Chăm sóc người già trong thời đại số

Bà Peh Kim Hiok (phải) - tình nguyện viên của tổ chức ElderAid thuộc Hội Chữ thập đỏ Singapore, một tổ chức cộng đồng góp phần giúp người cao tuổi không lạc lõng giữa thế giới công nghệ - Nguồn ảnh: Hội Chữ thập đỏ Singapore

Hiếu đạo… kỹ thuật số

Việc giúp cha mẹ điều hướng các ứng dụng y tế, nhận diện tin nhắn lừa đảo, hay quản lý thông tin sức khỏe trực tuyến đã trở thành hình thức “hiếu đạo kỹ thuật số” - biểu hiện mới của tình yêu thương.

Tại Singapore, nhà văn Nicole Chan coi những cuộc trò chuyện về công nghệ với cha mẹ là một phần không thể thiếu của gia đình. Mỗi khi có cảnh báo lừa đảo mới, cô lại gửi cho họ.

Mẹ cô, một người làm nghề tự do bận rộn, thường phản hồi nhanh chóng bằng một nút thả tim, trong khi người cha cẩn trọng hơn sẽ nhờ cô kiểm tra những tin nhắn đáng ngờ mà ông nhận được. Nicole nhận ra, sự kiên nhẫn hướng dẫn cha mẹ dùng ứng dụng hay đặt lịch khám bệnh trực tuyến là cách đền đáp công ơn sinh thành trong thế giới số.

Áp lực chăm sóc người thân hiện nay là rất lớn và phức tạp. Cô Jessica Guthrie - 29 tuổi, ở bang Virginia (Mỹ) - phải từ bỏ công việc cấp cao để về chăm sóc người mẹ mắc bệnh Alzheimer. Trước khi nghỉ việc, Guthrie cho biết cô đang kiệt sức và mệt mỏi vì phải cân bằng giữa công việc với việc đi lại và chăm sóc mẹ.

Ngay cả sau khi toàn tâm chăm sóc mẹ, những trách nhiệm không ngừng nghỉ vẫn tiếp tục gây ra ảnh hưởng nặng nề cho cô. Và khối lượng công việc chăm sóc khổng lồ ấy đang thúc đẩy sự ra đời của các công nghệ y tế hỗ trợ.

Ngoài ra, sự vào cuộc của cộng đồng cũng là một yếu tố then chốt trong việc chăm sóc người cao tuổi. Bà Peh Kim Hiok - một người nội trợ 62 tuổi tại Singapore - đã dành 8 năm để tham gia chương trình ElderAid, thường xuyên đến thăm hỏi và làm bạn với những người già neo đơn trong khu vực, san sẻ phần nào gánh nặng cho hệ thống y tế.

Người cao tuổi cần con cháu hướng dẫn sử dụng các ứng dụng công nghệ - Nguồn ảnh: iStock/SDI Productions

Công nghệ: lợi ích và lo âu

Trí tuệ nhân tạo (AI) và y tế từ xa đang mang lại những bước tiến vượt bậc. Theo Dịch vụ y tế quốc gia Anh (NHS), một công cụ AI của nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe Cera (Anh) đã giúp dự đoán nguy cơ té ngã ở người già với độ chính xác lên tới 97%, giúp giảm 70% tỉ lệ nhập viện. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cũng ghi nhận y tế từ xa giúp cải thiện chất lượng sống của bệnh nhân sa sút trí tuệ, giảm bớt căng thẳng cho người chăm sóc.

Thế nhưng, công nghệ cũng có những lúc thúc đẩy nỗi lo âu và xâm phạm sự riêng tư. Việc giám sát liên tục bằng AI đôi khi tước đi quyền riêng tư của người cao tuổi. Một phụ nữ lớn tuổi ở California đã phải tắt hệ thống phát hiện té ngã trong nhà mình vì những cảnh báo sai liên tục khiến các nhân viên dịch vụ xã hội cứ đột ngột đến thăm, khiến bà cảm thấy bị giám sát và mất quyền tự kiểm soát cuộc sống.

Không chỉ vậy, các ứng dụng sức khỏe tâm thần đôi khi lại phản tác dụng. Thay vì giúp xoa dịu tâm trí, những lời nhắc nhở thường xuyên, mang tính khẩn cấp, lại góp phần đánh thức bản năng cảnh giác tự nhiên của con người, tạo ra những cơn hoảng loạn vi mô.

Công nghệ được thiết kế để theo dõi sức khỏe nhưng lại vô tình trở thành “cỗ máy tạo lo âu”, khiến người dùng thêm phần căng thẳng, những người chăm sóc cũng gặp khó khăn. Nghiên cứu của Đại học George Mason (Mỹ) cho thấy, gần một nửa số người chăm sóc bệnh nhân sa sút trí tuệ thiếu tự tin khi phải sử dụng các cổng thông tin y tế kỹ thuật số.

Tuy nhiên, một ngày nào đó, chính những người trẻ hôm nay sẽ lại lóng ngóng nhờ con cháu hướng dẫn cách sử dụng một thiết bị mới. Do vậy, việc thiết kế công nghệ lấy con người làm trung tâm, cùng với sự kiên nhẫn hướng dẫn năng lực số từ gia đình, cộng đồng cho người cao tuổi không chỉ là giải pháp an toàn mà còn là hành động thiết thực của tình yêu thương.

Linh La (theo The Conversation, Frontiers, GMU, WHO, CNA, Straits Times, AARP)