Niềm tin vaccine lung lay và sự trở lại của những căn bệnh “ngỡ đã quên”

Một em bé đến khám tại khoa nhi của Viện Bệnh truyền nhiễm Quốc gia ở Bucharest, Romania - Ảnh: Guy Peterson/The Guardia

“Virus tin giả” lấn át lá chắn y tế

Từng là một trong những thành tựu y tế vĩ đại nhất lịch sử, giúp xóa sổ nhiều căn bệnh chết người, nhưng giờ đây, chương trình tiêm chủng toàn cầu đang đứng trước những thách thức chưa từng có.

Theo dữ liệu từ Dự án Niềm tin Vaccine (Anh), sự tin tưởng của công chúng vào độ an toàn của vaccine đã sụt giảm nghiêm trọng kể từ năm 2015.

Xu hướng này càng trở nên trầm trọng hơn sau đại dịch COVID-19, khi các cuộc tranh luận về tính bắt buộc và quyền tự do cá nhân bị đẩy lên cao trào, tạo kẽ hở cho thông tin sai lệch bùng nổ.

Niềm tin vào vaccine giảm mạnh tại nhiều quốc gia tiêu biểu như Đức và Thụy Điển ở châu Âu, Morocco và Tunisia ở Bắc Phi cùng với Hàn Quốc ở Đông Á với mức giảm có nơi vượt quá 15%. Tại Mỹ, sự chia rẽ về quan điểm chính trị dường như đang định hình lại chính sách y tế.

Số ca mắc sởi tại Mỹ đã tăng vọt từ chưa đầy 300 ca năm 2024 lên hơn 2.000 ca vào năm 2025. Nếu quỹ đạo này tiếp tục, con số có thể vượt ngưỡng 6.000 ca trong năm 2026.

Đáng lo ngại hơn, những thông tin sai sự thật từng chỉ tồn tại trên mạng xã hội nay đã len lỏi vào cả các nguồn khuyến nghị chính thức, gây ra cảm giác nhiễu loạn cho các bậc phụ huynh.

Sự kết nối ảo quá mức khiến con người dễ rơi vào những “cái bẫy” của sự hoài nghi, nơi họ chỉ nghe thấy những tiếng vang đồng thuận với nỗi sợ hãi của chính mình thay vì lắng nghe các dữ liệu khoa học xác thực.

Những người phản đối tiêm chủng biểu tình gần Tòa nhà Quốc hội bang Massachusetts, Mỹ - Ảnh: Scott Eisen/Getty Images

Cái giá đắt từ những lựa chọn sai

Hệ quả của việc xói mòn niềm tin không còn là giả thuyết mà đã trở thành những con số đau lòng.

Romania đang trở thành tâm điểm của cuộc khủng hoảng sởi tại Liên minh châu Âu (EU) với hơn 35.000 ca mắc và ít nhất 30 ca tử vong trong giai đoạn 2023-2025.

Hầu hết nạn nhân là trẻ sơ sinh chưa đến tuổi tiêm chủng, bị lây nhiễm từ những trẻ lớn hơn không được tiêm phòng. Các bác sĩ tại đây ví tình hình hiện tại như một “thùng thuốc súng” bởi khi dịch bệnh bùng phát thì việc tiêm chủng thường đã quá muộn.

Những nỗi lo sợ vô căn cứ về mối liên hệ giữa vaccine và chứng tự kỷ dù đã được khoa học bác bỏ nhiều lần vẫn tiếp tục ám ảnh các bà mẹ, đẩy con cái họ vào vòng nguy hiểm.

Không chỉ do tâm lý bài trừ, những biến động chính trị và đứt gãy hệ thống y tế cũng góp phần tạo nên thảm kịch.

Tại Bangladesh, một đợt bùng phát sởi chết chóc nhất trong lịch sử gần đây ghi nhận hơn 15.600 ca nghi nhiễm và ít nhất 179 trẻ tử vong chỉ trong thời gian ngắn từ giữa tháng 3/2026. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ việc trì hoãn các chiến dịch tiêm chủng quy mô lớn do bất ổn chính trị và thiếu hụt nguồn cung vaccine.

Các chuyên gia y tế cho biết, trẻ em nhập viện thường có nhóm triệu chứng điển hình bao gồm sốt cao đi kèm với cảm lạnh, ho và đỏ mắt. Ở những trường hợp nặng, trẻ có thể gặp các biến chứng nguy hiểm như viêm phổi, khó thở hoặc giảm nồng độ oxy trong máu, dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Việc xây dựng lại cơ sở hạ tầng y tế có thể thực hiện được, nhưng để khôi phục niềm tin và ý chí chính trị nhằm duy trì lá chắn bảo vệ cộng đồng lại là một hành trình gian truân hơn gấp bội.

Hiện tại, thế giới đang trong cuộc đua với thời gian để vá lại những lỗ hổng miễn dịch trước khi những căn bệnh vốn có thể ngăn ngừa được tiếp tục cướp đi thêm nhiều sinh mạng vô tội.

Ngọc Hạ (theo CFR, Medpage, The Guardian, Arab News)