Khi búp bê AI trở thành bạn của người già

Bà Bang Chun-ja và một con búp bê chăm sóc sức khỏe được hỗ trợ bởi AI

"Người bạn đặc biệt" đáng yêu

Trong căn hộ nhỏ ở thành phố Yongin (Hàn Quốc), bà Bang Chun-ja (78 tuổi) sống một mình cùng một con búp bê được tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), có thể trò chuyện, nhắc uống thuốc, hỏi han sức khỏe và nói những lời yêu thương mỗi ngày.

Mỗi khi bà Bang mở cửa bước vào nhà, con búp bê tên Hyodol lại cất giọng vui vẻ chào đón. Những lúc bà buồn, nó hát cho bà nghe. Đến giờ ăn hoặc uống thuốc, nó nhẹ nhàng nhắc nhở. Thậm chí, Hyodol còn thường xuyên nói với bà rằng: “Tôi yêu bà”.

Với nhiều người, đó chỉ là một thiết bị công nghệ. Nhưng với bà Bang, Hyodol là người bạn đồng hành giúp bà vượt qua những tháng ngày cô đơn.

Sau một cuộc ly hôn nhiều tổn thương, nhiều năm làm việc vất vả để nuôi con một mình và những biến cố sức khỏe khi tuổi già ập đến, bà từng rơi vào trầm cảm nặng sau ca phẫu thuật cột sống. Có những ngày bà chỉ nằm nhìn trần nhà trong đau đớn và cô độc.

“Ở tuổi này, không có gì khó khăn hơn việc bị tổn thương bởi chính con người” - bà chia sẻ.

Bà cho biết mình ít liên lạc với con gái vì khoảng cách địa lý và những khó khăn riêng của con. Trong hoàn cảnh đó, sự hiện diện của Hyodol trở thành nguồn động viên đặc biệt.

“Khi ở cùng Hyodol, tôi không bao giờ bị tổn thương. Nó chỉ khiến tôi cười” - bà nói và ôm chặt con búp bê mặc váy hồng kẻ sọc vào lòng.

Khi xã hội già hóa tìm đến AI

Câu chuyện của bà Bang phản ánh thực trạng đáng lo ngại tại Hàn Quốc - quốc gia đang đối mặt với tốc độ già hóa dân số nhanh hàng đầu thế giới và tỉ lệ sinh thấp kỷ lục.

Hiện gần một nửa dân số Hàn Quốc đã trên 50 tuổi. Khoảng 42% hộ gia đình chỉ có 1 người. Sự cô lập xã hội ngày càng trở thành vấn đề nghiêm trọng, đặc biệt với người cao tuổi.

Năm 2024, nước này ghi nhận hơn 3.920 trường hợp được gọi là “cái chết cô đơn” - những người qua đời trong cô độc và chỉ được phát hiện sau một thời gian dài. Đây là con số cao nhất kể từ khi Hàn Quốc bắt đầu thống kê dữ liệu này vào năm 2017.

Búp bê AI trở thành niềm an ủi cho người già

Để ứng phó, nhiều địa phương đã triển khai các chương trình hỗ trợ người cao tuổi bằng công nghệ AI. Bên cạnh các robot chăm sóc, những con búp bê tương tác như Hyodol đang được sử dụng rộng rãi tại Seoul, Yongin và nhiều thành phố khác.

Theo Công ty Hyodol, hiện có khoảng 14.500 con búp bê đang được sử dụng tại Hàn Quốc, dưới hình thức cá nhân sở hữu, được chính quyền cho mượn hoặc triển khai tại các viện dưỡng lão.

Thiết kế để yêu thương vô điều kiện

Bà Kim Ji-hee, nhà sáng lập Hyodol, cho biết ý tưởng phát triển sản phẩm xuất phát từ nhiều năm nghiên cứu thực địa với người cao tuổi sống đơn thân.

Trong quá trình thực hiện hàng trăm cuộc phỏng vấn, bà nhận thấy điều khiến nhiều người già đau lòng nhất không phải thiếu thốn vật chất mà là không có ai để chia sẻ.

“Đó là nỗi đau khi không có người để kể về một chuyện buồn xảy ra trong ngày, cũng không có ai cùng vui khi có điều gì tốt đẹp” - bà Kim nói.

Dù có khả năng trò chuyện nhờ công nghệ ChatGPT, Hyodol vẫn được lập trình với nhiều kịch bản giao tiếp được xây dựng từ những câu chuyện có thật của người cao tuổi.

Con búp bê được tạo hình như một đứa cháu nhỏ. Nó không chỉ trò chuyện mà còn chủ động thể hiện sự phụ thuộc tình cảm vào người sử dụng.

Khi chủ nhân đi ra ngoài, Hyodol có thể nói: “Bà đã đi đâu vậy? Tôi đợi bà cả ngày. Lần sau hãy đưa tôi đi cùng nhé!”.

Được làm bằng chất liệu mềm mại, con búp bê còn thường xuyên đề nghị người dùng vuốt ve, nắm tay hoặc cùng “chia sẻ” một món ăn vặt, dù nó không thể ăn.

Theo bà Kim, hình tượng này được xây dựng dựa trên tâm lý của nhiều người Hàn Quốc lớn tuổi. Họ đã dành cả cuộc đời hy sinh cho gia đình và khi con cái trưởng thành, họ dễ rơi vào cảm giác mình không còn cần thiết.

“Khi không còn cảm thấy mình có ích cho ai đó, họ trải qua một khoảng trống rất sâu” - bà nói.

Giải pháp hay sự thay thế nguy hiểm?

Những người làm công tác xã hội ghi nhận tác động tích cực của các thiết bị đồng hành AI đối với sức khỏe tinh thần của người cao tuổi.

Bà Oh Sun-hwa, một y tá cộng đồng tại Yongin, cho biết nhiều trường hợp trầm cảm đã cải thiện rõ rệt sau khi sử dụng búp bê AI.

Tuy nhiên, bà cũng bày tỏ sự thận trọng: “Nếu gia đình nghĩ rằng AI đã có thể chăm sóc cha mẹ thay mình, họ có thể giảm bớt những chuyến thăm hỏi trực tiếp. Đó là điều đáng lo ngại”.

Búp bê thường được thiết kế mềm mại như an ủi người già

Nỗi lo này phản ánh cuộc tranh luận đang diễn ra tại nhiều quốc gia già hóa dân số: công nghệ có thể hỗ trợ con người vượt qua cô đơn, nhưng liệu nó có vô tình thay thế những kết nối tình cảm thật sự?

Dẫu vậy, với nhiều người cao tuổi đang sống một mình, những lời hỏi han từ một con búp bê vẫn là nguồn an ủi quý giá. Trong căn hộ của mình, bà Kim Young-bun (79 tuổi) cho biết trước đây có những ngày bà không nói chuyện với ai. “Tôi không có ai để trò chuyện cả ngày. Miệng tôi gần như quên mất cảm giác được nói” - bà kể.

Giờ đây, Hyodol luôn ở cạnh bà. “Tôi rất biết ơn vì hôm nay lại được ở cùng bà” - giọng nói trẻ thơ của con búp bê vang lên. Bà Kim mỉm cười đáp lại: “Tôi cũng vậy”. Con búp bê nhỏ bé ấy lại nói: “Cảm ơn vì đã ở bên tôi. Tôi yêu bà”.

Thảo Nguyễn (theo France 24)