Chẳng sợ AI nếu có đôi tay khéo léo và kết nối con người

Thuật toán không thay được lòng trắc ẩn

Bước sang năm 2026, những cảnh báo về AI sẽ xóa sổ cơ hội nghề nghiệp đang trở thành nỗi lo toàn cầu. Ông Dario Amodei - nhà sáng lập công ty AI Anthropic (Mỹ) - nhận định, một nửa công việc văn phòng sơ cấp sẽ biến mất trong vài năm tới, buộc người trẻ phải nhanh chóng tìm kiếm hướng đi mới bền vững hơn.

Anh Tần - một lập trình viên ngoài 30 tuổi tại tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc - ngậm ngùi nhận mức thù lao chỉ bằng một nửa trước đây cho các dự án vì khách hàng lấy cớ “AI có thể làm miễn phí” để ép giá. Tương tự, Zhu - một cử nhân ngôn ngữ 25 tuổi, trợ lý hành chính tại tỉnh Quảng Đông - phải giấu việc mình dùng AI để sửa lỗi chính tả vì sợ bị sa thải.

AI không thay thế được các nghề thủ công kỹ thuật cao và những công việc đòi hỏi lòng trắc ẩn - Ảnh: RITA LIU (The Guardian)

Giữa lúc các công việc văn phòng gặp khó bởi AI, một bộ phận người trẻ chọn đi theo tiếng gọi thực tế của thị trường lao động kỹ thuật cao, nơi máy móc phải “chào thua”. Cale Mouser - 23 tuổi (Mỹ) - hiện là chuyên gia sửa chữa động cơ diesel xe tải hạng nặng với mức thu nhập trên 100.000 USD mỗi năm. Từng giành huy chương vàng cuộc thi SkillsUSA và chứng nhận xuất sắc tại kỳ thi kỹ năng thế giới ở Lyon (Pháp), Cale ví công việc của mình như một thám tử phá án mà không thuật toán nào thay thế được.

Cùng đam mê đó, Eva Carroll - 20 tuổi ở bang South Carolina - đã vượt qua rào cản giới tính để trở thành nữ thợ điện duy nhất nhận huy chương bạc quốc gia sau thử thách xây nhà mô hình trong 16 giờ. Ở bang Oklahoma, thiếu nữ 17 tuổi Aydrie Ruff lại chọn học ngành điều tra hiện trường để giải mã các vụ án qua toán học và sinh học thực tế thay vì ngồi trước máy tính suốt ngày dài.

Bên cạnh đó, nhóm ngành mang tính trắc ẩn như giáo dục, điều dưỡng, công tác xã hội đang khẳng định vị thế độc tôn. Trong cuộc khảo sát học sinh và phụ huynh tại Mỹ về cách họ vượt qua khủng hoảng vào năm học 2025-2026, không một ai nhắc đến công nghệ mà đều hướng về các mối quan hệ con người.

Kiến tạo giá trị mang bản sắc con người

Trước một tương lai đầy biến động, các chuyên gia nhân sự khuyên lao động trẻ không nên hoảng sợ trước công nghệ mà hãy chủ động kiến tạo giá trị mang bản sắc con người để tự bảo vệ mình.

Để định vị bản thân trong kỷ nguyên số, ông Ryan Roslansky - Giám đốc điều hành nền tảng LinkedIn - khuyến nghị người trẻ rèn luyện 5 năng lực cốt lõi. Đầu tiên là trí tò mò để đặt câu hỏi đột phá vượt khuôn mẫu thuật toán. Tiếp theo là sự can đảm ra quyết định dựa trên trực giác khi thiếu thông tin. Thứ ba là năng lực sáng tạo để tái cấu trúc giá trị cũ thành giải pháp mới. Thứ tư là lòng trắc ẩn để chuyển những giao dịch khô khan thành mối quan hệ cộng đồng bền chặt. Cuối cùng là năng lực giao tiếp đích thực để biến ngôn từ thành ý nghĩa chạm đến trái tim con người.

Tiến sĩ Fabian Stephany - Đại học Oxford, Anh - nhấn mạnh, người trẻ nên dùng AI như bạn đồng hành để tối ưu hiệu suất, tạo bệ phóng sự nghiệp thay vì tụt hậu.

Linh La (theo The Guardian, CNBC, Business Times, Youth Today, Sky News)