Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận hòa bình, mở lại eo biển Hormuz miễn phí vĩnh viễn

Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến tranh, dự kiến ký kết vào thứ Sáu tuần này

Thông tin được các quan chức Mỹ và Iran xác nhận ngày 15/6. Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận trên mạng xã hội Truth Social rằng Washington và Tehran đã đi đến thống nhất cuối cùng.

"Thỏa thuận với Cộng hòa Hồi giáo Iran hiện đã hoàn tất. Xin chúc mừng tất cả mọi người. Tôi hoàn toàn cho phép mở cửa eo biển Hormuz miễn phí, đồng thời cho phép dỡ bỏ ngay lập tức sự phong tỏa của Hải quân Mỹ. Tàu của thế giới, hãy khởi động động cơ của bạn. Hãy để dầu chảy!", ông viết.

Nhà lãnh đạo Mỹ cho biết ông đã cho phép dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran và mở lại hoàn toàn hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.

Theo giới quan sát, việc khôi phục lưu thông qua eo biển Hormuz – nơi trung chuyển khoảng 1/5 lượng dầu giao dịch toàn cầu – có thể giúp giảm đáng kể áp lực đối với thị trường năng lượng thế giới.

Ngay sau thông tin về thỏa thuận, giá dầu Brent giảm khoảng 4%, trong khi dầu thô WTI của Mỹ giảm hơn 4,6% trong các giao dịch đầu tuần.

Iran xác nhận văn kiện đã hoàn tất

Về phía Tehran, Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách các vấn đề pháp lý và quốc tế Kazem Gharibabadi cho biết văn bản của bản ghi nhớ giữa hai nước đã được hoàn thiện và sẽ được ký chính thức tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6.

"Văn bản của biên bản ghi nhớ đã được hoàn tất và lễ ký kết chính thức sẽ diễn ra tại Thụy Sĩ vào thứ Sáu", ông Gharibabadi nói với truyền thông nhà nước Iran.

Theo quan chức này, các cam kết trong thỏa thuận sẽ bắt đầu có hiệu lực kể từ ngày ký kết. Tuy nhiên, hai nội dung trọng tâm đã được triển khai ngay lập tức gồm: Chấm dứt hoàn toàn và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon; Chấm dứt phong tỏa hải quân do Mỹ áp đặt đối với Iran.

Ông Gharibabadi nhấn mạnh thỏa thuận không chỉ là thành quả của ngoại giao mà còn phản ánh những gì Tehran coi là "thành tựu quân sự" của mình trong thời gian xung đột.

Pakistan đóng vai trò trung gian

Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, người tham gia vai trò trung gian hòa giải, xác nhận các bên đã đạt được thỏa thuận sau nhiều vòng đàm phán căng thẳng.

Theo ông Sharif, lễ ký chính thức sẽ diễn ra tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6, trong khi các cuộc họp kỹ thuật nhằm chuẩn bị cho việc thực thi thỏa thuận sẽ được tiến hành trong tuần này.

Nguồn tin ngoại giao cũng cho biết các nhà đàm phán Qatar đã tới Tehran trong những giờ cuối cùng của tiến trình thương lượng nhằm hỗ trợ hoàn tất văn kiện.

Chương trình hạt nhân sẽ là nội dung đàm phán tiếp theo

Dù đạt được thỏa thuận ngừng chiến và giảm căng thẳng, vấn đề hạt nhân của Iran vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.

Theo các nguồn tin ngoại giao, một giai đoạn đàm phán kéo dài khoảng 60 ngày sẽ được triển khai nhằm xây dựng thỏa thuận toàn diện hơn, bao gồm việc nới lỏng các lệnh trừng phạt kinh tế và xử lý các tranh cãi liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran.

Một quan chức cấp cao Iran cho biết dự thảo hiện nay bao gồm việc Mỹ giải phóng khoảng 25 tỉ USD tài sản bị phong tỏa của Iran. Đổi lại, Tehran cam kết không sản xuất hoặc mua vũ khí hạt nhân và duy trì nguyên trạng chương trình hạt nhân trong thời gian đàm phán.

Trong khi đó, các quan chức Mỹ cho biết mục tiêu cuối cùng vẫn là tiến tới loại bỏ hoàn toàn khả năng phát triển vũ khí hạt nhân của Iran.

Lebanon tiếp tục là điểm nóng

Thông báo về thỏa thuận được đưa ra trong bối cảnh Israel vừa tiến hành một cuộc không kích nhằm vào khu vực ngoại ô phía nam Beirut, nơi được cho là căn cứ của lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn.

Vụ tấn công đã làm gia tăng căng thẳng trong những giờ cuối cùng trước khi thỏa thuận được công bố.

Iran lên án cuộc không kích và cảnh báo sẽ có phản ứng mạnh mẽ. Bộ Ngoại giao Iran cho rằng Mỹ phải chịu trách nhiệm về hành động quân sự của Israel.

Trước đó, ông Trump cũng công khai chỉ trích cuộc tấn công, cho rằng đây là hành động không phù hợp trong thời điểm các bên đang tiến rất gần tới một thỏa thuận hòa bình.

Theo truyền thông Israel, Tổng thống Mỹ đã điện đàm với Thủ tướng Benjamin Netanyahu để trao đổi về tiến trình đàm phán. Tuy nhiên, Israel không phải là bên ký kết trong thỏa thuận Mỹ - Iran và hiện chưa đưa ra bình luận chính thức.

Bước ngoặt sau nhiều tháng xung đột

Cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran leo thang từ cuối tháng 2, khi các lực lượng Mỹ và đồng minh tiến hành các đòn tấn công nhằm vào các mục tiêu của Iran. Tehran sau đó đáp trả bằng các cuộc tấn công nhằm vào Israel và các quốc gia vùng Vịnh có căn cứ quân sự Mỹ, đồng thời hạn chế hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.

Các biện pháp phong tỏa và đáp trả quân sự đã làm gián đoạn nghiêm trọng chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, đẩy giá dầu tăng mạnh và làm gia tăng lo ngại về một cuộc chiến tranh khu vực quy mô lớn.

Mặc dù thỏa thuận hiện nay được đánh giá là bước đột phá quan trọng, giới phân tích nhận định những vấn đề cốt lõi như chương trình hạt nhân của Iran, vai trò của Hezbollah tại Lebanon và các bảo đảm an ninh khu vực vẫn sẽ là những thách thức lớn trong giai đoạn đàm phán tiếp theo.

Nếu được ký kết và thực thi đúng kế hoạch vào ngày 19/6, đây có thể trở thành một trong những thỏa thuận ngoại giao quan trọng nhất tại Trung Đông trong nhiều thập kỷ qua, với tác động sâu rộng đối với an ninh khu vực và thị trường năng lượng toàn cầu.

Trọng Trí (theo Guardian)