Khám sức khoẻ định kỳ cho trẻ dưới 6 tuổi: Đừng để con lỡ mất ‘giai đoạn vàng’

Khi “giai đoạn vàng” bị bỏ lỡ vì tâm lý “chờ xem sao”

Ảnh: Bộ Y tế

Trên thực tế, những khó khăn của một đứa trẻ không tự nhiên xuất hiện đột ngột khi con bước vào lớp Một hay lúc đã trưởng thành. Những bất thường về tâm lý, vận động hay ngôn ngữ thường âm thầm bắt đầu từ rất sớm, xuất phát từ những căng thẳng, bất ổn từ môi trường gia đình vô tình đè nặng lên tâm lý non nớt của con; nhiều đứa trẻ chậm nói, ngại tương tác với thế giới xung quanh; và không ít những dấu hiệu đầu tiên của hội chứng tự kỷ hay rối loạn hành vi của trẻ bị người lớn xem nhẹ.

Nếu được phát hiện sớm trong “giai đoạn vàng”, nhất là những năm tháng đầu đời của trẻ, khả năng can thiệp, chữa trị và hòa nhập cộng đồng của các em sẽ hoàn toàn khác.

Thế nhưng, một thực trạng đáng trăn trở tại Việt Nam hiện nay là phần lớn các bậc cha mẹ chỉ đưa con đi khám khi mọi chuyện đã quá rõ ràng. Khi thấy con 3 tuổi vẫn chưa biết nói, hoặc con có những hành vi quá khích, cha mẹ mới cuống cuồng tìm đến bác sĩ. Đến lúc này, hậu quả không chỉ là tiền bạc, mà là sự kiệt sức về tinh thần của cả gia đình, và điều đáng lo ngại nhất chính là việc đứa trẻ đã vô tình bị bỏ lỡ mất cơ hội can thiệp tốt nhất.

Do đó, việc đưa nội dung tầm soát phát triển vào hệ thống y tế cơ sở hàng năm là một hướng đi nhân văn và đúng đắn.

Sự phát triển của một đứa trẻ không chỉ là câu chuyện của riêng ngành Y tế

Có một thực tế phải nhìn nhận thẳng thắn: Từ chính sách đến thực tế cuộc sống luôn có một khoảng cách khá dài.

Nếu việc khám sức khỏe định kỳ hàng năm cho trẻ dưới 6 tuổi chỉ dừng lại ở những hoạt động cơ bản như cân đo, điền biểu mẫu, nhập dữ liệu cho đủ chỉ tiêu quy trình… thì những tổn thương sâu kín nhất của đứa trẻ vẫn sẽ bị bỏ sót. Bởi lẽ, sự phát triển của một đứa trẻ không thể chỉ đo bằng chiều cao hay cân nặng. Nó liên quan chặt chẽ đến: Môi trường sống xung quanh và chất lượng tương tác mỗi ngày giữa cha mẹ và con cái; sức khỏe tâm thần của chính người chăm sóc (bố mẹ, ông bà); những áp lực, stress độc hại mà trẻ phải chịu đựng ngay từ thuở lọt lòng.

Chính vì vậy, gánh nặng này không thể chỉ đặt lên vai ngành Y tế. Chính sách này chỉ có thể phát huy tối đa hiệu quả khi có sự bắt tay hiệu quả của nhiều bên: từ y tế, giáo dục mầm non, các chuyên gia tâm lý cho đến mạng lưới bảo vệ trẻ em tại cơ sở.

Sau khi phát hiện thì sao?

Ảnh: Bộ Y tế

Đây có lẽ là câu hỏi thực tế nhất mà các bậc phụ huynh quan tâm khi tiếp cận với chính sách mới này.

Nếu thông qua buổi khám định kỳ, một gia đình được thông báo con mình có nguy cơ rối loạn phát triển, nhưng ngay sau đó họ lại rơi vào một “khoảng trống” nặng nề: không tìm được trung tâm can thiệp phù hợp ở gần nhà, không đủ điều kiện kinh tế để theo đuổi các phát đồ điều trị tốn kém, hoặc nơi họ sống hoàn toàn “trắng” các dịch vụ chuyên môn… thì hai chữ “phát hiện sớm” lúc này vô tình lại trở thành gánh nặng tâm lý đè nặng lên vai những người làm cha, làm mẹ.

Phát hiện ra vấn đề mới chỉ giải quyết được phần ngọn. Điều mà các gia đình cần hơn cả là một hệ thống hỗ trợ phía sau, như chính sách bảo hiểm hỗ trợ chi phí trị liệu tâm lý, hệ thống giáo dục hòa nhập sẵn sàng đón nhận trẻ, và đội ngũ nhân viên xã hội kịp thời đồng hành cùng cha mẹ trong những ngày tháng đầy khó khăn.

6 năm đầu đời là khoảng thời gian quyết định đến năng lực học tập, sức khỏe tâm thần và cả cơ hội phát triển của cả cuộc đời của một con người. Một xã hội văn minh không chỉ đo bằng việc chúng ta xây dựng được bao nhiêu bệnh viện tốt để chữa trị khi trẻ em đã gặp vấn đề, mà cần đo bằng việc hệ thống đó đã chìa tay ra để hỗ trợ, bảo vệ các em đủ sớm trước khi mọi thứ trở nên quá muộn.

Ảnh: Đại học Phan Chu Trinh

Nguyễn Thuận