Lịch sử không còn nằm trong sách vở

Hành trình tiến hóa triệu năm

1ST.ONES là một lời kể chuyện về bước ngoặt vĩ đại nhất của tổ tiên chúng ta.

Khi biến đổi khí hậu khiến những cánh rừng dần bị thu hẹp, con người rời khỏi tán cây, xuống mặt đất và bắt đầu bước vào hành trình chế tác công cụ. Họ đã học được cách dùng một hòn đá đập vào hòn đá khác để tạo ra cạnh sắc. Từ đó, phương pháp ghè đẽo đá (stone knapping) ra đời, tiêu biểu là kỹ nghệ Oldowan giúp nhân loại tiếp cận nguồn protein và tủy động vật, một nguồn năng lượng sống còn ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ.

Những cổ vật có niên đại hàng triệu năm tuổi nay được hiện diện trong thế giới hiện đại

Đến với triển lãm, người xem được dẫn dắt qua ba giai đoạn quan trọng của thời kỳ Đồ đá cũ.

Giai đoạn sơ kỳ, con người bắt đầu tận dụng những viên cuội tự nhiên để chế tác những công cụ thô sơ nhất. Công cụ chủ yếu dùng để xẻ thịt hay đập xương từ xác động vật.

Bước sang trung kỳ, công cụ trở nên đa dạng hơn, phản ánh sự phát triển của tổ chức xã hội và săn bắt chủ động. Đến giai đoạn hậu kỳ, nhiều loại hình văn hóa đặc trưng dần thành hình, cuộc sống con người trở nên phong phú hơn qua nghệ thuật hang động, sử dụng trang sức hay cử hành nghi thức.

Dấu tích từ những can thiệp đầu tiên của con người lên tự nhiên

Có thể nói, mỗi giai đoạn là một minh chứng cho sự thích nghi và sáng tạo không ngừng của con người trước thiên nhiên hoang sơ.

Hạch đá - một phần còn lại của quy trình sản xuất, hoặc được sử dụng như một công cụ chặt thô

Anh Lê Tấn Cường (đại diện BTC) cho biết, triển lãm được hình thành từ mong muốn tạo ra một trải nghiệm mới mẻ, gần gũi hơn với công chúng và đặc biệt là người trẻ: “Qua quá trình nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy các trưng bày về đồ đá hiện nay chủ yếu dừng lại ở việc giới thiệu hiện vật và thông tin, chưa có nhiều yếu tố tương tác để người xem thực sự hiểu và cảm nhận. Vì vậy, chúng tôi quyết định xây dựng một concept hiện đại, ứng dụng các hình thức tương tác để giúp người tham quan tiếp cận chủ đề này một cách trực quan và sinh động hơn”.

Rìu phục dựng Hòa Bình cho thấy bước tiến của con người trong việc hoàn thiện công cụ lao động và săn bắt thời Đồ đá cũ

Đồ đá cũ và cách kể chuyện của thời đại số

Điểm khác biệt của 1ST.ONES chính là sự kết hợp giữa tính học thuật khắt khe và không gian tương tác đa giác quan. Triển lãm không bắt người xem phải nhìn hiện vật qua lớp kính khô khan. Thay vào đó, một không gian được kiến tạo từ ánh sáng, âm thanh và hình ảnh sẽ mở ra, mỗi hình thức tương tác đều ẩn chứa thông điệp từ quá khứ.

Một trải nghiệm độc đáo giúp mọi người có cơ hội kết nối với không gian và câu chuyện Đồ đá cũ

Điểm tựa chuyên môn của dự án đến từ anh Lê Hoàng Quốc - Cố vấn chuyên môn kiêm chủ nhân bộ sưu tập gần 500 hiện vật. Với kinh nghiệm khảo cổ thực địa tại Indonesia và Malaysia, anh đã mang đến những báu vật thực thụ cho triển lãm. Từ rìu tay Acheulean như chiếc “dao đa năng” huyền thoại, mũi nhọn Levallois thể hiện tư duy chế tác có kế hoạch, hay mũi nhọn Aterian có chuôi - đánh dấu một bước tiến lớn trong công nghệ tra cán.

Tuy nhiên, để đưa những hiện vật hàng triệu năm tuổi này đến gần hơn với công chúng hiện đại, lại là một bài toán không hề đơn giản.

Màn hình số được đặt ngay tại triển lãm, cho phép khách tham quan tương tác và khám phá hành trình di cư của loài người thời tiền sử qua bản đồ trực quan

“Chúng tôi khá thuận lợi khi có sự đồng hành của anh Lê Hoàng Quốc trong việc cung cấp hiện vật và đảm bảo tính chính xác thông tin. Tuy nhiên, phần khó nhất là xây dựng concept và các yếu tố tương tác sao cho vừa đủ mới, vừa đủ hấp dẫn để tiếp cận khán giả trẻ. Vì vậy, cả đội đã phải liên tục tìm tòi, thử nghiệm những hướng thể hiện mang tính ‘trendy’ hơn nhưng vẫn giữ được chiều sâu của nội dung” - anh Lê Tấn Cường chia sẻ.

Những công cụ đá chưa bao giờ chỉ là vật dụng; chúng là dấu vết đầu tiên của tư duy, là minh chứng sơ khai cho công nghệ, và là cách con người học cách tác động lên thế giới thay vì chỉ cam chịu thích nghi.

Sau triển lãm, nhiều workshop sẽ được tổ chức tại các trường học, hứa hẹn mang những cổ vật quý giá tiếp cận nhiều hơn đến các bạn trẻ

1ST.ONES mời gọi chúng ta bước vào hành trình quay về điểm khởi đầu, để nhận ra rằng bản năng sáng tạo và khát vọng thay đổi thế giới đã luôn chảy trong huyết quản nhân loại từ hàng triệu năm qua.

Triển lãm tương tác về Đồ đá cũ 1ST.ONES chính thức mở cửa đón khách tham quan từ 17/4 - 19/4, trong khung giờ 9g - 20g tại EL Where Cafe (345/43 Trần Hưng Đạo, TPHCM).

Phương Nhã