Giúp trẻ rời bỏ “tri kỷ online”

Nhiều trẻ em đứng trước nguy cơ bị tổn thương vì bạn ảo trên mạng - Ảnh minh họa: Getty Images

Tại Nhật Bản, khảo sát 1.600 học sinh tiểu học và trung học cơ sở cho thấy hơn 70% trẻ có ít nhất một người bạn trực tuyến, 40% trong số đó thường xuyên tương tác với những người lớn hơn mình. Việc chia sẻ sở thích chung, cùng chơi game đã xóa nhòa ranh giới tuổi tác. Điều này đi kèm rủi ro khi hơn 80% trẻ thừa nhận đã chia sẻ thông tin cá nhân như ngày sinh, nơi ở cho bạn ảo.

Bạn ảo, ác mộng thật

Trẻ có bạn online khiến nhiều gia đình phải trả giá đắt. Chuyện của cô Becca Dallas - 47 tuổi, tại thành phố San Diego (Mỹ) - là một ví dụ. Con trai cô - Ethan Dallas (15 tuổi, mắc chứng tự kỷ) tìm đến game Roblox để tránh sự bắt nạt ngoài đời. Ethan ngây thơ tin mình có người bạn thân thiết là Nate. Họ chơi game cùng nhau mỗi ngày và trò chuyện thâu đêm.

Nhưng Nate không phải là một đứa trẻ mà là người đàn ông 37 tuổi. Hắn đã dụ dỗ Ethan tắt các tính năng kiểm soát của phụ huynh, chuyển cuộc trò chuyện sang ứng dụng Discord và đe dọa, ép buộc cậu gửi những hình ảnh nhạy cảm. Bị khủng bố tinh thần khiến Ethan thay đổi tâm tính, trở nên giận dữ và cuối cùng đã tự kết liễu đời mình. Cô Becca Dallas hiện đang khởi kiện Roblox, cho rằng nền tảng này đã thất bại trong việc bảo vệ trẻ em khỏi những kẻ săn mồi ẩn danh, dù được quảng cáo là sân chơi dành cho trẻ nhỏ.

Nếu những kẻ săn mồi là mối nguy hiểm hữu hình, thì chatbot AI lại là một cái bẫy tâm lý vô hình và êm ái.

Theo báo cáo năm 2025 từ Internet Matters (Anh), 35% trẻ em từ 9-17 tuổi cảm thấy trò chuyện với AI giống như đang tâm sự với một người bạn thực sự. Đáng lo ngại là 12% trẻ tìm đến AI vì cảm thấy không có ai khác để trò chuyện.

Chuyên gia tâm lý gia đình Fiona Yassin (Anh) giải thích: AI hấp dẫn trẻ em bởi “sự gương mẫu nguy hiểm” khi luôn sẵn sàng lắng nghe những bí mật đen tối nhất của trẻ mà không đưa ra bất kỳ chỉ trích nào. Điều này tạo ra một vòng lặp gây nghiện, khiến trẻ dần xa rời các mối quan hệ thực tế vốn phức tạp và đòi hỏi nhiều kỹ năng xã hội hơn.

Nguy hiểm hơn, AI có thể đưa ra những lời khuyên sai lệch hoặc cổ vũ cho những hành vi tiêu cực. Sự nhập nhằng giữa máy móc và con người khiến trẻ lầm tưởng cỗ máy vô tri kia thực sự thấu hiểu và yêu thương mình.

Hàng rào pháp lý và sự đồng hành từ gia đình

Trước mối nguy trực tuyến trên mạng xã hội, một số quốc gia đã bắt đầu hành động. Chính phủ Úc ban hành lệnh cấm mạng xã hội đối với trẻ dưới 16 tuổi. Đây là cứu cánh với nhiều phụ huynh. Nhờ có lệnh cấm mà anh Leon Spencer (bang Queensland) có thể nói không một cách dứt khoát với con mình. Anh tin, việc loại bỏ mạng xã hội sẽ giúp con quay về với những giá trị thực: gặp gỡ bạn bè, vui chơi ngoài trời và phát triển các kỹ năng xã hội lành mạnh.

Tuy nhiên, cấm đoán không phải là giải pháp duy nhất và toàn diện. Nghiên cứu từ Đại học bang Pennsylvania (Mỹ) cho thấy một “tấm khiên” bảo vệ thường bị bỏ quên, đó là anh chị em trong nhà.
Trẻ thường giấu cha mẹ những rắc rối trên mạng nhưng lại sẵn sàng chia sẻ với anh chị em hoặc bạn bè thân thiết. Những người anh, người chị lớn hơn có thể giúp các em nhận diện trò lừa đảo hoặc hành vi xấu trong game nhanh hơn cha mẹ.

Các chuyên gia cũng khuyến khích phụ huynh chơi game cùng con thay vì đứng ngoài quan sát và cấm đoán. Cùng tham gia thế giới ảo của con sẽ giúp phụ huynh hiểu rõ cơ chế của trò chơi, nhận diện rủi ro và quan trọng hơn là tạo ra một không gian chung để trò chuyện.

Linh La (theo PR Times, Digwatch, Huffpost, The New York Times, PSU, Business Insider)