Người dân Iran không thở nổi vì 'mưa độc' sau các cuộc không kích

2 phụ nữ đứng gần những cột khói từ một cuộc không kích vào nhà máy lọc dầu Shahran ở tây bắc Tehran vào ngày 8/3/2026 - Ảnh: Getty Images

“Mưa đen” xuất hiện sau các cuộc tấn công

Tehran - thành phố có hơn 9 triệu dân - những ngày gần đây bị bao phủ bởi các đám khói đen dày đặc sau khi các cuộc không kích của Israel đánh trúng nhiều kho dầu và nhà máy lọc dầu ở trong và gần thủ đô. Hình ảnh và video được chia sẻ trên mạng xã hội cho thấy những cột lửa lớn cùng khói đen bốc cao trên bầu trời thành phố.

Các cuộc tấn công diễn ra trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đang leo thang. Giới chức Iran cho biết hơn 1.300 người đã thiệt mạng kể từ khi chiến sự bùng phát, trong đó có lãnh tụ tối cao lâu năm của nước này - ông Ali Khamenei.

Theo người phát ngôn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Christian Lindmeier, hiện tượng “mưa đen” và mưa axit nguy hiểm đã được ghi nhận tại Tehran.

“Mưa đen” là thuật ngữ mô tả hiện tượng nước mưa bị sẫm màu hoặc ô nhiễm sau khi đi qua các lớp khói, muội than và các chất ô nhiễm trong không khí, đặc biệt là những hóa chất sinh ra từ việc dầu mỏ bị đốt cháy.

Tiến sĩ George Thurston - Giám đốc Chương trình Đánh giá Phơi nhiễm và Ảnh hưởng Sức khỏe Con người tại Trường Y khoa Đại học New York - cho biết hiện tượng này có thể chứa lượng lớn muội than – một dạng ô nhiễm không khí do quá trình đốt cháy nhiên liệu không hoàn toàn.

Theo ông, trong các hạt bụi này có thể tồn tại hỗn hợp các chất độc hại như hydrocacbon thơm đa vòng (PAHs) – chất có khả năng gây ung thư – cùng kim loại nặng, lưu huỳnh điôxít và nitơ điôxít. Những chất này có thể tạo ra axit sulfuric hoặc axit nitric ăn mòn trong khí quyển.

Liên hiệp quốc cũng cảnh báo rằng các cuộc tấn công vào kho dầu đã làm giải phóng lượng lớn hydrocacbon độc hại, oxit lưu huỳnh và hợp chất nitơ vào không khí.

Nguy cơ sức khỏe đối với người dân Iran

Phía Iran cáo buộc các cuộc tấn công đã gây ra thảm họa môi trường và đe dọa trực tiếp đến dân thường. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho rằng việc nhắm vào các kho nhiên liệu đã làm phát tán nhiều chất độc hại vào bầu khí quyển.

“Những kẻ tấn công đang đầu độc thường dân, tàn phá môi trường và gây nguy hiểm cho sinh mạng trên diện rộng”- ông Baghaei viết trên mạng xã hội.

Trong khi đó, quân đội Israel xác nhận đã tiến hành các cuộc tấn công này và cho rằng các kho nhiên liệu là “mục tiêu quân sự hợp pháp” vì chúng được sử dụng để hỗ trợ hoạt động chiến tranh của Iran.

Khói và lửa bốc lên tại địa điểm Mỹ và Israel không kích vào một kho dầu ở Tehran vào ngày 7/3/2026 - Ảnh: Getty Images

Các cơ quan y tế Iran đã khuyến cáo người dân hạn chế ra ngoài để tránh tiếp xúc với các chất độc trong không khí. Hiệp hội Trăng lưỡi liềm đỏ Iran cảnh báo mưa axit có thể gây tổn thương phổi nghiêm trọng cũng như bỏng hóa chất trên da.

Các triệu chứng phổ biến khi tiếp xúc với loại ô nhiễm này gồm bỏng mắt, chóng mặt, ho và khó thở. Nồng độ ô nhiễm cao cũng có thể làm trầm trọng thêm bệnh hen suyễn và các bệnh về đường hô hấp.

Trẻ em, người cao tuổi và những người có bệnh nền được xem là nhóm có nguy cơ cao nhất.

Các chuyên gia khuyến cáo người dân nên ở trong nhà, sử dụng hệ thống lọc không khí nếu có và đeo khẩu trang lọc bụi như N95 hoặc P95 khi buộc phải ra ngoài.

Nhiều cư dân Tehran mô tả tình trạng hiện tại là đáng sợ. Một kỹ sư 44 tuổi tên Kianoosh cho biết ông rất bất ngờ khi nhìn thấy “mưa đen” rơi xuống ngay cả ở khu vực Tajrish, cách xa các kho dầu.

Một cư dân khác nói rằng khói đã bao phủ toàn bộ thành phố, khiến nhiều người bị khó thở và cảm giác nóng rát ở mắt và cổ họng. Tuy nhiên, nhiều người vẫn phải ra ngoài làm việc do không có lựa chọn khác.

Nguy cơ lâu dài đối với môi trường

Ngoài tác động trước mắt đối với sức khỏe, các chuyên gia môi trường cảnh báo mưa axit còn có thể gây hậu quả lâu dài. Hiện tượng này có thể làm suy giảm chất dinh dưỡng trong đất, gây hại cho cây trồng và làm ô nhiễm hồ, sông cũng như nguồn nước sinh hoạt.

Nhà khoa học Peter Ross của Tổ chức Bảo tồn Raincoast cho rằng tình trạng này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn nước uống, hoạt động đánh bắt thủy sản và nông nghiệp trong thời gian dài.

Hiện tượng “mưa đen” ở Tehran khiến nhiều chuyên gia liên tưởng đến Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991, khi quân đội Iraq đốt hàng trăm giếng dầu tại Kuwait. Những đám cháy kéo dài nhiều tháng đã tạo ra lượng khói và muội than khổng lồ, dẫn tới hiện tượng "mưa đen" trong khu vực.

Các nghiên cứu sau đó cho thấy số ca bệnh về hô hấp và nhiều vấn đề sức khỏe khác đã tăng mạnh trong thời gian sau thảm họa môi trường này.

Một số chuyên gia cảnh báo rằng hậu quả sức khỏe từ ô nhiễm do chiến tranh có thể kéo dài hàng thập kỷ. Thậm chí, nhiều cựu binh từng tham gia chiến dịch Bão táp Sa mạc vẫn phải đối mặt với các bệnh mãn tính liên quan đến phơi nhiễm độc tố sau hơn 30 năm.

Trong bối cảnh các cuộc không kích và cháy dầu vẫn tiếp diễn, giới chuyên gia lo ngại Tehran có thể phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng môi trường và sức khỏe cộng đồng kéo dài.

Thảo Nguyễn (theo Newsweek)