Khi báo chí gieo mầm cho sự tử tế

Thông điệp ấy không chỉ là lời biểu dương dành cho một chương trình truyền hình đã bền bỉ hơn một thập niên. Xa hơn, đó còn là một gợi mở quan trọng về vai trò của báo chí trong bối cảnh xã hội và truyền thông đang thay đổi sâu sắc.

Ảnh minh họa: internet

Không chỉ phát hiện cái sai mà còn bồi đắp cái đúng

Trong nhiều năm qua, báo chí thường được nhìn nhận qua các chức năng quen thuộc như thông tin, giám sát, phản biện xã hội hay đấu tranh chống tiêu cực. Đó là những chức năng không thể thiếu và đã góp phần quan trọng vào công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền, phòng chống tham nhũng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở việc phát hiện cái sai, phơi bày mặt tối của xã hội thì báo chí mới thực hiện một nửa sứ mệnh của mình.

Một xã hội không chỉ cần biết điều gì đang có vấn đề, mà còn cần biết điều gì đang tạo nên hy vọng. Người dân không chỉ cần những cảnh báo về nguy cơ, mà còn cần những câu chuyện truyền cảm hứng để tin rằng những giá trị tốt đẹp vẫn hiện hữu quanh mình.

Đó là lý do vì sao những chương trình như “Việc tử tế” có ý nghĩa vượt lên khỏi khuôn khổ của một sản phẩm truyền thông thông thường. Mỗi câu chuyện về lòng tốt được kể không chỉ làm ấm lòng người xem, mà còn góp phần bồi đắp niềm tin xã hội – một nguồn lực vô hình nhưng vô cùng quan trọng đối với sự phát triển của đất nước.

Thực tế cho thấy, mọi quốc gia phát triển bền vững đều được xây dựng trên nền tảng niềm tin. Khi con người tin tưởng lẫn nhau, tin vào các thiết chế xã hội và tin vào những giá trị đạo đức chung, chi phí cho quản lý, giám sát và xử lý xung đột sẽ giảm đi rất nhiều. Ngược lại, khi sự nghi kỵ, vô cảm và bi quan lan rộng, xã hội sẽ phải trả giá bằng những chi phí phát triển rất lớn.

Ở góc độ đó, báo chí không chỉ là người quan sát xã hội mà còn là một chủ thể tham gia kiến tạo vốn xã hội thông qua việc nuôi dưỡng niềm tin, khuyến khích trách nhiệm công dân và lan tỏa những chuẩn mực ứng xử tích cực.

Trong thời đại nhiễu loạn thông tin, niềm tin trở thành tài sản quý giá nhất

Điều này càng có ý nghĩa trong thời đại số.

Ngày nay, thông tin tiêu cực thường có tốc độ lan truyền nhanh hơn thông tin tích cực. Các thuật toán mạng xã hội ưu tiên những nội dung gây sốc, gây tranh cãi hoặc kích thích cảm xúc mạnh. Không ít người dần hình thành cảm giác rằng xã hội chỉ toàn những điều xấu xa, bất công và vô vọng.

Khi tin giả, tin sai sự thật, các nội dung kích động và những cuộc tranh cãi cực đoan xuất hiện ngày càng nhiều, điều công chúng thiếu không phải là thông tin, mà là khả năng phân biệt đâu là sự thật, đâu là giá trị đáng tin cậy.

Trong bối cảnh ấy, việc báo chí kiên trì kể những câu chuyện đẹp không phải là né tránh hiện thực, càng không phải tô hồng cuộc sống. Ngược lại, đó là một lựa chọn có trách nhiệm nhằm phản ánh đầy đủ hơn bức tranh xã hội.

Bởi thực tế luôn có cả ánh sáng và bóng tối.

Nếu chỉ phản ánh bóng tối, công chúng sẽ mất niềm tin. Nếu chỉ phản ánh ánh sáng, báo chí sẽ đánh mất chức năng phản biện. Điều quan trọng là phải giữ được sự cân bằng giữa phát hiện vấn đề và nuôi dưỡng hy vọng; giữa đấu tranh với cái xấu và lan tỏa cái tốt.

Đó cũng chính là tinh thần của báo chí kiến tạo – xu hướng đang được nhiều cơ quan báo chí trên thế giới theo đuổi. Không chỉ dừng lại ở việc đặt câu hỏi “điều gì đang sai?”, báo chí còn cần trả lời câu hỏi “điều gì đang được làm đúng?” và “làm thế nào để xã hội tốt đẹp hơn?”.

Sự tử tế bắt đầu từ gia đình

Có một chi tiết đáng suy ngẫm trong bài phát biểu là khi nói về xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam thời kỳ mới, tác giả không chỉ nhắc tới Nhà nước hay các tổ chức xã hội mà đặt gia đình ở vị trí đầu tiên.

Điều đó cho thấy sự tử tế không phải tự nhiên mà có. Nó được hình thành từ những bài học đầu đời trong gia đình, từ cách cha mẹ ứng xử với nhau, từ sự quan tâm dành cho người thân, từ lòng biết ơn, tinh thần sẻ chia và trách nhiệm với cộng đồng.

Gia đình chính là trường học đầu tiên của lòng nhân ái. Một đứa trẻ lớn lên trong môi trường yêu thương sẽ dễ biết yêu thương. Một người được đối xử tử tế thường có xu hướng đối xử tử tế với người khác.

Ở góc độ này, vai trò của phụ nữ đặc biệt quan trọng.

Trong văn hóa Việt Nam, người phụ nữ thường là người giữ lửa gia đình, người truyền dạy những bài học đạo đức đầu tiên cho con trẻ, người gìn giữ sự gắn kết giữa các thế hệ. Không phải ngẫu nhiên mà nhiều giá trị nền tảng của xã hội như lòng nhân hậu, sự bao dung, tinh thần sẻ chia hay đức hy sinh thường được nuôi dưỡng từ chính bàn tay và trái tim của những người mẹ, người bà.

Khi một người phụ nữ lan tỏa sự tử tế trong gia đình, ảnh hưởng ấy không chỉ dừng lại ở một cá nhân mà có thể lan sang cả một thế hệ.

Bởi vậy, xây dựng xã hội tử tế không chỉ là trách nhiệm của các thiết chế công quyền hay của hệ thống giáo dục, mà còn bắt đầu từ mỗi mái ấm gia đình, từ những giá trị được vun đắp mỗi ngày trong đời sống thường nhật.

Báo chí không chỉ phản ánh xã hội mà còn góp phần định hình xã hội

Đối với Việt Nam, yêu cầu ấy càng trở nên cấp thiết khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu không chỉ là tăng trưởng kinh tế mà còn là nâng cao chất lượng sống, hạnh phúc của người dân và củng cố niềm tin xã hội.

Những năm gần đây, trong nhiều nghị quyết và định hướng lớn của Đảng, khái niệm “hạnh phúc của nhân dân”, “chất lượng sống”, “phát triển con người” ngày càng được nhấn mạnh như những thước đo của thành công. Điều đó cho thấy mục tiêu cuối cùng của phát triển không phải chỉ là những con số tăng trưởng, mà là xây dựng một xã hội an toàn hơn, nhân văn hơn, công bằng hơn và đáng sống hơn.

Muốn xây dựng một xã hội như vậy thì sự tử tế phải được nhìn thấy, được ghi nhận và được lan tỏa.

Và đó chính là vai trò đặc biệt của báo chí.

Báo chí không chỉ phản ánh cuộc sống mà còn góp phần định hình các giá trị xã hội. Không chỉ ghi nhận niềm tin mà còn góp phần tạo dựng niềm tin. Không chỉ kể những câu chuyện đang diễn ra mà còn giúp xác lập những chuẩn mực mà xã hội mong muốn hướng tới.

Mỗi bài viết về một người mẹ tần tảo nuôi con ăn học, một giáo viên tận tâm với học trò, một bác sĩ hết lòng vì bệnh nhân, một người trẻ dũng cảm cứu người trong hoạn nạn hay một doanh nhân âm thầm giúp đỡ cộng đồng đều không đơn thuần là một câu chuyện riêng lẻ. Đó là những viên gạch nhỏ góp phần xây dựng nền móng đạo đức và văn hóa của xã hội.

Bởi lẽ, điều gì được xã hội tôn vinh sẽ có xu hướng được nhân rộng.

Gieo niềm tin cho tương lai

Trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt của truyền thông số hiện nay, báo chí khó có thể chạy đua với mạng xã hội bằng tốc độ hay sự giật gân. Nhưng báo chí có một lợi thế mà các nền tảng số khó thay thế: đó là độ tin cậy và trách nhiệm xã hội.

Công chúng có thể tìm thấy vô số thông tin trên mạng xã hội, nhưng họ tìm đến báo chí để tìm kiếm sự thật, sự kiểm chứng và những giá trị đáng tin cậy.

Vì vậy, một trong những sứ mệnh lớn nhất của báo chí trong giai đoạn hiện nay không chỉ là cung cấp thông tin, mà còn là nuôi dưỡng niềm tin xã hội; không chỉ là phản ánh hiện thực, mà còn là góp phần làm cho hiện thực ấy trở nên tốt đẹp hơn.

Khi một câu chuyện tử tế được kể, có thể một người được truyền cảm hứng để giúp đỡ người khác. Khi một hành động đẹp được tôn vinh, có thể nhiều người sẽ lựa chọn sống trách nhiệm hơn. Khi cái tốt được nhìn thấy nhiều hơn, niềm tin vào cuộc sống cũng sẽ được bồi đắp nhiều hơn.

Và có lẽ, đó chính là đóng góp sâu sắc nhất của báo chí đối với sự phát triển bền vững của đất nước: gieo những hạt mầm của lòng nhân ái, vun đắp niềm tin xã hội và góp phần xây dựng một Việt Nam hạnh phúc từ những điều tử tế mỗi ngày.

Tầm Xuân