Đề nghị WHO công bố khủng hoảng khí hậu là tình trạng khẩn cấp toàn cầu

"Nếu chúng ta tiếp tục phát thải với tốc độ như bây giờ, sẽ đẩy nhanh rủi ro đối với sức khỏe cho các thế hệ hiện tại và tương lai" - trưởng cố vấn khoa học của Ủy ban cho biết. Ảnh: Getty Images

Báo cáo của Ủy ban châu Âu về Khí hậu và Sức khỏe nhận định biến đổi khí hậu hiện không chỉ là vấn đề môi trường, mà đã trở thành mối đe dọa trực tiếp đối với sức khỏe cộng đồng, an ninh lương thực, nguồn nước, kinh tế và ổn định xã hội. Báo cáo sẽ được trình lên các bộ trưởng châu Âu trước thềm kỳ họp y tế thế giới của WHO.

Các chuyên gia cho biết sự gia tăng của các bệnh lây truyền qua muỗi như sốt xuất huyết và chikungunya, cùng với nắng nóng cực đoan, lũ lụt, cháy rừng, ô nhiễm không khí và mất an ninh lương thực đang gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe toàn cầu.

Theo họ, việc ban bố tình trạng khẩn cấp sẽ giúp kích hoạt phản ứng quốc tế phối hợp tương tự như trong đại dịch COVID-19 hay dịch Mpox trước đây.

Bà Katrín Jakobsdóttir - cựu Thủ tướng Iceland và là Chủ tịch ủy ban - nhấn mạnh: “Khủng hoảng khí hậu có thể không phải là đại dịch, nhưng nó vẫn là tình trạng khẩn cấp y tế đe dọa sự sống còn của nhân loại. Nếu thế giới không hành động nhanh hơn và quyết liệt hơn, hàng triệu người sẽ tử vong hoặc mắc các bệnh nghiêm trọng kéo dài”.

Trong khi đó, Giáo sư Andrew Haines - cố vấn khoa học chính của ủy ban - cảnh báo việc tiếp tục phát thải khí nhà kính ở mức hiện nay sẽ làm gia tăng tử vong do nắng nóng, bệnh truyền nhiễm, ô nhiễm không khí từ cháy rừng, sinh non và khủng hoảng lương thực.

Ủy ban cũng kêu gọi các chính phủ châu Âu chấm dứt trợ cấp cho nhiên liệu hóa thạch. Báo cáo cho biết các khoản trợ cấp này đang góp phần gây ra khoảng 600.000 ca tử vong sớm mỗi năm tại châu Âu do ô nhiễm không khí và các tác động sức khỏe liên quan. Tổng giá trị trợ cấp cho ngành dầu khí tại khu vực này hiện lên tới khoảng 444 tỉ euro mỗi năm.

Theo bà Jakobsdóttir, việc các chính phủ tiếp tục hỗ trợ ngành nhiên liệu hóa thạch đồng nghĩa với việc “trợ cấp cho chính những ngành công nghiệp gây ra cái chết sớm cho người dân của họ”. Bà cho rằng đây không chỉ là thất bại về chính sách năng lượng mà còn là thất bại nghiêm trọng về y tế công cộng.

Báo cáo cũng cảnh báo biến đổi khí hậu đang làm gia tăng các vấn đề sức khỏe tâm thần như lo âu, căng thẳng và trầm cảm, đồng thời thúc đẩy làn sóng thông tin sai lệch về khí hậu. Các chuyên gia đề xuất tăng cường đánh giá tác động sức khỏe trong các chính sách khí hậu quốc gia và đầu tư vào hệ thống y tế thích ứng với điều kiện thời tiết cực đoan.

Theo giáo sư Haines, nhiều bệnh viện hiện nay được xây dựng tại các khu vực dễ ngập lụt hoặc chưa được thiết kế để chống chịu với các đợt nắng nóng kéo dài. Ông nhấn mạnh hệ thống y tế toàn cầu cần được nâng cấp để thích ứng với khí hậu đang thay đổi nhanh chóng.

Báo cáo cho biết lĩnh vực chăm sóc sức khỏe hiện chiếm khoảng 5% tổng lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu, do đó ngành y tế cũng cần đẩy mạnh quá trình chuyển đổi xanh và tăng khả năng chống chịu trước các thảm họa khí hậu.

Tiến sĩ Hans Kluge - Giám đốc khu vực châu Âu của WHO - nhận định, các cuộc xung đột tại Ukraine và Trung Đông đã cho thấy sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch không chỉ làm tăng chi phí năng lượng, mà còn gây gián đoạn hệ thống y tế, nguồn cung thực phẩm và tạo áp lực lớn lên xã hội.

Ông khẳng định: “Hành động vì khí hậu giờ đây không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là vấn đề an ninh, y tế và kinh tế. Đây là một mệnh lệnh mang tính đạo đức”.

Nhà khoa học khí hậu Johan Rockström cũng ủng hộ đề xuất này, cho rằng những tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu đối với hàng triệu người trên thế giới là bằng chứng rõ ràng để WHO ban bố tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu liên quan đến khí hậu.

Thảo Nguyễn (theo Guardian)