Mua sắm để… chữa lành

Từ bộ ảnh ngày xuân đến ngựa con sầu đời

Trong những ngày đầu xuân Bính Ngọ 2026, Zhang Xiaohan - 20 tuổi, sinh viên đại học tại Bắc Kinh - đã hoàn thành bộ ảnh tại TP Tây An theo phong cách nửa truyền thống, nửa hiện đại với khoảng 2.000 nhân dân tệ (hơn 7,6 triệu đồng). Xiaohan đã thuê cả những bộ trang phục thêu tay tinh xảo, nhiếp ảnh gia và thợ trang điểm chuyên nghiệp. Với cô, đây là một trải nghiệm văn hóa trọn vẹn, mang lại sự thỏa mãn về tinh thần.

Khách hàng lựa chọn đồ dùng cho thú cưng tại một trung tâm mua sắm miễn thuế ở Haikou, tỉnh Hải Nam, Trung Quốc - Nguồn ảnh: VCG

Ước tính trong năm Bính Ngọ 2026, các sản phẩm có họa tiết ngựa, biểu tượng cho sự may mắn và năng lượng, đang dẫn đầu doanh số tại Trung Quốc. Một hiện tượng thú vị mang tên “Ngựa con biết khóc” đã làm mưa làm gió trên mạng xã hội. Xuất phát từ một con thú nhồi bông bị lỗi đường khâu khiến miệng trễ xuống như đang mếu, thay vì tiêu hủy, nhà sản xuất lên mạng kêu gọi mọi người “nhận nuôi” chú ngựa. Thế là hàng chục dây chuyền sản xuất phải chạy hết công suất để đáp ứng nhu cầu 10.000 đơn hàng mỗi ngày. Người mua cảm thấy đồng cảm với khuôn mặt u sầu của món đồ chơi.

Chi tiêu trở thành liệu pháp tâm lý

Các chuyên gia kinh tế gọi xu hướng mua sắm theo cảm xúc là “Treatonomics” (Kinh tế học tự thưởng). Đây là một phiên bản nâng cấp của “Hiệu ứng son môi” kinh điển. Nếu trước đây, khi còn khó khăn, phụ nữ thường mua 1 thỏi son để tự an ủi, thì ngày nay “Treatonomics” bao hàm cả những món đồ tưởng chừng vô dụng nhưng có khả năng xoa dịu tâm trí như nến thơm, đồ chơi nghệ thuật, hay những buổi workshop thủ công.

Li Yingge - 25 tuổi, nhân viên văn phòng tại Bắc Kinh - thường mua những chiếc “hộp mù” sau những ngày dài làm việc. Yingge cảm thấy hồi hộp khi mở hộp và vui khi sở hữu món đồ mình yêu thích. Cô ví nó như liều thuốc giảm căng thẳng cực kỳ hiệu quả.

Sức mạnh của cảm xúc lớn đến mức nó có thể xoay chuyển cả thị trường chứng khoán. Cổ phiếu của các công ty như Pop Mart (sản xuất đồ chơi nghệ thuật) hay Laopu Gold (trang sức phong cách truyền thống) đã tăng vọt nhờ đánh đúng tâm lý khách hàng trẻ. Pop Mart hiện có giá trị vốn hóa lớn hơn cả 2 “ông lớn” đồ chơi thế giới là Mattel và Hasbro cộng lại, tất cả nhờ vào những nhân vật như Labubu hay Skullpanda.
Wang Jing - 39 tuổi, một quản lý tại Bắc Kinh - đã không ngần ngại đặt một kỳ nghỉ tại Tam Á với bữa tối giao thừa sang trọng để cùng người thân đón năm mới. Đối với cô, đây là phần thưởng cho 1 năm làm việc vất vả và là cách để nuôi dưỡng tình cảm gia đình trong không gian yên bình, tránh xa sự ồn ào của các nhà hàng thông thường.

Theo Jessica Hatzis, phụ nữ hiện đại chi tiêu dựa trên 4 trạng thái tâm lý chính là tính lạc quan, sức mạnh, sự nổi loạn và nhu cầu nghỉ ngơi. Họ sẵn sàng cắt giảm những chi phí sinh hoạt hằng ngày nhưng không ngần ngại chi đậm cho những trải nghiệm mang lại giá trị tinh thần lâu dài.

Dừng lại một nhịp để kiểm soát hành vi

Ranh giới giữa tự thưởng và nợ nần thường rất mong manh. Tại Anh, văn hóa chi tiêu vào dịp cuối năm đã đẩy nhiều gia đình vào tình trạng căng thẳng tài chính. Theo thống kê, khoảng 3/4 gia đình tại đây phải dựa vào thẻ tín dụng và các dịch vụ mua trước trả sau để trang trải chi phí lễ hội. Dịch vụ này tạo ra ảo giác về khả năng chi trả. Khi việc mua hàng bị tách rời khỏi thời điểm trả tiền, con người ít cảm thấy “đau” khi mất tiền, dẫn đến xu hướng chi tiêu quá tay.

“Ngựa con khóc” và “ngựa con cười” được trưng bày tại trung tâm thương mại quốc tế Yiwu (tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc) - Nguồn ảnh: Investing China

Để không rơi vào vòng xoáy “mua trước, hoảng loạn sau”, các chuyên gia khuyên người tiêu dùng nên thực hành việc “dừng lại một nhịp” trước mỗi quyết định mua sắm. Việc nhận diện được cảm giác thỏa mãn khi mua hàng chỉ là tạm thời sẽ giúp chúng ta kiểm soát hành vi tốt hơn. Thay vì dựa vào mua sắm để chữa lành, việc phát triển những sở thích dài hạn như đọc sách, tập thể thao hay các hoạt động sáng tạo sẽ mang lại sự bình an bền vững hơn cho tâm hồn.

Chi tiêu cảm xúc, nếu được thực hiện trong kiểm soát, chính là một cách để chúng ta yêu thương bản thân và trân trọng những giá trị văn hóa. Nhưng đừng để điều đó khiến bạn mất tự do, bị ràng buộc bởi những hóa đơn sau mỗi mùa lễ hội. Hãy để mỗi lựa chọn mua sắm là một niềm vui thực sự, chứ không phải là gánh nặng che đậy dưới lớp vỏ của sự tự thưởng.

Linh La (theo The Conversation, China Daily, Smart Company, CGTN, PWC, Inside Retail)