‘Nam sử họa kiếng’ tái hiện di sản tranh kiếng Nam Bộ

Triển lãm Nam sử họa kiếng do Sài Gòn Vi Vu tổ chức nhân dịp kỷ niệm 10 năm hoạt động.

Cuộc trưng bày đang thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu và công chúng yêu văn hóa.

Triển lãm không chỉ là cuộc trưng bày nghệ thuật mà còn cho thấy nỗ lực nhìn lại và tái hiện dòng tranh kiếng Nam Bộ - một loại hình từng hiện diện phổ biến trong đời sống nhưng đang dần mai một.

Tranh kiếng Nam Bộ từ lâu đã gắn bó với không gian sống và tín ngưỡng của người dân phương Nam. Những bức tranh vẽ ngược trên mặt kính, thường xuất hiện trong gia đình, đình chùa, nơi thờ tự... không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn phản ánh đời sống tinh thần, niềm tin và ký ức của nhiều thế hệ. Tuy nhiên, trước sự thay đổi của xã hội hiện đại, loại hình này ngày càng ít xuất hiện, dần lui vào ký ức.

Tác phẩm Thanh trì hương luyện

Triển lãm Nam sử họa kiếng được xây dựng như một hành trình xuyên suốt theo thời gian. Từ những hình tượng dân gian, tín ngưỡng quen thuộc trong quá khứ, đến các hoạt động nghiên cứu, phục dựng ở hiện tại, và xa hơn là những thử nghiệm sáng tạo nhằm đưa tranh kiếng bước vào đời sống đương đại.

Thông qua đó, triển lãm mở ra một cách tiếp cận toàn diện hơn về vai trò của tranh kiếng trong lịch sử mỹ thuật và văn hóa Nam Bộ.

Điểm đáng chú ý của triển lãm là sự tham gia của nhiều nghệ nhân, nhà nghiên cứu và nghệ sĩ thuộc các thế hệ khác nhau, tạo nên một bức tranh đa chiều về dòng tranh này. Trong số đó, nghệ nhân Lương An (1930–2002) được xem là một trong những gương mặt tiêu biểu.

Xuất thân từ hội họa thủy mặc, ông đã đưa tinh thần này vào tranh kiếng, tạo nên phong cách riêng biệt hiếm thấy. Khả năng viết thư pháp chữ Hán ngược trên kính của ông cũng được đánh giá cao, góp phần mở rộng ngôn ngữ biểu đạt của tranh kiếng Chợ Lớn.

Tác phẩm Bà Chúa Xứ

Tiếp nối truyền thống đó, nghệ nhân Trần Văn Nhanh - người đã gắn bó hơn 40 năm với nghề không chỉ thành thạo kỹ thuật vẽ ngược mà còn có khả năng phục dựng chính xác nhiều mẫu tranh cổ. Với ông, mỗi tác phẩm không chỉ là sản phẩm mỹ thuật mà còn là ký ức thị giác của một thời, cần được lưu giữ cẩn trọng.

Thế hệ kế cận có sự góp mặt của Trần Xuân Duy - con trai nghệ nhân Trần Văn Nhanh. Anh chọn hướng đi sưu tầm và phục dựng các tác phẩm cũ, lần theo dấu vết của những mẫu hình xưa để tái hiện bằng kỹ thuật truyền thống. Công việc của anh góp phần nối dài mạch chảy văn hóa, đưa tranh kiếng trở lại gần hơn với đời sống hôm nay.

Tác phẩm Tố nữ

Ở góc độ nghiên cứu, nhà nghiên cứu Nguyễn Đức Huy là trường hợp đáng chú ý. Bắt đầu từ việc tình cờ nhặt được những bức tranh cũ, anh đã dành gần một thập kỷ để sưu tầm, tìm hiểu và học lại kỹ thuật từ các nghệ nhân. Không chỉ dừng ở bảo tồn, anh còn tham gia phục chế và sáng tác, góp phần giữ gìn loại hình nghệ thuật đang đứng trước nguy cơ thất truyền.

Bên cạnh đó, triển lãm còn cho thấy những hướng tiếp cận mới khi tranh kiếng trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo đương đại. Nhà thiết kế Đào Minh Đức đã đưa các nguyên lý thẩm mỹ của tranh kiếng vào thời trang, tạo nên những thiết kế vừa mang tính ứng dụng vừa đậm dấu ấn văn hoá. Với anh, việc khai thác chất liệu truyền thống không chỉ là tái hiện mà còn là cách kể lại câu chuyện văn hoá bằng ngôn ngữ mới.

Tác phẩm Y môn

Trong khi đó, nghệ sĩ trẻ Bùi Thiện Minh Khang lại lựa chọn tranh kiếng như một phương tiện để phản ánh đời sống hiện đại. Các tác phẩm của anh kết hợp kỹ thuật truyền thống với đề tài đương đại, mở rộng phạm vi hiện diện của tranh kiếng từ không gian thờ tự sang trang trí và sinh hoạt thường nhật.

Theo ban tổ chức, triển lãm không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường 10 năm của Sài Gòn Vi Vu mà còn là lời tri ân gửi đến những cá nhân đã góp phần gìn giữ di sản. Quan trọng hơn, đây là lời mời gọi công chúng cùng tham gia vào hành trình tiếp nối, để tranh kiếng không chỉ là ký ức của quá khứ mà còn có thể tồn tại và phát triển trong đời sống hôm nay.

Tác phẩm Sơn tủng tùng đình

Triển lãm mở cửa từ nay đến hết ngày 31/5/2026 tại Annam Gallery, 371/4 Hai Bà Trưng, phường Xuân Hòa, TPHCM.

Minh Tú