Chiến sự Trung Đông ảnh hưởng sinh kế toàn cầu

Giữa lúc những quả tên lửa thắp sáng bầu trời Trung Đông, người dân thế giới không chỉ thấy ánh lửa của chiến tranh mà còn thấy cả bóng đen bao trùm lên nền kinh tế và bao phận người. Đối với những bà nội trợ, những công nhân hay những gia đình có người thân đang làm việc tại các nước vùng Vịnh, tác động của cuộc chiến không nằm ở những báo cáo quân sự, mà nằm trên những hóa đơn và nỗi thấp thỏm về an nguy của người thân nơi đất khách.

Giá xăng tại khu vực Media, bang Pennsylvania (Mỹ) đã tăng vào ngày 2/3/2026 - Ảnh: Matthew Hatcher/Bloomberg/Getty Images

Ác mộng lạm phát và "thuế" xăng dầu

Tại Mỹ, ngay khi chính phủ vừa nhen nhóm hy vọng kiểm soát lạm phát, xung đột tại Iran đã dội gáo nước lạnh vào kỳ vọng này. Giá dầu thô brent đã tăng vọt lên gần 80 USD/thùng, kéo theo nỗi lo về một đợt tăng giá dây chuyền. Các chuyên gia cảnh báo chiến tranh luôn đi kèm với lạm phát do những cú sốc về nguồn cung. Chỉ số giá sản xuất (PPI) tăng cao hơn dự kiến là minh chứng cho thấy áp lực giá cả vẫn đang âm ỉ, đe dọa trực tiếp đến chi tiêu của mọi gia đình.

Tại Úc, thực tế đã hiện hữu tại các trạm xăng. Ông Shane Elliott - chuyên gia kinh tế tại công ty tài chính AMP - đưa ra một quy tắc ngầm: cứ mỗi 1 USD tăng lên ở giá dầu thế giới sẽ cộng thêm khoảng 1 cent vào mỗi lít xăng. Ông gọi đây là “khoản thuế đánh vào các hộ gia đình”, buộc họ phải thắt lưng buộc bụng, cắt giảm những chi tiêu thiết yếu để bù vào bình xăng.

Trọng điểm của nỗi lo này nằm ở eo biển Hormuz, “cuống họng” năng lượng thế giới, nơi vận chuyển 1/5 lượng dầu thô và khí hóa lỏng toàn cầu. Việc đóng cửa eo biển này không chỉ là thảm họa với các nước nhập khẩu năng lượng tại châu Á như Nhật Bản hay Trung Quốc, mà còn đe dọa trực tiếp đến an ninh lương thực toàn cầu khi 1/3 lượng phân bón của thế giới cũng đi qua con đường này.

Hành khách chờ đợi sau khi chuyến bay bị gián đoạn tại sân bay quốc tế Rafik Hariri ở Beirut (Lebanon) - Ảnh: Wael Hamzeh/EPA

Người lao động mắc kẹt giữa chiến tranh

Bên cạnh chuyện giá cả là câu chuyện của hơn 24 triệu lao động nhập cư tại vùng Vịnh. Họ là những bác sĩ, công nhân xây dựng, người giúp việc… rất dễ bị tổn thương khi bất ổn xảy ra. Nỗi sợ hãi hiện rõ qua lời kể của Kris Paglicawan - một nhân viên bán lẻ 34 tuổi tại Qatar. Sau 11 năm làm việc tại vùng Vịnh, đây là lần đầu tiên cô chứng kiến sự phá hủy do bom đạn ở quy mô lớn. Kris phải nhốt mình trong nhà sau khi những mảnh vỡ tên lửa rơi xuống chỉ cách nơi cô ở vài cây số. Cửa hàng mỹ phẩm nơi cô làm việc phải đóng cửa. Cô chia sẻ qua điện thoại với hãng tin Bloomberg (Mỹ) rằng đã nhiều ngày rồi cô không thể chợp mắt vì tiếng nổ rền vang.

Không chỉ Kris, hàng triệu lao động từ Philippines, Ấn Độ, Bangladesh cũng đang sống trong sợ hãi. Anh Afzal Raza - công nhân xây dựng quê ở Begusarai (Bihar, Ấn Độ) - cho biết, có khoảng 4.000 lao động nhập cư đang tá túc trong các lán trại khi tiếng nổ làm rung chuyển mặt đất. Họ không thể ngủ, chỉ biết gói ghém hộ chiếu, tiền bạc và giấy tờ vào túi, sẵn sàng tháo chạy bất cứ lúc nào. Mẹ của anh - bà Zaitun Nisha - ở quê nhà chỉ biết cầu nguyện trong nước mắt khi những cuộc điện thoại gọi về bị gián đoạn.

Trong khi đó, cô Mary Anne Velasquez de Vera - nhân viên chăm sóc người cao tuổi đến từ Philippines - không may bị thiệt mạng vì trúng mảnh đạn khi đang cố gắng đưa người chủ đến hầm trú ẩn tại Tel Aviv (Israel). Cái chết của cô là lời cảnh báo cho an nguy của những người lao động yếu thế, vốn thường thiếu sự bảo vệ và dễ bị chủ sử dụng bỏ rơi, quỵt lương hoặc thu giữ giấy tờ tùy thân khi chiến sự xảy ra.

Tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), sự hiện diện của lao động nhập cư từ Philippines hỗ trợ khoảng 50% năng lực dịch vụ và y tế. Việc sơ tán quy mô lớn hàng triệu người không chỉ là một thách thức hậu cần khổng lồ mà còn có thể gây ra sự sụp đổ dịch vụ cho quốc gia sở tại và thiệt hại kinh tế cho quê nhà người lao động.

Cuộc chiến tại Trung Đông đang để lại những vết sẹo sâu sắc lên sinh kế toàn cầu. Khi những cường quốc còn đang tính toán trên bàn cờ chính trị, thì ở đâu đó, những gia đình vẫn đang chờ cuộc gọi từ người thân đi làm ăn xa, nhiều gia đình đang lo lắng về hóa đơn tiền xăng dầu, khí đốt, và những lữ khách vẫn đang mòn mỏi chờ đợi một chuyến bay về nhà. Thế giới tuy rộng lớn nhưng lại nhỏ bé và mong manh trước vòng xoáy bạo lực.

Linh La (theo Bloomberg, The Guardian, Bhaska, Hindustan Times, CBS, CNBC)