Mỹ và Iran tiến gần thỏa thuận hòa bình

Iran xem xét đề xuất hòa bình khi ông Trump nói một thỏa thuận 'rất có thể' - Ảnh: Getty Images

Theo đó, 2 bên đang thảo luận về một khuôn khổ ngắn hạn thay vì một hiệp định hòa bình toàn diện. Thỏa thuận dự kiến tập trung vào việc ngừng giao tranh và tạo điều kiện nối lại đàm phán, trong khi các vấn đề gai góc nhất - đặc biệt là chương trình hạt nhân của Iran - vẫn chưa được giải quyết.

Các nguồn tin cho biết kế hoạch đang được xây dựng theo 3 giai đoạn gồm: chính thức chấm dứt chiến sự, giải quyết khủng hoảng tại eo biển Hormuz và mở ra thời hạn 30 ngày để đàm phán về một thỏa thuận rộng hơn.

Một quan chức Pakistan tham gia hòa giải cho biết, ưu tiên hiện nay là đảm bảo 2 bên tuyên bố chấm dứt chiến tranh, sau đó tiếp tục các cuộc đàm phán trực tiếp.

2 nguồn tin cho biết, một bản ghi nhớ dài một trang nhằm chính thức hóa việc chấm dứt xung đột đã gần hoàn tất, dù vẫn còn nhiều khác biệt giữa Washington và Tehran.

Tổng thống Mỹ Donald Trump bày tỏ lạc quan về triển vọng đạt được thỏa thuận. Phát biểu tại Nhà Trắng hôm 6/5, ông nói Iran “rất muốn đạt được một thỏa thuận” và cho rằng xung đột “sẽ sớm kết thúc”.

Tuy nhiên, các nguồn tin cho biết đề xuất hiện tại chưa giải quyết những yêu cầu cốt lõi của Mỹ, bao gồm việc Iran đình chỉ chương trình hạt nhân, hạn chế tên lửa đạn đạo và chấm dứt hỗ trợ các lực lượng đồng minh trong khu vực như Hezbollah.

Giới chức Iran tỏ ra thận trọng với đề xuất từ Washington. Một phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran cho biết Tehran sẽ phản hồi “vào thời điểm thích hợp”, trong khi nghị sĩ Ebrahim Rezaei gọi đề xuất này là “danh sách mong muốn của Mỹ hơn là thực tế”.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf cũng hoài nghi về khả năng đạt đột phá trong đàm phán, cho rằng Mỹ đang tìm cách thay đổi chiến lược sau khi không thể nhanh chóng mở lại tuyến vận tải qua eo biển Hormuz.

Thông tin về khả năng đạt được thỏa thuận đã tác động mạnh tới thị trường tài chính toàn cầu. Giá dầu Brent giảm khoảng 11% trong ngày 6/5 do kỳ vọng nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng sẽ hạ nhiệt, trong khi thị trường chứng khoán quốc tế tăng điểm.

Các nguồn tin cho biết bản ghi nhớ hiện tại cũng không đề cập tới kho dự trữ hơn 400kg uranium làm giàu ở mức gần cấp độ vũ khí của Iran - một trong những vấn đề then chốt mà Washington quan tâm.

Trong khi đó, cũng trong ngày 7/5, Israel cho biết đã tiêu diệt một chỉ huy thuộc lực lượng Radwan tinh nhuệ của Hezbollah trong cuộc không kích nhằm vào vùng ngoại ô phía nam Beirut hôm trước. Đây là cuộc tấn công đầu tiên của Israel vào thủ đô Lebanon kể từ khi lệnh ngừng bắn giữa 2 bên có hiệu lực hồi tháng trước.

Quân đội Israel cho biết mục tiêu bị tiêu diệt trong đợt không kích là một chỉ huy Hezbollah hoạt động tại khu vực ngoại ô phía nam Beirut. Tuy nhiên, Hezbollah chưa đưa ra xác nhận chính thức. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz đã công bố thông tin này trong một tuyên bố chung hôm 6/5.

Cuộc tấn công làm dấy lên lo ngại về nguy cơ đổ vỡ lệnh ngừng bắn vốn giúp Beirut tránh khỏi các đợt oanh kích của Israel trong thời gian qua. Dù thỏa thuận ngừng bắn được thiết lập, quân đội Israel vẫn hiện diện tại các khu vực phía nam sông Litani và tiếp tục tiến hành các cuộc không kích tại miền nam Lebanon.

Hezbollah - lực lượng được Iran hậu thuẫn - đã đáp trả bằng các vụ phóng rocket và máy bay không người lái nhằm vào binh sĩ Israel.

Israel trước đó cũng kêu gọi người dân sơ tán khỏi một số ngôi làng phía bắc sông Litani, động thái được cho là dấu hiệu mở rộng phạm vi hoạt động quân sự tại Lebanon.

Trong khi đó, các cuộc tiếp xúc ngoại giao giữa Israel và Lebanon vẫn diễn ra chủ yếu ở cấp đại sứ. Thủ tướng Lebanon Nawaf Salam cho rằng còn quá sớm để bàn tới các cuộc gặp cấp cao giữa 2 nước.

Theo truyền thông Lebanon, ông Salam nhấn mạnh việc củng cố lệnh ngừng bắn sẽ là điều kiện tiên quyết cho bất kỳ vòng đàm phán mới nào giữa Beirut và Tel Aviv dưới sự trung gian của Washington.

Tháng trước, Mỹ đã tổ chức 2 cuộc gặp giữa đại sứ Israel và Lebanon tại Washington, song Hezbollah phản đối mạnh mẽ các cuộc tiếp xúc này.

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 23/4, khi công bố gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 3 tuần, cho biết ông kỳ vọng sẽ tiếp đón Thủ tướng Netanyahu và Tổng thống Lebanon Joseph Aoun trong thời gian tới, đồng thời nhận định 2 nước có “cơ hội lớn” đạt được thỏa thuận hòa bình trong năm nay.

Thảo Nguyễn (theo France 24, Guardian)