Dấu tích 8.000 năm tuổi viết lại lịch sử bánh mì

Vết tích nhỏ phát hiện lớn

Lúa mì từ lâu đã là thực phẩm thiết yếu của nhiều nền văn hóa. Nhưng câu hỏi con người đã phát hiện và biến những hạt cỏ nhỏ bé thành nguyên liệu làm bánh mì từ khi nào vẫn là chủ đề được giới khảo cổ, di truyền học và cổ thực vật học quan tâm.

Ảnh cận cảnh dấu ấn bông lúa mì trên gạch bùn thời kỳ đồ đá mới

Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Proceedings of the National Academy of Sciences cho rằng lúa mì làm bánh mì có thể đã xuất hiện cách đây khoảng 8.000 năm tại khu vực Nam Caucasus, thông qua quá trình lai tự nhiên giữa giống lúa mì đã được thuần hóa và một loài cỏ dại.

Phát hiện này dựa trên các cuộc khai quật do Bảo tàng Quốc gia Georgia thực hiện tại hai khu định cư cổ Gadachrili Gora và Shulaveris Gora, có niên đại từ thời Đồ đá mới. Tại đây, các nhà khảo cổ tìm thấy nhiều bằng chứng thực vật học quan trọng, trong đó có dấu in bông lúa mì còn lưu lại trên gạch bùn cổ và các tàn tích thực vật cho thấy cư dân thời đó đã sớm tiến hành những thử nghiệm nông nghiệp.

Georgia- cái nôi của nông nghiệp sơ khai

Gadachrili Gora và Shulaveris Gora thuộc truyền thống văn hóa Shulaveri–Shomutepe, phát triển ở Nam Caucasus, khu vực trải dài qua đông nam Georgia, tây Azerbaijan và bắc Armenia, vào khoảng 8.000 đến 7.300 năm trước.

Ông David Lordkipanidze - Giám đốc Bảo tàng Quốc gia Georgia - cho rằng, phát hiện này cho thấy người Georgia nằm trong nhóm những cộng đồng nông dân đầu tiên.

“Ở đây, chúng tôi tìm thấy dấu vết 8.000 năm của lúa mì làm bánh mì. Trước đó vài năm, chúng tôi cũng phát hiện dấu vết 8.000 năm của hoạt động làm rượu vang. Vì vậy, có thể nói chắc chắn rằng tại Georgia, chúng tôi đã tìm thấy dấu tích của lúa mì làm bánh mì và nghề làm rượu vang có niên đại 8.000 năm” - ông nói.

Các nhà khảo cổ đang làm việc tại địa điểm Gadachrili Gora ở đô thị Marneuli, Georgia.

Các nghiên cứu khảo cổ và di truyền học cho thấy khu vực này từng là nơi sinh sống của những cộng đồng nông nghiệp sơ khai, trồng nhiều loại cây khác nhau.

Bà Nana Rusishvili - nhà cổ thực vật học thuộc Bảo tàng Quốc gia Georgia, người đã nghiên cứu các mẫu vật từ Gadachrili Gora trong nhiều thập niên - cho biết, những mẫu này cho thấy lúa mì thuần hóa ban đầu đã lai với loài cỏ dại có tên Aegilops tauschii.

“Điều này cho phép chúng tôi chứng minh rằng lúa mì làm bánh mì đã xuất hiện trên lãnh thổ Georgia. Vì vậy, Georgia là một trong những trung tâm thuần hóa lúa mì làm bánh mì” - bà Rusishvili nói.

Phát hiện càng đáng chú ý khi cùng khu vực này cũng được xem là một trong những cái nôi của nghề làm rượu vang. Điều đó cho thấy Nam Caucasus không chỉ là vùng đất của những cộng đồng nông nghiệp sớm, mà còn là nơi diễn ra nhiều đổi mới quan trọng trong lịch sử lương thực và văn hóa nhân loại.

Theo bà Melinda Zeder - nhà khảo cổ học tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia Smithsonian, nghiên cứu mới giúp giới khoa học hiểu rõ hơn quá trình thuần hóa cây trồng. Bà cho rằng những nông dân đầu tiên ở Nam Caucasus đã có sự tiếp xúc với các vùng lân cận, tiếp nhận tri thức và kỹ thuật, rồi điều chỉnh chúng cho phù hợp với khí hậu và môi trường địa phương.

“Việc hình thành lúa mì làm bánh mì là sản phẩm của sự sáng tạo và đổi mới của cư dân bản địa ở Nam Caucasus, những người đã biết dựa vào các kỹ thuật sẵn có” - bà Zeder nhận định.

Caucasus và Georgia là một phần của khu vực thường được gọi là Fertile Crescent (Lưỡi liềm màu mỡ), dải đất màu mỡ kéo dài từ Thượng Ai Cập đến Lưỡng Hà, nay thuộc Iraq, Kuwait và đông bắc Syria. Đây là vùng đất thường được xem là cái nôi của văn minh, nơi khởi nguồn của nền nông nghiệp sơ khai và nhiều nền văn minh đầu tiên của loài người.

Anh Vy