Vì sao nhiều người bị trầm cảm theo mùa?

Bỗng nhiên buồn chán

Là quản lý doanh nghiệp tư nhân, anh N.D.N. (38 tuổi, ở TPHCM) vốn là người năng động, trách nhiệm và luôn hoàn thành tốt công việc. Tuy nhiên, hơn 1 tháng nay, anh thường cảm thấy mệt mỏi, uể oải như thiếu ngủ, dù đi khám bệnh thì không mắc bệnh. Nghĩ áp lực công việc vì đang chạy theo dự án, anh N. không tiếp tục tầm soát bệnh.

Nhiều người mắc trầm cảm theo mùa nhưng không hề hay biết - Ảnh minh họa

Gần đây, anh bị mất tập trung, làm việc kém hiệu quả, cảm thấy đầu óc nặng nề từ sáng đến tối. Anh không muốn đi cà phê với bạn, cũng không chơi thể thao, không muốn chơi với con như trước. Mỗi lần con đòi cha, anh trở nên cáu gắt với vợ. Nhiều lúc anh thẫn thờ hàng chục phút, đầu óc miên man suy nghĩ nhưng không biết đang nghĩ gì. Anh nhớ lại: “Cảm giác trống rỗng, và chán nản suốt nhiều tuần liền, tôi hút thuốc lá nhiều hơn, rồi lại bị mất ngủ đến 3, 4 giờ sáng”.

Đỉnh điểm, trong một lần căng thẳng, bứt rứt, đầu đau như búa bổ, anh dùng dao lam rạch vào cẳng tay. Điều khiến anh bất ngờ là cảm giác khó chịu dần dịu xuống. Biết chuyện, vợ khuyên anh đến bệnh viện khám. Bác sĩ xác định anh mắc rối loạn cảm xúc theo mùa (trầm cảm theo mùa), bệnh đang tiến triển nên cần được điều trị bằng thuốc. Hiện tại, anh N. đã hết mất ngủ, đỡ nhức đầu, mệt mỏi. Tuy nhiên, anh cần phải chia sẻ với người thân mỗi khi thấy áp lực, mất hứng thú trong công việc, cuộc sống nhằm được hỗ trợ kịp thời, tránh tái phát.

Tương tự, chị T.T.C.T. (28 tuổi) thường được đồng nghiệp, bạn bè nhận xét là người hòa đồng, vui vẻ và luôn tràn đầy năng lượng. Tuy nhiên, khoảng vài tháng gần đây, chị thấy tâm trạng của mình thay đổi một cách khó hiểu, nhất là khi chiều đến hoặc thời tiết chuyển mưa. Chị kể: “Nhiều hôm đang làm việc, nhìn ra ngoài thấy trời nhiều mây đen, sắp mưa, tự nhiên tôi thấy lòng nặng trĩu, buồn vô cùng và muốn khóc”. Ban đầu, chị nghĩ đó chỉ là cảm xúc nhất thời do công việc căng thẳng, cùng nhiều đêm thiếu ngủ. Thế nhưng, cảm giác buồn bã ngày càng xuất hiện thường xuyên hơn.

Có lần, trong ngày nghỉ, chị vẫn cảm thấy mệt mỏi, mất động lực làm việc và không muốn giao tiếp với ai. “Tôi càng cố tìm lý do thì càng thấy bế tắc” - chị chia sẻ. Chị lên mạng tìm hiểu thì vô tình tham gia 1 nhóm có những cảm xúc tương tự mình. Chị liền chia sẻ đang thấy tuyệt vọng, hỏi cách để không phải chịu đau đớn thể xác. May mắn là bên cạnh những bình luận tiêu cực, một số thành viên khuyên chị hãy đi khám tâm lý càng sớm càng tốt.

Ít người nhận ra trầm cảm theo mùa

Qua chia sẻ của chị T.T.C.T., chuyên gia tâm lý xác định chị đang gặp tình trạng căng thẳng và rối loạn cảm xúc liên quan đến sự thay đổi thời tiết. Có thể do tác động từ ánh sáng, nhịp sinh hoạt làm cho tâm trạng chị bị ảnh hưởng gây ra cảm giác buồn bã, giảm năng lượng, mất hứng thú và suy nghĩ bi quan kéo dài. Sau khi được tư vấn tâm lý, hướng dẫn điều chỉnh lối sống, chị dần nhận ra những cảm xúc tiêu cực mà mình trải qua là vấn đề sức khỏe tinh thần đang quá tải. Chị chia sẻ với người thân, hẹn bạn bè đi cà phê, xem phim, và tránh ở nhà một mình, nhất là khi chiều xuống, tránh đóng kín phòng khi trời bắt đầu mưa. Khoảng 2 tháng điều trị, chị đã dần vượt qua trầm cảm, ngưng sử dụng thuốc, và lấy lại sự cân bằng.

Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Minh Mẫn - Trưởng đơn nguyên tâm lý lâm sàng, Bệnh viện Đại học y dược TPHCM - cho biết, trầm cảm theo mùa là một dạng rối loạn cảm xúc thường xuất hiện vào mùa thu, kéo dài trong những tháng mùa đông hoặc giai đoạn thời tiết âm u, thiếu nắng. Thời gian qua, thời tiết TPHCM mưa nắng đan xen không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, mà còn tác động đáng kể đến sức khỏe tinh thần. Thêm phần áp lực trong cuộc sống làm cho nhiều người dễ cáu gắt, buồn bã, giảm hứng thú trong công việc và sinh hoạt hằng ngày. Một số trường hợp xuất hiện rối loạn lo âu, rối loạn cảm xúc hoặc trầm cảm mà không nhận ra.

Một người mắc trầm cảm không chỉ chịu ảnh hưởng về tinh thần, mà còn có thể xuất hiện nhiều triệu chứng thực thể như mất ngủ, đau đầu, chóng mặt, ăn uống kém, buồn nôn, suy nhược, rối loạn vận động hoặc cảm giác yếu tay chân. “Không ít trường hợp được điều trị các bệnh lý thực thể trong thời gian dài nhưng không cải thiện, chỉ đến khi được đánh giá các yếu tố tâm lý và can thiệp chuyên khoa thì sức khỏe mới dần hồi phục” - bác sĩ Nguyễn Minh Mẫn nói.

Nếu không được phát hiện và hỗ trợ kịp thời, trầm cảm có thể gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến ý nghĩ hoặc hành vi tự sát. Vì vậy, quan trọng nhất khi cảm thấy người thân, quen có dấu hiệu căng thẳng, trầm cảm hãy tạo cho họ một không gian an toàn để người bệnh thoải mái chia sẻ cảm xúc. Từ đó xác định nguyên nhân chính và xử lý, thay vì nói bệnh nhân “không sao đâu, ngủ sớm đi”, “vui lên có gì đâu mà buồn”, “ngủ một giấc rồi sẽ khỏe”… Quan trọng, không nên gợi ý người bệnh chia sẻ lên mạng xã hội để xin lời khuyên, hãy lắng nghe một cách kiên nhẫn, không phán xét.

Triệu chứng của trầm cảm theo mùa tương tự như trầm cảm thông thường. Người bệnh thường xuyên cảm thấy buồn bã, chán nản, mất hứng thú với các hoạt động từng yêu thích, khó tập trung, mệt mỏi kéo dài, ngủ nhiều hơn bình thường và có xu hướng tăng cân. Có người đang vui vẻ, bỗng nhiên đột ngột than mệt, buồn bã, mất động lực sống. Khi tình trạng này kéo dài từ 2-4 tuần, cần nghĩ đến khả năng bệnh nhân bị rối loạn cảm xúc theo mùa. Nặng hơn, người bệnh thường xuyên nói về sự tuyệt vọng, cái chết hoặc có ý nghĩ tự làm hại bản thân, cần đưa đến cơ sở chuyên khoa tâm thần hoặc tâm lý sớm.

Phạm An