Nhà văn Nguyễn Xuân Thủy: “Mỗi nhà văn viết cho trẻ em cần là một cầu nối văn hóa”

Đây cũng là lần thứ hai nhà văn Nguyễn Xuân Thủy được trao giải thưởng sách mang tầm quốc gia. Hơn 10 năm trước, cuốn sách thiếu nhi Tôi kể em nghe chuyện Trường Sa của anh đã nhận giải Vàng tại giải thưởng Sách Việt Nam năm 2012. Nhân niềm vui này, nhà văn Nguyễn Xuân Thủy đã trải lòng với Báo Phụ nữ TPHCM về câu chuyện sáng tác dành cho trẻ nhỏ.

Khai thác chất liệu từ gia đình

Phóng viên: Chúc mừng anh với tác phẩm vừa được trao giải thưởng Sách quốc gia. Niềm vui lần này có ý nghĩa như thế nào với anh trên hành trình sáng tác?
Nhà văn Nguyễn Xuân Thủy: Giải thưởng thêm một chút động lực để tôi bước tiếp trên con đường văn chương đã đi 30 năm qua. Tôi hy vọng giải thưởng sẽ ít nhiều có tác động về mặt thị trường để thêm nhiều bạn đọc quan tâm đến sách văn học, đặc biệt là sách dành cho tuổi thiếu niên. Bán một cuốn sách thời nay là không dễ với các đơn vị xuất bản. Nỗ lực của người viết và hệ thống các giải thưởng có lẽ cũng là cách góp sức với người làm sách để cùng vực dậy thị trường đọc.

* Đại náo nhà ông ngoại có phải được viết bằng những ký ức của tác giả về gia đình ở thời điểm đại dịch COVID-19?

- Câu chuyện được lấy cảm hứng từ thời vợ tôi mới sinh con đầu lòng cách nay 16 năm. Thế nhưng, bản thảo vẫn để đó giữa những bận bịu mưu sinh và công việc. 10 năm sau, câu chuyện được làm mới, phả vào không gian đại dịch. Trong buổi giao lưu ở chương trình “Góc đọc cuối tuần” của Nhà xuất bản Kim Đồng, tôi đã mời các nguyên mẫu trong tác phẩm đến: Mắt To, Mắt Híp, chị Ngúng Nguẩy, anh Gấu Trúc và họ đều đã học đại học. Khi họ xuất hiện, các bậc cha mẹ và các em nhỏ đều ngạc nhiên vì cứ nghĩ các nhân vật còn bé bỏng.

Tác phẩm Đại náo nhà ông ngoại vừa được trao giải thưởng Sách quốc gia - Nguồn ảnh: Nhà xuất bản Kim Đồng

Bây giờ, các nhân vật còn đi xa thế giới trẻ thơ hơn. Nguyễn Khải Hoàn - nguyên mẫu nhân vật Mắt To - hiện làm việc tại nước ngoài, gần với ước mơ trong truyện, chỉ khác là thay vì theo đuổi thiên văn, bạn trở thành kỹ sư phần mềm. Những nguyên mẫu đáng yêu là các cháu của tôi. Các cháu đã cho tôi những chất liệu trẻ thơ vô cùng sống động để sáng tạo nên tác phẩm.

Tôi chỉ coi đại dịch như một sự cố, một phép thử để cùng định giá lại cuộc sống. Đó là cái cớ để trói buộc những người cùng huyết thống lại với nhau trong một không gian chật hẹp; qua đó ta thấy mái nhà truyền thống tứ đại đồng đường xưa và gia đình hiện đại có ý nghĩa như thế nào, chuyển tiếp ra sao trong sự vận động của đời sống vội vã hôm nay”.

Đi để trở về bằng tác phẩm

* Văn học thiếu nhi những năm qua phát triển song hành với những tác phẩm đồng thoại lẫn những câu chuyện đời thường, khắc họa cuộc sống sôi động của trẻ thơ. Theo anh, còn những vùng đất nào vẫn đang chờ người cầm bút khai phá?

- Trước khi làm rõ điều này cần giải quyết câu hỏi: Bạn đọc nhỏ tuổi cần gì để nuôi dưỡng tâm hồn Việt? Thị trường xuất bản hôm nay đa dạng, phản ứng nhanh với nhu cầu đọc, trăm hoa đua nở. Nhưng tôi nghĩ thứ cần ưu tiên nhất vẫn là những tác phẩm mang đậm bản sắc, cốt cách, văn hóa truyền thống của con người Việt Nam. Mỗi nhà văn viết cho trẻ em, cho tuổi mới lớn cần và nên là một cầu nối văn hóa lan tỏa giá trị nhân bản của đất nước, của dân tộc, những câu chuyện truyền cảm hứng và niềm tin cho giới trẻ. Vùng đất ấy vẫn còn nhiều khoảng trống chờ chúng ta chung tay gieo trồng.

Bên cạnh chiến lược phát triển kinh tế xanh bền vững, tôi nghĩ cũng cần có chiến lược phát triển xanh về văn hóa, xanh về tâm hồn của thế hệ trẻ Việt Nam và tôi luôn muốn góp sức vào hành trình ấy.

Thời gian qua, nhà văn Nguyễn Xuân Thủy có nhiều buổi giao lưu cùng bạn đọc thiếu nhi - Nguồn ảnh: Facebook nhân vật

* Điều gì về trẻ nhỏ vẫn khiến anh thao thức và muốn viết?

- Tôi có nhiều chuyến đi đến mọi vùng miền của Tổ quốc. Đó như một tài sản quý, là của để dành để tôi tiếp tục kể cho các em về những trải nghiệm thú vị trên những nẻo đường. Đi dọc dài đất nước và kể về những câu chuyện đẹp chưa bao giờ hết hấp dẫn đối với tôi. Đứng trên núi cao không chỉ cho ta một tầm nhìn địa lý mà khiến ta như một chiếc flycam nhìn mọi vật ở góc nhìn khác, từ đó ngộ ra nhiều điều.

Đi xa để về gần, lên cao để xuống thấp và xét cho cùng, chuyến đi nào rồi chẳng phải trở về! Trong những sự trở về ấy, với người viết, giá trị nhất là trở về bằng tác phẩm.

* Cảm ơn anh đã chia sẻ.

Lục Diệp (thực hiện)