AI và deepfake đang thúc đẩy làn sóng tội phạm mạng xuyên biên giới tại châu Á

Tội phạm mạng vẫn là nỗi lo cho nhiều quốc gia

Đây là cảnh báo được đưa ra trong báo cáo Đánh giá mối đe dọa tội phạm mạng mới nhất của Interpol công bố ngày 17/6.

Theo khảo sát của tổ chức này với 18 quốc gia thành viên tại châu Á và Nam Thái Bình Dương, hơn một nửa số nước cho biết tội phạm mạng hiện chiếm khoảng 30% tổng số vụ phạm pháp được ghi nhận trên toàn quốc.

Lừa đảo trực tuyến tiếp tục là loại hình tội phạm phổ biến nhất. Khoảng 1/3 quốc gia tham gia khảo sát báo cáo ghi nhận trên 10.000 vụ lừa đảo trực tuyến, chủ yếu thông qua các hình thức giả mạo, lừa đảo qua email, tin nhắn và mạng xã hội.

Theo ông Neal Jetton - Giám đốc Cục tội phạm mạng của Interpol tại Singapore - các tổ chức tội phạm đang khai thác AI, mô hình “ransomware-as-a-service” (mã độc tống tiền như một dịch vụ) và các kỹ thuật thao túng tâm lý ngày càng tinh vi để thực hiện các chiến dịch lừa đảo trên quy mô công nghiệp.

Interpol đặc biệt cảnh báo về sự gia tăng nhanh chóng của các vụ lừa đảo sử dụng công nghệ deepfake. Tội phạm có thể tạo ra hình ảnh, giọng nói hoặc video giả mạo với độ chân thực cao nhằm giả danh người thân, lãnh đạo doanh nghiệp hoặc cơ quan chức năng để đánh cắp tiền và dữ liệu cá nhân.

Báo cáo cho biết số cuộc thảo luận liên quan đến deepfake trên các diễn đàn tội phạm mạng và các kênh Telegram của các băng nhóm Đông Nam Á đã tăng tới 600% chỉ trong vài tháng của năm 2024, phản ánh mức độ phổ biến ngày càng lớn của công nghệ này trong giới tội phạm.

Bên cạnh đó, Interpol nhận định các trung tâm lừa đảo trực tuyến đang trở thành một phần của “nền kinh tế ngầm toàn cầu”. Từng tập trung chủ yếu tại Campuchia, Lào và Myanmar, nhiều mạng lưới lừa đảo hiện đã mở rộng hoạt động sang các khu vực khác để né tránh sự truy quét của cơ quan chức năng.

Các tổ hợp lừa đảo quy mô lớn đang dần phân tách thành những nhóm nhỏ hơn, linh hoạt hơn và xuất hiện tại nhiều khu vực như châu Phi, Nam Thái Bình Dương, châu Âu và Mỹ Latinh. Xu hướng này khiến công tác điều tra và phối hợp quốc tế trở nên phức tạp hơn.

Ngoài các vụ lừa đảo, khu vực châu Á - Thái Bình Dương còn ghi nhận hơn 135.000 cuộc tấn công bằng mã độc tống tiền (ransomware) trong năm 2024, ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực như sản xuất, bất động sản và dịch vụ tài chính. Các cuộc tấn công từ chối dịch vụ phân tán (DDoS) cũng tăng mạnh, với mục tiêu chủ yếu là các cơ quan chính phủ và tổ chức tài chính.

Interpol cho biết nhiều cơ quan thực thi pháp luật trong khu vực vẫn gặp khó khăn do thiếu nhân lực chuyên môn, công cụ điều tra số và nguồn lực kỹ thuật cần thiết để đối phó với các hình thức tội phạm mạng ngày càng tinh vi.

Tổ chức này đồng thời cảnh báo các phương thức bảo mật truyền thống như xác thực 2 lớp (2FA) đang dần bộc lộ hạn chế trước các cuộc tấn công dựa trên đánh cắp danh tính và thông tin đăng nhập. Interpol khuyến nghị các tổ chức tăng cường các giải pháp xác thực thích ứng, kết hợp phân tích hành vi người dùng và mức độ an toàn của thiết bị để nâng cao khả năng phòng vệ trước các mối đe dọa trên không gian mạng.

Thảo Nguyễn (theo SCMP)