Các cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào Iran có hợp pháp?

Giống như vụ ném bom các cơ sở hạt nhân của Iran hồi mùa hè năm ngoái và vụ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro hồi tháng Giêng, các cuộc tấn công này đưa vấn đề thẩm quyền hành pháp và phạm vi quyền lực của tổng thống lên hàng đầu.

Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ công bố một video mới vào tối 28/2 cho thấy các cuộc tấn công của Mỹ chống lại Iran - Ảnh: CENTCOM

Nhà Trắng chưa đưa ra được lý do pháp lý nào cho công chúng, và Ngoại trưởng Marco Rubio cũng không cung cấp đầy đủ thông tin cho các thành viên Quốc hội, nhiều nguồn tin nói với CNN.

Trump “đã vi phạm Hiến pháp khi xâm lược Iran vì Hiến pháp quy định rõ ràng ai có thẩm quyền tuyên chiến và điều động binh sĩ Mỹ tham chiến, và đó chỉ là Quốc hội mà thôi”, Christopher Anders, một luật sư của Liên minh Tự do dân sự Mỹ, chuyên gia về các vấn đề an ninh quốc gia, cho biết.

“Tổng thống đã cố gắng giành lấy quyền lực đó cho riêng mình mà không được sự cho phép của Quốc hội trước khi làm như vậy”, Anders nói thêm. Hiến pháp quy định rõ ràng rằng chỉ có Quốc hội mới có thể tuyên bố hoặc cho phép chiến tranh.

“Đây rõ ràng là một cuộc chiến,” Ilya Somin, giáo sư luật tại Đại học George Mason và học giả tại Viện Cato, một tổ chức tư tưởng theo chủ nghĩa tự do, nói.

Trong thông điệp công bố các cuộc tấn công vào sáng sớm thứ Bảy, 28/2, tổng thống tuyên bố: “Chế độ Iran tìm cách giết người. Sinh mạng của những người anh hùng Mỹ dũng cảm có thể bị mất đi và chúng ta có thể chịu thương vong. Điều đó thường xảy ra trong chiến tranh, nhưng chúng ta làm điều này không phải vì hiện tại. Chúng ta làm điều này vì tương lai, và đó là một sứ mệnh cao cả.”

CNN đã liên hệ với Bộ Tư pháp và văn phòng cố vấn Nhà Trắng để xin bình luận.

Mặc dù chỉ Quốc hội mới có thể tuyên bố hoặc cho phép chiến tranh, Trump và các tổng thống khác đã liên tục viện dẫn Điều II của Hiến pháp, trong đó nói rằng tổng tư lệnh có quyền chỉ đạo lực lượng quân sự Mỹ trong các cuộc giao tranh cần thiết để thúc đẩy lợi ích quốc gia của Mỹ ở nước ngoài.

Ngoài ra, Tòa án Tối cao đã rất hào phóng trong việc phê chuẩn việc Trump sử dụng quyền lực một cách rộng rãi, đáng chú ý nhất là trong phán quyết về quyền miễn trừ năm 2024. Quan điểm đó đã góp phần vào phân tích để tiến hành cuộc tấn công dựa trên thẩm quyền của Điều II khi Mỹ tấn công Iran vào mùa hè năm ngoái, một quan chức cấp cao của Nhà Trắng cho biết vào thời điểm đó.

Điều II đã được sử dụng một phần để biện minh về mặt pháp lý cho chiến dịch quân sự gần đây của Mỹ nhằm bắt giữ Maduro. Bộ Tư pháp đã ban hành một ý kiến pháp lý mật (và sau đó là một phiên bản đã được biên tập lại) nói rằng Trump không bị giới hạn bởi luật pháp trong nước khi thực hiện các hoạt động thực thi pháp luật ở nước ngoài. Điều gì sẽ xảy ra nếu cuộc xung đột kéo dài hơn?

Bản ghi nhớ của Văn phòng Cố vấn Pháp lý thuộc Bộ Tư pháp cũng lập luận rằng quy mô, phạm vi và thời gian của chiến dịch bắt giữ Maduro không đạt đến mức độ chiến tranh theo nghĩa hiến pháp và do đó không cần sự cho phép trước của Quốc hội, các nguồn tin cho biết. Vấn đề về quy mô, phạm vi và thời gian sẽ được đặt ra với các hành động mới chống lại Iran.

Trump, trong video tuyên bố các cuộc tấn công, đã mô tả chiến dịch quân sự là “quy mô lớn và đang diễn ra”. Quân đội Mỹ đang lên kế hoạch cho các cuộc tấn công kéo dài nhiều ngày, theo 2 nguồn tin.

“Bộ Tư pháp đã đưa ra một loạt các lập luận ngày càng đáng ngờ nhằm biện minh cho các cuộc tấn công như vậy, nhưng hầu hết các lập luận đó đều dựa trên khẳng định rằng các cuộc tấn công bị hạn chế và khó có khả năng dẫn đến một cuộc xung đột rộng lớn hơn,” Steve Vladeck, nhà phân tích Tòa án Tối cao của CNN và giáo sư tại Trung tâm Luật Đại học Georgetown, cho biết.

“Ngay cả khi đó là một lập luận pháp lý, chứ không phải là một lập luận chính sách, thì cũng khó có thể coi trọng điều đó ở đây”, Vladeck nói.

Quyền lực theo Điều II đã được viện dẫn cho việc Tổng thống George H.W. Bush sử dụng vũ lực chống lại Panama để lật đổ nhà độc tài Manuel Noriega, việc Tổng thống Barack Obama sử dụng các cuộc không kích ở Libya và các hành động của Trump trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông chống lại Iran và Syria.

“Mặc dù Hoa Kỳ không phải là cảnh sát của thế giới, nhưng khi quyền lực của nước này tăng lên, phạm vi lợi ích khu vực của nước này cũng mở rộng và các mối đe dọa đối với lợi ích quốc gia do sự hỗn loạn từ nước ngoài gây ra cũng gia tăng”, Văn phòng Cố vấn pháp lý của Bộ Tư pháp dưới thời Trump đã viết vào năm 2018 liên quan đến các cuộc không kích ở Syria.

Ngoài ra, các chính quyền Dân chủ và Cộng hòa đã nhiều lần lạm dụng Đạo luật Ủy quyền sử dụng lực lượng quân sự chống lại Iraq năm 2002, đạo luật cho phép tiến hành Chiến tranh Iraq. Một đạo luật trước đó cho phép hành động chống lại al Qaeda và các nhóm liên kết cũng đã được sử dụng vượt quá những gì được hình dung trong thời kỳ hậu 11/9.

“Tôi nghĩ bạn có thể tranh luận về sự khôn ngoan của nó,” Somin nói về các cuộc tấn công mới của Mỹ. “Tôi chắc chắn sẽ không rơi nước mắt nếu chế độ Iran bị lật đổ. Iran là kẻ thù của chúng ta... nhưng cuộc chiến đã bắt đầu ở đây là vi hiến”.

VT