Chật vật tìm việc ở tuổi trung niên

2 bằng đại học vẫn khó có việc

Từ sau tết Nguyên đán đến nay, chị Trần Thanh Hiền - 37 tuổi, ở phường An Lạc - đã nộp hồ sơ dự tuyển ở 9 công ty nhưng vẫn chưa được tuyển. Có 2 bằng đại học và 12 năm làm việc trong lĩnh vực marketing, từng đảm nhiệm vị trí trưởng phòng ở một công ty thực phẩm lớn, nhưng nhà tuyển dụng cần người trẻ hơn.

Hiện tại, chị vẫn nhận trợ cấp thất nghiệp, tranh thủ bán hàng qua mạng và “rải” hồ sơ dự tuyển qua kênh online. Chị nói: “Các công ty ưu tiên tuyển người dưới 35 tuổi vào lĩnh vực marketing để tìm các ý tưởng hiện đại, phù hợp với công nghệ. Có nhà tuyển dụng nói với tôi rằng, họ ưu tiên tuyển dụng những “trang giấy trắng” để viết vào đó những thứ mới mẻ chứ không muốn tuyển người có kinh nghiệm”.

Trong quý I/2026, TPHCM có hơn 10.000 phụ nữ 30-45 tuổi thất nghiệp. Trong ảnh: Nhiều phụ nữ đang tìm kiếm cơ hội việc làm tại một buổi tư vấn, giới thiệu việc làm do Trung tâm Dịch vụ việc làm TPHCM tổ chức - Ảnh: Thanh Tâm

Rời công ty truyền thông đã gắn bó gần 20 năm do tinh giản nhân sự, chị Phan Thúy Ái - 45 tuổi, ở phường Hiệp Bình - nộp hồ sơ tìm việc hơn 8 tháng qua, được một số nơi mời phỏng vấn nhưng vẫn chưa thể có việc làm. Phần lớn nhà tuyển dụng yêu cầu ứng viên dưới 30 tuổi; nếu không khống chế độ tuổi thì yêu cầu ứng viên phải thông thạo nhiều ngoại ngữ, rành công nghệ. Chị thừa nhận: “Có những chỗ làm rất tốt, phù hợp nhưng mình không đáp ứng được yêu cầu, không cạnh tranh lại người trẻ. Nếu trước đây, tôi chủ động cập nhật kiến thức, kỹ năng thì bây giờ không bị động, thua thiệt thế này”.

Không chỉ phụ nữ mới vướng rào cản tuổi tác. Từng có 10 năm là kỹ thuật viên bảo trì máy móc trong nhà máy sản xuất, anh Trần Minh Hoàng - 38 tuổi, ở phường Bình Dương - vẫn rất chật vật khi tìm việc mới sau khi bị công ty cho nghỉ việc do tái cơ cấu sản xuất. Yêu cầu đối với kỹ thuật viên bảo trì máy móc hiện nay là biết vận hành hệ thống tự động, sử dụng phần mềm quản lý, đọc hiểu tài liệu kỹ thuật bằng tiếng Anh. Đây là những kỹ năng mà anh chưa được đào tạo bài bản.

Sau nhiều tháng nộp hồ sơ mà không được phản hồi, anh đành làm công việc thời vụ để có thu nhập trang trải cuộc sống. Hiện anh đang học các khóa ngắn hạn về tự động hóa và công nghệ mới với hy vọng sớm kiếm được việc đúng ngành nghề. Anh nhận xét: “Không phải mình thiếu kinh nghiệm làm việc mà là kinh nghiệm cũ không còn phù hợp”.

Cần khả năng thích ứng hơn thâm niên

Ông Bùi Đoàn Chung - người sáng lập Cộng đồng nghề nhân sự Việt Nam - nhận xét, các nhà tuyển dụng hiện nay yêu cầu ứng viên phải thành thạo công nghệ, ngoại ngữ cùng hàng loạt kỹ năng mới. Đây là những yêu cầu mà ứng viên có tuổi thường khó đáp ứng.

Theo ông, người ở tuổi trung niên thường lúng túng khi làm việc trong môi trường năng động, thay đổi liên tục và đề cao sự sáng tạo. Những người “đã có kinh nghiệm” thường khó chấp nhận làm việc ở vị trí thấp hơn trước đây hoặc làm việc dưới sự quản lý của người trẻ. Chính điều này làm thu hẹp cơ hội quay lại thị trường lao động, nhất là khi doanh nghiệp ngày càng ưu tiên tính linh hoạt và khả năng thích ứng hơn là thâm niên.

Nhiều phụ nữ trên 40 tuổi dự một buổi tư vấn, giới thiệu việc làm do Trung tâm Dịch vụ việc làm TPHCM tổ chức - Ảnh: Thanh Tâm

Cũng theo ông, có một nghịch lý là người có tuổi thường không được nhận vào làm ở các vị trí cấp thấp, nhưng lại thiếu kỹ năng mới để làm ở các vị trí quản lý. Người có tuổi thường mong muốn làm công việc có tính ổn định nhưng những loại việc này thường có mức lương thấp. Thị trường thay đổi liên tục nên người lao động phải chủ động thay đổi nếu không muốn bị thị trường đào thải. Họ nên từ bỏ lối làm việc cũ, sẵn sàng thích nghi với môi trường mới và giảm bớt kỳ vọng về mức lương hay tính ổn định của công việc. “Hiện tại, không còn khái niệm “công việc ổn định lâu dài”. Người lao động phải luôn sẵn sàng cho những cơ hội mới” - ông nói.

Ông cũng khuyên, người lao động nên liên tục nâng cao kỹ năng (upskill) và học lại kỹ năng (reskill). Họ cần trang bị các năng lực mà doanh nghiệp thực sự cần như giải quyết vấn đề, làm việc nhóm, đa nhiệm, ứng dụng công nghệ - đặc biệt là AI - vào công việc. Những người lao động trung niên cũng có thể tận dụng kinh nghiệm, mối quan hệ và chuyên môn tích lũy để chuyển sang làm tự do, như làm dịch vụ tư vấn hoặc kinh doanh nhỏ. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về kỹ năng, tài chính và chiến lược lâu dài.

Theo ông, rào cản cũng một phần đến từ doanh nghiệp. Do chịu áp lực lớn về hiệu quả và doanh thu nên doanh nghiệp thường ưu tiên tuyển những ứng viên làm được việc ngay thay vì dành kinh phí và thời gian để đào tạo lại cho lực lượng lao động lớn tuổi. Khi tuyển dụng, lẽ ra, doanh nghiệp cần có cái nhìn cởi mở hơn, cần đánh giá ứng viên dựa trên năng lực thay vì độ tuổi. Doanh nghiệp cũng có thể tận dụng kinh nghiệm của nhóm lao động này để bố trí vào những vị trí phù hợp.

Theo ông Nguyễn Bá Đức - Phó tổng giám đốc Công ty cổ phần Phát triển nguồn nhân lực Thăng Long DIH, chuyên đưa người sang Nhật Bản làm việc - nếu người lao động chủ động trang bị thêm kiến thức, kỹ năng công nghệ và năng lực chuyển đổi số để làm chủ công việc thì vẫn có nhiều cơ hội được tuyển. Do nguồn lao động trẻ muốn xuất khẩu lao động ở các đô thị lớn không còn dồi dào như trước, công ty cũng phải linh hoạt hơn trong chiến lược tuyển dụng. Công ty không đặt nặng yếu tố tuổi tác mà ưu tiên những ứng viên có năng lực, kỹ năng và tinh thần cầu tiến. Để hạn chế nguy cơ thất nghiệp, người lao động cần hiểu rõ điểm mạnh, điểm yếu của bản thân, từ đó xây dựng lộ trình bổ túc kỹ năng phù hợp.

Thanh Tâm