Vì sao ông Trump chưa vội tái khởi động cuộc chiến với Iran?

Tổng thống Trump tin rằng con đường đàm phán có thể mang lại kết quả mong muốn với Iran

Gần 2 tháng sau khi lệnh ngừng bắn mong manh được thiết lập, Nhà Trắng tiếp tục đặt cược vào giải pháp ngoại giao, bất chấp những hành động quân sự ngày càng quyết liệt từ phía Tehran.

Cựu quan chức Lầu Năm Góc Alex Plitsas và hiện là thành viên Hội đồng Đại Tây Dương cho biết, Tổng thống Trump vẫn tin rằng con đường đàm phán có thể mang lại kết quả mong muốn. “Tổng thống chưa hành động vì vẫn tin rằng vấn đề này có thể được giải quyết thông qua tiến trình ngoại giao. Tuy nhiên, ngay khi niềm tin đó biến mất, các lựa chọn quân sự sẽ được đưa lên bàn cân và Mỹ hoàn toàn sẵn sàng thực hiện” - Plitsas nhận định.

Đàm phán kéo dài ngoài dự kiến

Chính quyền Mỹ cho biết, tiến độ đàm phán chậm chạp phần lớn xuất phát từ những khó khăn về hậu cần. Theo một quan chức Nhà Trắng, để chuyển các thông điệp từ nhà đàm phán tới giới lãnh đạo Iran thông qua các bên trung gian thường mất từ 2 đến 3 ngày.

Dù vậy, các cuộc thương lượng đã kéo dài lâu hơn đáng kể so với dự tính ban đầu.

Trong lúc tiến trình ngoại giao diễn ra chậm chạp, Iran tiếp tục các hoạt động quân sự trong khu vực. Mới đây, Tehran bị cáo buộc phóng 13 tên lửa đạn đạo và 17 máy bay không người lái nhằm vào Kuwait, trong đó có một số mục tiêu liên quan đến lực lượng Mỹ đồn trú tại nước này.

Diễn biến đó khiến nhiều chuyên gia cho rằng Iran đang cố tình kéo dài đàm phán, đồng thời thử thách mức độ kiềm chế của Washington.

Chuyên gia Danielle Pletka thuộc Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI) cho rằng giới lãnh đạo Iran tin họ đang nắm lợi thế.

Theo bà, Tehran liên tục vượt qua các “lằn ranh đỏ” ông Trump từng đặt ra mà không phải đối mặt với phản ứng mạnh mẽ từ Mỹ, ngoài những đòn đáp trả mang tính phòng thủ hạn chế.

Nhiều quan chức châu Âu và Trung Đông cũng chia sẻ mối lo ngại tương tự và cho rằng việc Washington tránh leo thang quân sự có thể khiến Tehran tin rằng họ đang ở vị thế thuận lợi hơn trong cuộc đối đầu.

Tuy nhiên, Nhà Trắng bác bỏ hoàn toàn đánh giá này. Phát ngôn viên Nhà Trắng Olivia Wales khẳng định Iran đang phải đối mặt với áp lực chưa từng có về quân sự và kinh tế. “Hải quân Iran đã bị đánh tê liệt, năng lực quân sự bị suy giảm nghiêm trọng, các cơ sở hạt nhân bị phá hủy và nền kinh tế đang chịu sức ép nặng nề từ các biện pháp phong tỏa. Bất kỳ ai cho rằng Iran đang nắm ưu thế đều đang đánh giá sai thực tế” - bà nói.

Theo bà Wales, Tổng thống Trump không chịu áp lực về thời gian và sẽ chỉ chấp nhận một thỏa thuận có lợi cho lợi ích của Mỹ.

Thời gian đang đứng về phía ai?

Ông Trump nhiều lần khẳng định ông không vội đạt thỏa thuận với Iran và cho rằng tình hình hiện tại chưa đe dọa trực tiếp đến lệnh ngừng bắn.

Phát biểu tại Phòng Bầu dục, ông nhận xét: “Ở khu vực đó, ngừng bắn đôi khi chỉ có nghĩa là các bên bắn ít hơn trước. Khái niệm ngừng bắn ở đó rất khác so với những nơi khác trên thế giới".

Hình ảnh phản đối ông Trump ở Iran

Tuy nhiên, theo các nguồn tin thân cận với Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ đã nói với các trợ lý rằng ông sẽ xem xét chấm dứt lệnh ngừng bắn nếu có binh sĩ Mỹ thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Iran.

Rebecca Heinrichs, chuyên gia của Viện Hudson, đồng tình rằng xét về dài hạn, Mỹ đang nắm lợi thế về kinh tế và sức mạnh tổng thể. Tuy nhiên, bà cho rằng Washington cần xác định rõ giới hạn đối với những hành động quân sự của Iran. “Vấn đề không chỉ là kinh tế. Mỹ phải chứng minh rằng chúng ta có khả năng quân sự áp đảo, đồng thời phải thể hiện quyết tâm chính trị để sử dụng sức mạnh đó khi cần thiết” - bà nói.

Iran sẵn sàng chịu áp lực kéo dài

Một số nhà phân tích lại cho rằng chính quyền Iran từ lâu đã chứng minh khả năng chịu đựng các biện pháp trừng phạt và khó khăn kinh tế, khiến họ không có nhiều động lực để nhượng bộ nhanh chóng.

Suzanne Maloney - Phó chủ tịch Viện Brookings - nhận định rằng Tehran chính là bên chủ động kéo dài tiến trình đàm phán.

Theo bà, điều này phản ánh sự thiếu tin tưởng sâu sắc của Iran đối với Washington, cũng như niềm tin rằng họ có thể chịu đựng áp lực kinh tế lâu hơn khả năng duy trì sức ép của Mỹ và các đối tác quốc tế.

Maloney cũng cho rằng ông Trump dường như ngày càng ít hứng thú với một cuộc chiến kéo dài. “Tổng thống Trump nhận thấy những rủi ro chính trị và kinh tế của một cuộc xung đột kéo dài đang gia tăng. Tuy nhiên, để đạt được thỏa thuận cần có sự tham gia từ cả hai phía, trong khi Tehran dường như muốn kéo dài đối đầu để giành thêm lợi ích trong đàm phán” - bà nhận xét.

Trong khi các cuộc thương lượng vẫn chưa có đột phá, giới lãnh đạo Iran liên tục phát đi thông điệp cứng rắn.

Người dân Iran trong một lần xuống đường phản đối cuộc tấn công của Mỹ và Israel

Truyền thông nhà nước Iran tuyên bố rằng “40 ngày kháng cự đã buộc đối phương phải tìm kiếm ngừng bắn”, trong khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) bác bỏ những tuyên bố về thành công quân sự của Mỹ, gọi đó là “tuyên truyền sai sự thật”.

Một nguồn tin am hiểu kế hoạch quân sự của Mỹ cho rằng các cuộc không kích hoặc đòn đáp trả hạn chế khó có thể buộc Iran thay đổi hành vi. Theo đánh giá này, Tehran hiện tin rằng họ có thể chịu đựng các cuộc tấn công như vậy mà không phải trả giá quá đắt.

Nguồn tin cũng nhận định rằng nếu Washington thực sự muốn buộc Iran thay đổi căn bản chính sách, Mỹ có thể phải cân nhắc một chiến dịch quân sự quy mô lớn hơn nhiều, thậm chí hướng tới mục tiêu thay đổi chế độ - một lựa chọn vẫn tiềm ẩn những rủi ro chính trị và chiến lược rất lớn.

Hiện tại, Nhà Trắng vẫn ưu tiên con đường ngoại giao và cho rằng thời gian đang đứng về phía Mỹ. Tuy nhiên, những hành động quân sự tiếp diễn của Iran cùng nguy cơ thương vong đối với lực lượng Mỹ trong khu vực có thể nhanh chóng thay đổi tính toán của Washington.

Câu hỏi lớn nhất hiện nay không phải là liệu Mỹ có đủ năng lực quân sự để đối phó Iran hay không mà là liệu Tổng thống Trump có còn đủ kiên nhẫn với tiến trình ngoại giao nếu Tehran tiếp tục thử thách các giới hạn mà ông đã đặt ra.

Thảo Nguyễn (theo CNN, NY Post)