Kỷ nguyên di sản sơn mài hội họa Việt Nam: Đánh thức cội nguồn, khơi dậy mạch ngầm trăm năm

Với chuyên đề “Đánh thức cội nguồn di sản - Khơi dậy mạch ngầm kỷ lục”, sự kiện vừa là dịp tôn vinh những giá trị văn hóa độc bản, vừa mở ra tầm nhìn chiến lược về một hệ sinh thái “kinh tế di sản” và “kinh tế sáng tạo”, đưa chất liệu truyền thống vươn mình mạnh mẽ trong thời đại số.

Cuộc cách mạng nâng tầm một chất liệu dân tộc

Trong dòng chảy của mỹ thuật thế giới, nếu người phương Tây tự hào với sơn dầu, người Trung Hoa đóng góp bản sắc bằng tranh thủy mặc, thì Việt Nam khẳng định vị thế độc tôn bằng hội họa sơn mài. Bản chất của sự tiên phong này nằm ở kỹ thuật “mài” - một cuộc cách mạng tư duy diễn ra vào thập niên 1930 tại Trường cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương.

Quá trình sơn mài công nghiệp do sơn Hoa Việt nghiên cứu và phát triển, góp phần nâng tầm giá trị tinh hoa truyền thống Việt Nam

Khác với lối đắp vào hay phủ lên bề mặt của các quốc gia Đông Á khác, nghệ sĩ Việt Nam chọn đi theo chiều ngược lại: vẽ nhiều lớp chồng đè các chất liệu tự nhiên rồi đem mài đi trong nước.

Các tác phẩm sơn mài tạo tác tỉ mỉ được trưng bày tại triển lãm

Chính hành động mài đã giải phóng các lớp màu, tạo nên chiều sâu không gian thẳm sâu, độ lấp lánh ẩn hiện của vàng bạc mà không một kỹ thuật sơn nào khác có được. Nhìn lại chặng đường lịch sử này, bài học về bản sắc càng trở nên vô giá.

Đánh thức giác quan qua không gian triển lãm và các cuộc thi sáng tạo

Không chỉ dừng lại ở những lý thuyết học thuật, lễ phát động đã thực sự mở ra một không gian hành động đa chiều, mang sơn mài thâm nhập sâu vào đời sống đương đại.

Trong ngày đầu diễn ra sự kiện, Trung tâm khởi nghiệp sáng tạo TPHCM - SIHUB đã tiếp đón nhiều lượt khách tham quan có niềm đam mê và thích thú với hội họa sơn mài

Trong 3 ngày diễn ra sự kiện (27/5 - 29/5), khán giả tham quan sẽ có cơ hội chiêm ngưỡng những bộ sưu tập độc bản từ các làng nghề truyền thống cho đến các tác phẩm đương đại của Trường đại học Mỹ thuật TPHCM, Trường đại học Nghệ thuật Huế... đồng thời chứng kiến sự bứt phá khi sơn mài “bước ra khỏi khung tranh” để phủ lên các bề mặt đa dạng của nội thất, thời trang và đồ xa xỉ nhờ công nghệ vật liệu mới.

Ứng dụng phủ sơn mài lên các bề mặt đa dạng của nội thất

Đặc biệt, mạch ngầm sáng tạo trẻ đã được kích hoạt mạnh mẽ thông qua chuỗi workshop và cuộc thi sôi nổi. Điển hình là cuộc thi vẽ 99 dĩa sơn mài hoa văn trống đồng Đông Sơn quy tụ sinh viên chuyên ngành trên toàn quốc, và hoạt động phóng tác tranh dân gian Việt Nam bằng vật liệu sơn mài công nghệ hướng hội họa.

99 dĩa sơn mài hoa văn trống đồng Đông Sơn được đặt ngoài khuôn viên SIHUB

Điểm nhấn thu hút sự chú ý lớn nhất chính là sự kiện xác lập Kỷ lục Việt Nam: Bức tranh được nhiều người vẽ chung nhất bằng phương pháp “thủ chỉ đầu” (vẽ bằng ngón tay và bàn tay). Việc sử dụng chất liệu sơn mài công nghệ thế hệ mới mang đến trải nghiệm liên giác độc đáo, mặt khác còn chứng minh độ bền vững, không nứt nẻ của vật liệu sơn mài hiện đại, xóa bỏ những rào cản kỹ thuật của quá khứ.

Các khách mời cùng chung tay xác lập Kỷ lục Việt Nam

Hiện thực hóa "Kinh tế di sản" và "Kinh tế sáng tạo" trong kỷ nguyên mới

Phát biểu tại lễ phát động, ông Dương Duy Lâm Viên - Viện trưởng Viện Kỷ lục Việt Nam - nhấn mạnh đề án hướng tới 4 mục tiêu chiến lược. Đầu tiên là phát triển kinh tế di sản thông qua các dòng sản phẩm thương mại cao trên thị trường quốc tế; thứ hai là thực thi bảo tồn tích cực, đưa sơn mài vào thiết kế nội thất, vật dụng tinh xảo; tiếp đến là thúc đẩy kinh tế sáng tạo, biến chất xám nghệ thuật thành tài sản doanh nghiệp; cuối cùng là kết nối liên ngành công nghiệp văn hóa, kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo đa dạng, bền vững.

Ông Dương Duy Lâm Viên phát biểu tại ngày khai mạc sự kiện

Nhiều du khách đưa trẻ đến tham dự nhằm mở rộng khả năng hiểu biết của các em về mỹ thuật Việt Nam

Trong thời gian diễn ra sự kiện, nhiều tọa đàm học thuật sẽ được tổ chức, nhằm giúp công chúng có cơ hội được tiếp cận gần hơn với hội họa sơn mài Việt. Tiêu biểu là các phiên tranh luận “Sơn mài Việt Nam - Nghệ thuật thuần túy hay thương hiệu quốc gia?”; “Sơn mài Công nghệ: Đột phá sáng tạo hay đánh mất linh hồn di sản?”; “Mã hóa di sản” sẽ đề cập đến bản quyền tác giả, định danh số (NFT/Blockchain) và bảo tàng ảo cho sơn mài Việt Nam.

Phiên tham luận Mỹ học sơn mài hội họa Việt Nam do Phó viện trưởng Viện Kỷ lục Việt Nam Phan Văn Thìn Thọ trình bày

Các tác phẩm, hiện vật thuộc bộ sưu tập Tranh Đông Dương vẽ tại Đông Dương của họa sĩ Marcel Bernanose do TS. Ngô Hồ Anh Khôi lưu giữ

Hành trình 100 năm sơn mài hội họa Việt Nam đang mở ra một chương mới. Với sự đồng lòng của các nhà khoa học, nghệ nhân, họa sĩ và doanh nghiệp, mạch ngầm di sản sơn mài sẽ tiếp tục khơi dòng, tỏa sáng rực rỡ trên bản đồ mỹ học toàn cầu.

Phương Nhã