Cố GS.TS Trần Văn Khê và hành trình mang hồn nước đi xa

Ngày 20/06, tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II (TPHCM), một không gian văn hóa diễn ra sôi nổi trong chương trình "Dấu ấn Trần Văn Khê trong dòng chảy văn hóa dân tộc Việt Nam". Lần đầu tiên 11 chiếc áo dài di sản của ông được công bố, một khoảng trời ký ức lộng lẫy, nơi thanh âm của chiếc đàn bầu, đàn tranh hòa quyện vào nếp áo dài, vẽ nên một chân dung bất tử của người mang hồn Việt đi khắp năm châu.

Người định vị âm nhạc Việt trên bản đồ nhân loại

Suốt một đời viễn xứ, Cố GS.TS Trần Văn Khê chưa bao giờ thôi đau đáu về tiếng lòng của quê hương. Ông là người Việt Nam đầu tiên được ghi danh và tiểu sử vào Đại từ điển Âm nhạc Thế giới, một sự công nhận rất lớn từ giới hàn lâm quốc tế. Từ những giảng đường danh giá đến các sân khấu học thuật lớn nhất thế giới, người ta không chỉ lắng nghe một nhà nghiên cứu uyên bác thuyết trình, mà là đang thưởng thức một người nghệ sĩ lãng tử thả hồn vào tiếng đàn tranh, đàn bầu và đờn ca tài tử Nam Bộ.

Nhiều tư liệu, hình ảnh về cuộc đời thầy Trần Văn Khê được trưng bày tại không gian sự kiện

Đối với ông, âm nhạc dân tộc không phải là những cổ vật đóng băng trong quá khứ, mà là một dòng hải lưu nóng hổi, không ngừng chảy và cần được định vị như một kho tàng độc đáo của nhân loại. Giữa lòng Paris hoa lệ hay ở bất kỳ góc biển chân trời nào, ông đã dành hàng chục năm thanh xuân để chứng minh với thế giới rằng, âm nhạc truyền thống Việt Nam có một tư cách sang trọng và một đời sống riêng đầy kiêu hãnh.

Điểm nhấn làm lay động trái tim của nhiều độc giả và người yêu văn hóa tại sự kiện chính là không gian trưng bày 11 chiếc áo dài di sản gắn liền với cuộc đời cố Giáo sư tại Pháp và Việt Nam. Mỗi tà áo là một chứng nhân lịch sử, một cuốn nhật ký di động ghi dấu những chuyến đi học thuật, những buổi biểu diễn xuyên lục địa suốt nhiều thập kỷ.

NTK Sỹ Hoàng (trái) bên cạnh những chiếc áo dài kỷ vật của thầy Trần Văn Khê

Thầy Trần Văn Khê luôn mặc áo dài mỗi khi bước lên máy bay, đó là hình ảnh dường như đã trở thành biểu tượng. Một sự kiêu hãnh, một lời khẳng định ngầm về bản sắc trước khi thế giới kịp nghe ông nói.

Nhớ về người thầy, NTK Sỹ Hoàng ôn lại dấu mốc năm 2014 khi anh vinh hạnh được thiết kế tà áo dài truyền thống cho Giáo sư tại sự kiện giao lưu âm nhạc dân tộc. Nhìn lại khoảnh khắc ấy, anh khẳng định: “Tà áo dài song hành cùng thầy trên các sân khấu quốc tế mang một sức nặng biểu tượng to lớn. Đó là thông điệp văn hóa trực quan và mạnh mẽ nhất; bởi trước khi chinh phục người nghe bằng phần thanh, Giáo sư đã cảm hóa họ bằng một phần nhìn đậm bản sắc Việt.”

Người thầy với nghị lực phi thường

Nếu như trên sân khấu quốc tế, Trần Văn Khê là một học giả lẫm liệt thì trong đời thường, ông lại là một tâm hồn thuần khiết, hóm hỉnh và tràn đầy năng lượng sống tích cực. Ít ai biết rằng, đằng sau những bước đi thanh thoát trên sân khấu là một cơ thể nặng nề vì phải chống chọi với căn bệnh tiểu đường suốt 40 năm ròng rã.

Xuyên suốt chương trình, nhiều tiết mục đàn tranh, hát xẩm, ru hò Nam Bộ được trình diễn trước công chúng

Nhưng, nghịch cảnh chưa bao giờ là cái cớ để ông cúi đầu. Người ta vẫn truyền tay nhau câu chuyện về một buổi thuyết trình tại một trường đại học không có thang máy. Chân thầy bị xước, máu rỉ qua lớp vải, vậy mà thầy vẫn tự rắc thuốc rồi đứng say sưa nói chuyện, rút ruột gan truyền lửa cho khán giả suốt hai tiếng đồng hồ.

Không chỉ cống hiến cho học thuật, Giáo sư Trần Văn Khê còn là người gieo mầm cho những tài năng trẻ. Ông là người đỡ đầu ân cần cho câu lạc bộ Tiếng hát Quê hương.

Sự kiện còn trưng bày nhiều tác phẩm viết về thầy Trần Văn Khê và những thăng trầm trong cuộc đời ông

Tại buổi tọa đàm, NSƯT Thúy Hoa bồi hồi nhớ về những ân tình của người thầy quá cố. Thầy Khê chăm chút cho học trò từ những điều nhỏ bé nhất, như cái cách thầy tự tay chọn lựa từng chiếc nón lá trao tặng từng người. Những khoảnh khắc gắn kết thiêng liêng giữa thầy và trò năm xưa nay đã trở thành phần di sản tâm hồn quý báu, neo giữ niềm tin cho cả một thế hệ nghệ sĩ.

Tuy thầy Trần Văn Khê đã không còn, nhưng hồn nếp áo và tiếng ru của ông vẫn mãi tồn tại cùng hậu thế. 11 chiếc áo dài đặt tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II ngày hôm nay không phải là những ký ức phủ bụi mà chính là những mồi lửa cho tình yêu văn hóa của thế hệ hôm nay và mai sau.

Một ngày hội ngộ thiêng liêng, thu hút sự tham dự của giới nhân sĩ trí thức và những trái tim luôn canh cánh tình yêu dành cho di sản của cố Giáo sư

Phương Nhã