Cuộc sống độc thân và những hệ lụy xã hội mới tại Trung Quốc

Với hàng triệu người trẻ Trung Quốc, sống một mình mang lại tự do và quyền làm chủ cuộc sống nhưng cũng đi kèm những khoảnh khắc cô đơn khó nói thành lời - Ảnh: CNA

Tian Yuan, 30 tuổi, giám đốc sáng tạo trong ngành quảng cáo tại Quảng Châu, đã sống một mình suốt 8 năm. Căn hộ 3 phòng ngủ của cô có thêm một ''bạn đồng hành'' là chú mèo cưng. Nhưng có những khoảnh khắc, sự yên tĩnh trở nên nặng nề đến mức khó chịu. Một buổi tối trở về nhà, Tian bất ngờ bật khóc suốt nhiều giờ liền vì cảm giác bị cô lập hoàn toàn, như thể mình là ''người duy nhất còn tồn tại trong vũ trụ''.

Trải nghiệm của Tian không phải là cá biệt. Nó phản ánh một xu hướng nhân khẩu học đang gia tăng nhanh chóng, không chỉ ở Trung Quốc mà còn trên toàn cầu, đó là sự bùng nổ của các hộ gia đình chỉ có 1 người.

Theo số liệu thống kê chính thức, các hộ gia đình một người hiện chiếm khoảng 20% tổng số hộ gia đình tại Trung Quốc, tăng mạnh so với mức dưới 3% vào năm 2000. Một báo cáo năm 2021 của Viện Nghiên cứu Beike dự báo đến năm 2030, Trung Quốc có thể có từ 150-200 triệu người sống một mình, tương đương hơn 30% tổng số hộ gia đình.

Đáng chú ý, khoảng 1/3 trong số này là người trẻ từ 20-39 tuổi, nhóm tuổi từng được xem là trụ cột cho việc kết hôn và sinh con. Theo bà Jean Yeung Wei-Jun, nhà nhân khẩu học xã hội tại Đại học Quốc gia Singapore (NUS), xu hướng sống 1 mình tại Trung Quốc đã hình thành rõ nét trong gần 1 thập kỷ qua và sẽ tiếp tục gia tăng. Trong một xã hội vốn lấy gia đình làm trung tâm như Trung Quốc, sự thay đổi này mang ý nghĩa rất sâu rộng.

Trong nhiều thế kỷ, gia đình hạt nhân là trụ cột của xã hội Trung Quốc, vừa gắn kết tình cảm vừa đóng vai trò hệ thống hỗ trợ. Tuy nhiên, theo nhà nhân học Xiang Biao, mô hình này đã suy yếu suốt nhiều thập kỷ và nay bước vào giai đoạn cực đoan, khi ngày càng nhiều người trẻ chọn không lập gia đình.

Các chuyên gia chỉ ra nhiều yếu tố thúc đẩy xu hướng này. Trước hết là tác động kéo dài của chính sách 1 con, khiến nhiều thế hệ lớn lên mà không có anh chị em ruột, cũng như thiếu vắng họ hàng.

Bên cạnh đó, quá trình đô thị hóa nhanh chóng làm phân tán các gia đình truyền thống, trong khi trình độ học vấn tăng cao khiến độ tuổi kết hôn ngày càng muộn. Dù số lượng người đăng ký kết hôn có dấu hiệu phục hồi nhẹ vào năm 2025, nhưng tổng thể vẫn giảm hơn một nửa so với 1 thập kỷ trước, trong khi tỷ lệ ly hôn lại tiếp tục gia tăng.

Tian Yuan sống 1 mình suốt 8 năm với chú mèo cưng, đôi khi cảm thấy cô độc đến mức suy sụp - Ảnh: Tian Yuan

Sự thay đổi về giá trị sống cũng đóng vai trò quan trọng. Nhiều người trẻ Trung Quốc ngày nay đề cao sự riêng tư, độc lập cá nhân và ưu tiên phát triển bản thân hơn là theo đuổi các cột mốc truyền thống như kết hôn hay sinh con.

Ngoài ra, thị trường nhà ở với nguồn cung lớn các căn hộ diện tích nhỏ, cùng hệ sinh thái dịch vụ đô thị phát triển, từ giao đồ ăn, giúp việc theo giờ đến các nền tảng công nghệ đã khiến việc sống một mình trở nên dễ dàng và khả thi hơn bao giờ hết.

Sống 1 mình mang lại sự linh hoạt và tự chủ, nhưng cũng đi kèm những khoảng trống cảm xúc khó lấp đầy. Tại Trung Quốc, nỗi lo này thậm chí đã thúc đẩy sự ra đời của các ứng dụng công nghệ, như ứng dụng từng có tên ''Are You Dead'' (tạm dịch: Bạn đã chết rồi sao?), yêu cầu người dùng xác nhận mỗi ngày rằng họ vẫn còn sống.

Với Tian Yuan, cuộc sống độc thân cho phép cô kiểm soát hoàn toàn nhịp sống của mình, nhưng cũng khiến cảm xúc trở nên mong manh hơn. ''Khi sống một mình, bạn phải tự xoay xở với cảm xúc của chính mình. Không có ai hay điều gì bên ngoài để giữ bạn cân bằng, nên cảm xúc rất dễ thay đổi và trượt khỏi tầm kiểm soát'' - Tian nói.

Xu hướng sống độc thân không chỉ là một lựa chọn cá nhân, mà đang đặt ra những câu hỏi lớn cho xã hội Trung Quốc, làm thế nào để duy trì sự gắn kết cộng đồng, chăm sóc sức khỏe tinh thần và tái định hình các hệ thống phúc lợi trong một xã hội ngày càng nhiều người sống một mình.

Nhật Minh (theo CNA)