Để cây sen thêm rạng rỡ trên vùng đất Sen Hồng

Doanh thu hàng ngàn tỉ mỗi năm

Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp cho biết, toàn tỉnh hiện có khoảng 1.800ha đất trồng sen. Ngoài việc tiêu thụ sen tươi, các doanh nghiệp còn chế biến rất nhiều sản phẩm (thực phẩm và mỹ phẩm) từ sen, trong đó gần 60 sản phẩm sen đạt tiêu chuẩn OCOP 3-4 sao, đưa giá trị sản xuất sen của tỉnh đạt khoảng 1.900 tỉ đồng mỗi năm. Cây sen cũng được tỉnh đưa vào ngành hàng chiến lược để thực hiện tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng phát triển bền vững.

Phụ nữ Đồng Tháp tham gia diễu hành áo dài sen

Ông Nguyễn Văn Năm - ngụ xã Tháp Mười - nói: “Cây sen gắn bó với bà con vùng này từ rất lâu. Thời gian qua, bên cạnh việc trồng lúa thì nông dân còn áp dụng trồng sen luân canh, đồng thời kết hợp với chăn nuôi để tăng thêm thu nhập. Cái lợi của việc trồng sen là có thể tận dụng hết các bộ phận như hạt sen, lá sen, ngó sen, củ sen… để chế biến ra nhiều món ăn ngon, bổ dưỡng, được thị trường ưa chuộng”. Từ ưu điểm đó, nhiều nơi ở Đồng Tháp đã thành lập các tổ hợp tác về sản xuất và chế biến sen nhằm gắn kết từ canh tác đến tiêu thụ. Ông Lê Văn Cường - ngụ xã Phương Thịnh - chia sẻ: “Bà con tham gia vào tổ hợp tác để chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ, tự phát, sang mô hình canh tác tập trung theo hướng hữu cơ, liên kết chuỗi giá trị với doanh nghiệp tiêu thụ. Bên cạnh phát triển vùng nguyên liệu thì tổ hợp tác và địa phương còn đầu tư sản xuất các sản phẩm từ sen như sữa sen, rượu sen, hạt sen sấy, trà hoa sen, trà tim sen… nhằm đa dạng đầu ra cho cây sen”.

Tuy nhiên, cái khó hiện nay của ngành hàng sen ở Đồng Tháp là những thách thức như: tác động của biến đổi khí hậu, dịch bệnh trên cây sen, liên kết chuỗi giá trị chưa nhiều. Ngoài ra, nông dân còn phải gánh áp lực chi phí đầu vào tăng, năng suất giảm, thiếu quy hoạch đồng bộ, thiếu đầu tư chiều sâu… Các chuyên gia ở Trường Nông nghiệp (Đại học Cần Thơ) lưu ý: khảo sát thực tế cho thấy các bệnh phổ biến ở cây sen gồm thối ngó - thối thân, cháy lá (thán thư), thối gương, thối củ, với mức độ gây hại nghiêm trọng tại các vùng sản xuất. Hiện nay, nông dân chủ yếu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học để phòng trừ bệnh, trong khi các biện pháp sinh học và quản lý tổng hợp còn ít được áp dụng.

Nâng tầm giá trị cây sen

Tại hội thảo “Đất Sen Hồng kết nối vươn xa” vừa diễn ra ở Đồng Tháp, ông Nguyễn Hùng Tráng - Bí thư Đảng ủy phường Cao Lãnh - cho rằng, dù còn những khó khăn, nhưng thời gian qua ngành hàng sen đã có bước phát triển đáng ghi nhận. Nhiều vùng sản xuất tập trung được hình thành. Các sản phẩm chế biến từng bước khẳng định vị thế trên thị trường. Những mô hình du lịch cộng đồng gắn với cây sen đã mang lại những trải nghiệm đặc sắc, thú vị cho du khách trong và ngoài nước. Đặc biệt, sản phẩm sen Đồng Tháp được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, tạo nền tảng quan trọng cho việc xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị sản phẩm. Nhưng nhìn rộng hơn, những kết quả đó mới chỉ là bước khởi đầu, trong khi tiềm năng của sen vẫn còn rất lớn và dư địa phát triển vẫn còn nhiều hơn những gì chúng ta đang khai thác.

Chế biến hạt sen ở Đồng Tháp phục vụ xuất khẩu

Theo các chuyên gia nông nghiệp, lâu nay chúng ta vẫn quen nhìn sen dưới góc độ của một sản phẩm nông nghiệp, trong khi thế giới lại đánh giá ngày càng cao những giá trị vô hình. Người tiêu dùng hiện đại không chỉ lựa chọn một sản phẩm để sử dụng mà còn lựa chọn sự an toàn, trải nghiệm, bản sắc văn hóa, những câu chuyện có ý nghĩa và niềm tin mà sản phẩm mang lại. Chính vì vậy, đã đến lúc cần mở rộng cách tiếp cận, chuyển từ tư duy phát triển sản phẩm sang tư duy xây dựng hệ sinh thái kinh tế sen. Ở đó việc sản xuất, chế biến, thương mại, du lịch, văn hóa, chăm sóc sức khỏe, kinh tế sáng tạo và công nghệ số không phát triển riêng lẻ, mà cùng tham gia tạo ra giá trị.

Một hệ sinh thái mà mỗi héc ta sen không chỉ tạo ra nông sản, mà còn tạo ra việc làm, trải nghiệm, thương hiệu, những câu chuyện hấp dẫn và nuôi dưỡng niềm tự hào về vùng đất Sen Hồng.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, ngành hàng sen Đồng Tháp cần triển khai các bước chuyển đổi quan trọng. Trước hết là chuyển từ phát triển chiều rộng sang theo chiều sâu, lấy chất lượng, tiêu chuẩn, thương hiệu và niềm tin thị trường làm nền tảng cạnh tranh. Tiếp theo là chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp, tổ chức lại chuỗi giá trị theo nhu cầu của thị trường thay vì chỉ tập trung vào khâu sản xuất. Và cuối cùng là chuyển từ việc kể chuyện bằng cảm xúc sang kể chuyện bằng dữ liệu. Mỗi vùng trồng, mỗi sản phẩm, mỗi chủ thể sản xuất cần được số hóa, truy xuất nguồn gốc rõ ràng và có khả năng kể câu chuyện của chính mình thông qua hình ảnh, video, mã QR cùng các nền tảng số hiện đại.

Đại diện Công ty TNHH Lotus Healthy Food (tỉnh Tây Ninh) cho hay, từ một nguồn nguyên liệu đầu vào là hạt sen tươi, công ty đã phát triển nhiều dòng sản phẩm khác nhau phục vụ đa dạng thị trường. Hiện hạt sen tươi được bán cho hệ thống siêu thị và nhà máy; hạt sen già được sấy hoặc nghiền làm bột để cung cấp cho các đơn vị làm bột snack sen sấy; hạt sen tròn và đẹp được đóng hộp bán cho chuỗi F&B, kênh Horeca, xuất khẩu; hạt sen đông lạnh thì cung cấp cho các đơn vị làm cháo, sữa…

Về định hướng lâu dài, ngành sen không dừng ở việc bán nguyên liệu, mà phải xây dựng các sản phẩm chế biến sâu có thương hiệu. Những năm qua, công ty đã đầu tư mạnh vào hoạt động nghiên cứu phát triển sản phẩm, marketing và mở rộng thị trường nhằm thấu hiểu nhu cầu của người tiêu dùng trong nước và quốc tế. Khi tạo ra được các sản phẩm khác biệt, tiện lợi và phù hợp với xu hướng tiêu dùng hiện đại, giá trị của hạt sen có thể tăng lên nhiều lần so với bán thô. Đó cũng là hướng đi giúp nâng cao doanh thu, lợi nhuận cho doanh nghiệp và nông dân, góp phần nâng tầm giá trị cây sen trên thị trường quốc tế.

Ông Phạm Thành Ngại - Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp - nhấn mạnh, phát huy các giá trị của cây sen không chỉ góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa địa phương, mà còn tạo thêm sinh kế, việc làm và cơ hội phát triển cho người dân. Cây sen cùng với các sản vật khác của tỉnh sẽ có thêm điều kiện để phát huy tiềm năng, lợi thế, góp phần xây dựng Đồng Tháp phát triển nhanh hơn, bền vững hơn và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. UBND tỉnh đề nghị các cấp, các ngành tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp, tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh, đồng thời quan tâm bảo tồn các giá trị văn hóa, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống bà con trồng sen. Mọi hoạt động phải hướng đến mục tiêu phát triển bền vững, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với gìn giữ bản sắc.

Huỳnh Lợi