Điểm danh những kho dầu mỏ chiến lược của các cường quốc

Ảnh chụp từ trên không cho thấy các bể chứa dầu ở ngoại ô thành phố Ninh Ba, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc - Ảnh: Qilai Shen/Bloomberg

Kể từ khi căng thẳng bùng phát vào cuối tháng 2/2026, Tehran đã phong tỏa con đường vận chuyển chiếm 20% lượng dầu mỏ và khí hóa lỏng của toàn cầu qua eo biển Hormuz. Hệ quả tất yếu là giá dầu Brent đã vọt từ 65 USD lên đến100 USD/thùng - gây áp lực cực lớn lên nền kinh tế thế giới so .

Trong tình thế cấp bách này, 32 quốc gia thành viên của Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) đã thống nhất giải phóng 400 triệu thùng dầu từ các kho dự trữ khẩn cấp. Đây là đợt xả kho lớn nhất trong lịch sử của tổ chức này, vượt xa con số 182 triệu thùng vào năm 2022.

"Tấm khiên" trong cơn biến động

Dự trữ dầu chiến lược (SPR) được hiểu là kho dự trữ dầu thô khẩn cấp do chính phủ nắm giữ tại các cơ sở lưu trữ quốc gia.

Lượng dầu này đóng vai trò như một biện pháp bảo hiểm, được đem ra sử dụng trong các tình huống khẩn cấp như chiến tranh hoặc khủng hoảng kinh tế sâu sắc. Thông thường, các chính phủ sẽ mua dầu thông qua thỏa thuận với những công ty tư nhân để đảm bảo các kho này luôn được lấp đầy.

Theo số liệu từ IEA, các quốc gia thành viên hiện nắm giữ hơn 1,2 tỉ thùng dầu dự trữ công cộng. Bên cạnh đó, còn khoảng 600 triệu thùng dầu dự trữ thương mại do các tổ chức tư nhân nắm giữ nhưng chịu sự điều tiết của chính phủ để sẵn sàng đáp ứng nhu cầu quốc gia khi cần thiết.

Trung Quốc: "gã khổng lồ" không thuộc IEA

Không phải là thành viên của IEA, Trung Quốc là quốc gia sở hữu kho dự trữ dầu mỏ chiến lược lớn nhất thế giới. Bắc Kinh bắt đầu chương trình này từ năm 2004 nhằm giảm thiểu rủi ro cung ứng và hạn chế tác động của sự biến động giá năng lượng đối với thị trường nội địa.

Các kho dự trữ này chủ yếu tập trung dọc theo vùng duyên hải phía Đông và phía Nam của Trung Quốc, tiêu biểu là tại các tỉnh Sơn Đông, Chiết Giang và Hải Nam.

Mặc dù không công bố số liệu chính thức, nhưng các công ty phân tích nguồn năng lượng ước tính lượng dầu tồn kho trên đất liền của Trung Quốc đã đạt mức kỷ lục 1,13 tỉ thùng vào cuối năm 2025.

Với việc Trung Quốc mua tới 80% lượng dầu xuất khẩu của Iran trong năm 2025, các tập đoàn lọc dầu lớn như Sinopec đang tích cực vận động chính phủ cho phép sử dụng dầu dự trữ để đảm bảo hoạt động sản xuất khi nguồn cung từ Trung Đông bị gián đoạn.

Trung Quốc có lượng dự trữ lớn dầu mỏ và năng lượng tái tạo để đối phó với cú sốc năng lượng toàn cầu do chiến tranh gây ra - Ảnh: VCG/Getty Images

Mỹ và Nhật Bản: Những quân bài chủ lực của IEA

Tại Mỹ, kho dự trữ chiến lược hiện có khoảng 415 triệu thùng dầu, do Bộ Năng lượng quản lý. Washington xác nhận sẽ giải phóng 172 triệu thùng trong năm 2026 như một phần của nỗ lực phối hợp với IEA. Lượng dự trữ này hiện có khả năng bù đắp khoảng 200 ngày nhập khẩu dầu thô ròng.

Các kho chứa của Mỹ thường nằm gần các trung tâm lọc dầu và hóa dầu lớn, cho phép vận chuyển nhanh chóng tới 4,4 triệu thùng dầu mỗi ngày ra thị trường toàn cầu để bình ổn giá cả trong các đợt thiên tai hoặc xung đột.

Trong khi đó, Nhật Bản cũng sở hữu một trong những hệ thống dự trữ hàng đầu thế giới với khoảng 470 triệu thùng vào cuối năm 2025. Con số này đủ để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong nước suốt 254 ngày.

Nhật Bản đã thiết lập hệ thống này từ năm 1978 sau những bài học cay đắng từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973. Hiện nay, các kho dự trữ của Nhật Bản nằm tại 10 trạm quốc gia ven biển, trong đó cơ sở Shibushi ở thành phố Kagoshima là một trong những điểm lưu trữ quan trọng nhất.

Thủ tướng Sanae Takaichi vừa qua đã tuyên bố Nhật Bản sẽ đơn phương giải phóng 80 triệu thùng dầu để xoa dịu lo ngại về nguồn cung.

Phản ứng từ châu Âu và Anh

Tại khu vực châu Âu, các quốc gia thành viên EU cũng đang ráo riết chuẩn bị các phương án ứng phó. Đức hiện nắm giữ 110 triệu thùng dầu thô và 67 triệu thùng các sản phẩm dầu tinh chế.

Pháp cũng báo cáo có khoảng 120 triệu thùng dự trữ, trong đó phần lớn được quản lý bởi Công ty quản lý dự trữ dầu chiến lược quốc gia (SAGESS) với cơ cấu đa dạng bao gồm dầu thô, dầu diesel, xăng và nhiên liệu phản lực.

Tây Ban Nha đã phê duyệt việc giải phóng 11,5 triệu thùng từ tổng kho 150 triệu thùng của mình để hỗ trợ thị trường.

Riêng tại Anh, tính đến cuối tháng 2/2026, quốc gia này nắm giữ khoảng 38 triệu thùng dầu thô và 30 triệu thùng sản phẩm tinh chế. Các kho dự trữ này, chủ yếu đặt tại thị trấn Milford Haven và vùng Humber, dự kiến có thể duy trì trong khoảng 90 ngày.

Anh cam kết đóng góp 13,5 triệu thùng vào kế hoạch chung của IEA nhằm giải quyết cơn khủng hoảng năng lượng hiện nay.

Có thể thấy trong cảnh biến động, những kho dầu dự trữ không chỉ đơn thuần là tài sản kinh tế mà đang trở thành công cụ chính trị và an ninh then chốt, quyết định khả năng chống chịu của mỗi quốc gia trước những cú sốc từ bên ngoài.

Linh La (theo Al Jazeera)