Ma túy không còn gắn liền với kim tiêm, góc tối

Phó giáo sư, tiến sĩ Đỗ Cảnh Thìn

* Phóng viên: Xin ông cho biết về những điểm khác biệt nguy hiểm của ma túy thế hệ mới so với các loại ma túy trước đây?

- Phó giáo sư, tiến sĩ Đỗ Cảnh Thìn: Cùng với sự phát triển của khoa học, những loại ma túy thế hệ cũ như thuốc phiện, cần sa dần được thay thế bằng rất nhiều loại ma túy tổng hợp được điều chế từ các loại tiền chất.

Về tác hại đối với cơ thể, các loại ma túy trước đây khiến người sử dụng lệ thuộc nặng nề về mặt sinh học (vật vã, đau đớn thể xác khi thiếu thuốc). Ma túy thế hệ mới đánh thẳng vào hệ thần kinh trung ương, gây tổn thương não bộ không thể đảo ngược, dẫn đến loạn thần, hoang tưởng, ảo giác tột độ (ngáo đá) và mất hoàn toàn sự kiểm soát hành vi chỉ sau vài lần sử dụng.

Ma túy thế hệ cũ dễ nhận diện qua hình dạng, như bột trắng, sái thuốc, kim tiêm. Ma túy thế hệ mới thì “tàng hình” dưới dạng thực phẩm, đồ ăn uống giải trí như nước vui, trà sữa, bánh lười, kẹo, tinh dầu thuốc lá điện tử hay những món đồ sành điệu như ống thuốc lá điện tử (pod system) đổi màu, có đèn LED, hình nhân vật hoạt hình.

Ma túy thế hệ cũ phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu tự nhiên, có công thức chế tạo cố định, nhưng ma túy thế hệ mới được sản xuất hoàn toàn trong phòng thí nghiệm. Chỉ cần thay đổi một liên kết hoặc cấu trúc phân tử nhỏ, tội phạm đã tạo ra một chất ma túy mới có độc tính mạnh hơn hàng trăm lần, nằm ngoài danh mục cấm của pháp luật tại thời điểm chế ra, để né tránh sự kiểm soát.

Hiện nay, tội phạm ma túy tung ra các thông tin giả khoa học, chẳng hạn “thuốc lá điện tử giúp cai thuốc lá truyền thống, nước vui là thảo mộc tăng năng lượng, cần sa tổng hợp không gây nghiện như heroin...” để gieo rắc sự lầm tưởng, rằng ma túy mới “an toàn và có thể dừng sử dụng bất cứ lúc nào”.

* Ma túy thế hệ mới thường núp bóng dưới những vỏ bọc vô hại. Điều này tạo ra những thách thức gì cho cơ quan chức năng trong việc phát hiện và ngăn chặn?

- Ma túy thế hệ cũ có mùi vị, hình thái đặc trưng để nhận diện bằng mắt thường hoặc bằng chó nghiệp vụ. Còn những loại ma túy mới thường xen lẫn vào dòng lưu thông của hàng hóa tiêu dùng hợp pháp như bánh kẹo, nước giải khát, mỹ phẩm. Điều này gây khó khăn trong việc kiểm tra, phát hiện. Các bộ dụng cụ kiểm tra (kit test) nhanh tại hiện trường hiện nay hầu hết chỉ phát hiện được các nhóm ma túy thế hệ cũ.

Với các loại ma túy mới, cơ quan chức năng phải đưa mẫu về phòng thí nghiệm hiện đại để phân tích chuyên sâu, khiến chi phí giám định tăng, thời gian kéo dài, gây trở ngại đến yêu cầu phá án và xử lý tang vật.

Ma túy hiện nay không còn gắn liền với kim tiêm hay góc tối mà nằm chễm chệ trên bàn học dưới dạng thuốc lá điện tử thời thượng hay gói nước trái cây. Nói cách khác, tội phạm ma túy đã “dân sự hóa” bao bì, buộc pháp luật phải đối đầu với một kẻ thù vô hình nấp ngay trong những nhu cầu thiết yếu hằng ngày của giới trẻ.

* Theo ông, cha mẹ và thầy cô cần được trang bị những kỹ năng gì để nhận biết sớm con em mình, học trò mình đang tiếp cận với ma túy và kịp thời ngăn chặn?

- Cha mẹ và thầy cô cần chủ động cập nhật các khái niệm, thuật ngữ lóng của giới trẻ và hình thái biến tướng mới nhất của ma túy. Thay vì tịch thu hay cấm đoán, họ cần quan sát các vật dụng lạ trông có vẻ vô hại trong cặp sách, phòng ngủ của con để nhận diện nguy cơ từ sớm.

Ma túy thế hệ mới tàn phá hệ thần kinh cực nhanh, do đó cần chú ý dấu hiệu cảnh báo sớm nhất, được thể hiện qua sự thay đổi đột ngột về nhịp sinh học và tính cách của con em mình.

Đa số trẻ giấu diếm việc thử ma túy vì sợ bị trừng phạt, sỉ nhục. Do đó, cha mẹ và thầy cô cần xây dựng một cơ chế giao tiếp mở. Họ phải trở thành nơi an toàn để trẻ tìm đến khi gặp áp lực hoặc lỡ bước. Cách tốt nhất của gia đình và nhà trường không phải là kiểm soát mà là thấu hiểu và nhạy bén.

* Xin cảm ơn ông.

Nhã Chân (thực hiện)