Nắng nóng vượt ngưỡng chịu đựng của con người

Sóng nhiệt đang vượt quá giới hạn chịu đựng của con người, và nhiều nghiên cứu cho thấy tình hình sẽ còn tồi tệ hơn - Nguồn ảnh: Getty Images

Nghiên cứu phân tích 6 đợt nắng nóng lớn trong giai đoạn 2003-2024 tại Mecca, Bangkok, Phoenix, Mount Isa, Larkana và Seville cho thấy tất cả sự kiện này đều tiềm ẩn nguy cơ gây tử vong khi xét đến sự kết hợp giữa nhiệt độ và độ ẩm. Dù không đạt đến ngưỡng nhiệt độ “bầu ướt” 35 độ C - giới hạn con người có thể chịu đựng trong khoảng 6 giờ - các đợt nắng nóng này vẫn khiến hàng ngàn người thiệt mạng.

Nhóm nghiên cứu đã áp dụng mô hình mới đánh giá khả năng điều hòa thân nhiệt của con người theo độ tuổi. Theo đó, cả 6 đợt nắng nóng đều có những khoảng thời gian mà người trên 65 tuổi không thể sống sót nếu tiếp xúc với môi trường nóng. Tại một số khu vực như Larkana và Phoenix, mức độ nguy hiểm vẫn tồn tại ngay cả khi có bóng râm.

Giáo sư Sarah Perkins-Kirkpatrick - tác giả chính của nghiên cứu - cho biết bà thực sự bất ngờ trước kết quả này: “Nếu điều này xảy ra thì khi nhiệt độ tăng thêm 2-3 độ C trong tương lai sẽ còn như thế nào?”. Đồng tác giả, giáo sư Ollie Jay nhấn mạnh: “Những điều kiện đe dọa tính mạng con người đã hiện hữu và nguy cơ trong tương lai gần như chắc chắn sẽ lớn hơn nhiều so với những gì chúng ta từng nghĩ”. Trong khi đó, giáo sư Steve Sherwood cảnh báo nhân loại đang tiến rất gần đến giới hạn sinh lý chịu đựng nhiệt: “Việc giảm thiểu nhiệt độ toàn cầu là điều thiết yếu để con người có thể tiếp tục sinh sống ở những khu vực nóng và ẩm”.

Các nhà khoa học cũng cho rằng số ca tử vong do nắng nóng trên thực tế có thể đã bị đánh giá thấp, đặc biệt tại các khu vực đông dân và đang phát triển. Hàng trăm triệu người hiện đang đối mặt với rủi ro nghiêm trọng từ các điều kiện thời tiết cực đoan này.

Thực tế những tháng đầu năm 2026 cho thấy các cảnh báo trên không còn mang tính dự báo xa. Tại Bangkok, Thái Lan, nhiệt độ không khí khoảng 39 độ C nhưng khi kết hợp với độ ẩm trên 60%, chỉ số nhiệt đã lên tới 58,7 độ C - mức “cực kỳ nguy hiểm”. Hoạt động ngoài trời trong điều kiện này có thể dẫn đến say nắng, ngất xỉu, thậm chí tử vong.

Tại Nhật Bản, một hệ thống áp cao xuất hiện đầu tháng Tư khiến nhiệt độ tăng bất thường, mang đặc điểm của mùa hè dù chưa đến thời điểm. Ở Philippines, nhiều khu vực đô thị ghi nhận nhiệt độ từ 33-41 độ C trong tháng Ba, buộc chính quyền phải triển khai các biện pháp bảo vệ người lao động ngoài trời.

Tại Mỹ, tháng 3/2026 ghi nhận mức chênh lệch nhiệt độ cao nhất trong 132 năm, vượt xa mức trung bình của thế kỷ XX và phá vỡ các kỷ lục trước đó. Điều này cho thấy xu hướng nóng lên không chỉ diễn ra cục bộ mà trên phạm vi toàn cầu.

Nguyên nhân khiến nắng nóng trở nên nguy hiểm hơn nằm ở sự kết hợp giữa nhiệt độ cao và độ ẩm, làm giảm khả năng bay hơi mồ hôi - cơ chế làm mát tự nhiên của cơ thể. Khi quá trình này bị cản trở, cơ thể không thể duy trì nhiệt độ an toàn, dẫn đến nguy cơ say nắng và tử vong, đặc biệt ở người cao tuổi. Các chuyên gia cũng cảnh báo hiện tượng El Niño có khả năng quay lại vào cuối năm 2026, thậm chí dưới dạng mạnh hơn, làm gia tăng xuất hiện các đợt nắng nóng kéo dài và khắc nghiệt hơn trên toàn cầu.

Giới khoa học nhận định, nếu nhiệt độ trái đất tiếp tục tăng thêm vài độ C, nhiều khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới - nơi tập trung phần lớn dân số thế giới - có thể trở nên khó sinh sống.

Thanh Trà (theo Guardian, Straits Times)