Người già cần xây “vùng an toàn tài chính”

Những năm gần đây, ngày càng có nhiều vụ việc tranh chấp tài sản giữa cha mẹ và con cái sau khi cha mẹ sang tên nhà đất, chuyển giao tài sản cho con. Đó là do sau khi trao gần như toàn bộ tài sản, người cao tuổi bị rơi vào tình trạng phụ thuộc, thậm chí mất quyền quyết định đối với cuộc sống của mình.

Lập di chúc là giải pháp phù hợp và an toàn hơn việc sang tên toàn bộ tài sản khi còn sống - Ảnh minh họa

Nhiều bậc cha mẹ nghĩ rằng, tài sản trước sau gì cũng để lại cho con, nên việc chuyển giao sớm hay muộn cũng giống nhau. Trên thực tế, quyền sở hữu tài sản không chỉ mang giá trị vật chất mà còn đảm bảo cho quyền tự chủ, quyền lựa chọn nơi ở, điều kiện chăm sóc sức khỏe và phẩm giá của người cao tuổi. Khi đã chuyển giao toàn bộ tài sản, người già có thể mất đi điểm tựa cuối cùng để bảo vệ mình trước những biến động của cuộc sống.

Pháp luật hiện hành không bắt buộc cha mẹ phải chuyển giao tài sản cho con khi còn sống mà có thể lập di chúc. Theo điều 626 Bộ luật Dân sự năm 2015, người lập di chúc được chỉ định người hưởng di sản, phân chia di sản cho từng người thừa kế và quyết định việc định đoạt tài sản sau khi qua đời. Vì vậy, trong nhiều trường hợp, lập di chúc là giải pháp phù hợp và an toàn hơn việc sang tên toàn bộ tài sản khi còn sống. Lập di chúc vừa đảm bảo ý nguyện của cha mẹ, vừa giúp họ duy trì quyền sở hữu và sự chủ động trong quãng đời còn lại.

Đối với những trường hợp muốn hỗ trợ con cái bằng tài sản, điều 462 Bộ luật Dân sự năm 2015 cho phép tặng, cho tài sản có điều kiện. Cha mẹ có thể thỏa thuận rõ trách nhiệm chăm sóc, phụng dưỡng, đảm bảo nơi ở hoặc các nghĩa vụ khác của người nhận tài sản. Tuy nhiên, trên thực tế, khi đã sang tên tài sản, nếu xảy ra tranh chấp thì việc chứng minh hành vi vi phạm điều kiện, khởi kiện và giải quyết tại tòa án thường kéo dài, gây áp lực tâm lý rất lớn đối với người cao tuổi.

Từ thực tiễn hành nghề, chúng tôi cho rằng, người cao tuổi cần xây dựng cho mình một “vùng an toàn tài chính” trước khi nghĩ đến việc chuyển giao tài sản cho con cháu. Vùng an toàn đó bao gồm ít nhất 3 yếu tố: một nơi ở ổn định, một khoản dự phòng chăm sóc sức khỏe và một nguồn thu nhập hoặc tài sản đủ đảm bảo chi phí sinh hoạt cơ bản. Đây là phần tài sản nên được ưu tiên giữ lại để bảo vệ cuộc sống và sự độc lập của bản thân.

Bên cạnh đó, việc hỗ trợ con cái cũng cần được thực hiện theo hướng đồng hành thay vì bao cấp toàn bộ. Cha mẹ có thể hỗ trợ một phần vốn để con mua nhà, khởi nghiệp hoặc phát triển công việc nhưng không nên chuyển giao toàn bộ tài sản tích lũy của mình. Thực tế cho thấy, việc cho đi tất cả chưa chắc giúp con thành công hơn mà có thể khiến cha mẹ đánh mất sự an toàn tài chính ở tuổi xế chiều.

Pháp luật quy định con cái có nghĩa vụ yêu quý, kính trọng, chăm sóc và phụng dưỡng cha mẹ. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, khi áp lực kinh tế, công việc và cuộc sống ngày càng lớn, việc phụ thuộc hoàn toàn vào con cái để đảm bảo cuộc sống tuổi già luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Vì vậy, chuẩn bị tài chính cho tuổi già không phải là biểu hiện của sự ích kỷ hay thiếu niềm tin vào con cháu mà là sự chủ động và trách nhiệm đối với chính mình.

Giữ lại cho bản thân một phần tài sản, một nơi ở ổn định và một nguồn tài chính độc lập không đồng nghĩa với việc giữ khoảng cách với con cái. Ngược lại, đó là cách để người cao tuổi bảo vệ phẩm giá, quyền tự quyết và sự yên ổn của mình, giảm áp lực cho thế hệ sau.

Trong nhiều trường hợp, việc cha mẹ tự chủ tài chính thực sự là món quà lớn nhất dành cho con cháu, bởi khi không là gánh nặng cho nhau, các thành viên trong gia đình sẽ có điều kiện yêu thương, chăm sóc và đồng hành với nhau bằng sự tự nguyện, không phải nghĩa vụ.

Luật sư VÕ THỊ ANH LOAN - Công ty Luật GOLD KEY