Văn hóa đọc bắt đầu từ nếp sống

Gia đình là nền tảng đầu tiên

Trong các định hướng gần đây về ngày Sách và Văn hóa đọc, việc đọc không còn được nhìn như một hoạt động riêng lẻ mà được đặt trong mối liên hệ với gia đình, nhà trường và môi trường sống.

Thói quen đọc sách đang chịu áp lực cạnh tranh trực tiếp từ các hình thức giải trí nhanh và tiện lợi hơn. Một cuốn sách cần thời gian và sự tập trung, trong khi một chiếc điện thoại có thể mang lại cảm giác giải trí gần như tức thì. Trước thực tế đó, các hoạt động phát triển văn hóa đọc đang có sự điều chỉnh, hướng tới việc tạo dựng môi trường và điều kiện để thói quen đọc sách hình thành và lan tỏa một cách tự nhiên.

Hội thi “Quyển sách tôi yêu” do Trường tiểu học Lê Văn Sĩ (phường Tân Sơn Hòa, TPHCM) tổ chức tháng 3/2026 - ẢNH: YUMI

Gia đình và nhà trường được xem là nền tảng hình thành thói quen đọc. Thực tế cho thấy việc đọc thường bắt đầu từ gia đình và những thói quen rất nhỏ trong đời sống hằng ngày.

Tại Trường tiểu học Xanh Tuệ Đức và Lômônôxốp (TP Hà Nội), các giáo viên cho biết những học sinh đọc tốt thường là các em được tiếp xúc với sách từ sớm, có sự đồng hành của gia đình và duy trì việc đọc như một thói quen hằng ngày.
Em Nguyễn Ngọc Minh Châu - học sinh lớp Hai Trường tiểu học Lômônôxốp, một trong những gương mặt nổi bật của phong trào văn hóa đọc tại trường - cho hay từ nhỏ em đã được cha mẹ đọc sách cho nghe mỗi ngày. Khi 2 chị em bắt đầu biết đọc, gia đình luôn duy trì giờ đọc sách mỗi tối. Giờ sinh hoạt này là khoảng thời gian em yêu thích nhất.

Trải nghiệm mới mở lối cho sách

Không gian đọc cũng đang có sự thay đổi đáng chú ý. Việc phát triển các không gian đọc thân thiện được đẩy mạnh, từ thư viện, đường sách đến các mô hình kết hợp sách với cà phê, sinh hoạt cộng đồng.

Cách tiếp cận với sách của người đọc đã có sự thay đổi. Họ đến để mua sách và tham gia các hoạt động giao lưu, trải nghiệm không gian văn hóa. Thói quen đọc đang được nhìn nhận trong một bối cảnh rộng hơn, gắn với nhu cầu giải trí và kết nối xã hội.

Thiếu niên, nhi đồng là đối tượng chủ lực TPHCM hướng đến trong phát triển văn hóa đọc - Nguồn ảnh: Đường sách TPHCM

Bên cạnh đó, sau nhiều năm triển khai, mô hình xe thư viện lưu động tại nhiều địa phương đã cho thấy hiệu quả trong việc đưa sách đến gần bạn đọc. Cùng với sách, các chuyến xe còn tích hợp công nghệ số, hoạt động STEM và các hình thức trải nghiệm, giúp người đọc, đặc biệt là học sinh vùng ven, tiếp cận tri thức theo cách trực quan, sinh động.

Nhiều địa phương và trường học đang duy trì các hoạt động khuyến đọc, lan tỏa văn hóa đọc dưới nhiều hình thức. Các câu lạc bộ sách, giờ đọc trong trường học, cuộc thi kể chuyện, viết cảm nhận về sách… ngày càng được tổ chức thường xuyên hơn.

Thói quen đọc trong xã hội có thể được khơi dậy khi có cách tiếp cận phù hợp. Cuộc thi “Đại sứ văn hóa đọc” năm 2024 đã thu hút gần 1,7 triệu học sinh, sinh viên tham gia. Sang năm 2025, con số này vẫn đạt gần 1,2 triệu thí sinh từ khoảng 8.700 cơ sở giáo dục. Những con số này cho thấy vấn đề không nằm ở việc người trẻ có đọc hay không mà ở cách họ được tiếp cận với sách. Ngày Sách và Văn hóa đọc vì thế trở thành điểm nhấn trong chuỗi hoạt động được duy trì thường xuyên, góp phần nuôi dưỡng và lan tỏa thói quen đọc trong cộng đồng.

Cùng với đó, sự phát triển của xuất bản số, sách điện tử và sách nói cũng mở ra thêm nhiều cách tiếp cận, đặc biệt với người trẻ. Việc đọc không còn giới hạn trong không gian thư viện hay sách in mà dần mở rộng sang môi trường số.

Thói quen đọc có được duy trì hay không vẫn bắt đầu từ mỗi cá nhân. Một đứa trẻ đọc sách khi có người lớn cùng đọc. Một người trẻ quay lại với sách khi tìm được cuốn sách phù hợp. Một gia đình duy trì việc đọc khi coi đó là một phần của nếp sống. Khi những thói quen nhỏ được duy trì, văn hóa đọc sẽ dần được hình thành, lan tỏa.

Hoa Nguyễn