Thị thực nhân tài: Mở 'cánh cửa tri thức' cho phát triển quốc gia

Xây dựng hệ sinh thái cạnh tranh toàn cầu để thu hút nhân tài

Ngày 20/5, Đại học Quốc gia TPHCM phối hợp cùng Học viện Chính trị Khu vực II tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề “Thị thực nhân tài và chính sách thu hút nguồn lực chất lượng cao phục vụ phát triển đất nước”.

Giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM - nhấn mạnh, thị thực nhân tài không nên được nhìn nhận đơn thuần là một chính sách nhập cư hay thủ tục hành chính, mà cần được xem là công cụ chiến lược trong cạnh tranh quốc gia về nhân tài, là cánh cửa kết nối Việt Nam với dòng chảy tri thức toàn cầu.

Theo bà, từ kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nhiều quốc gia thành công không chỉ thu hút nhân tài bằng chế độ đãi ngộ tài chính mà còn nhờ xây dựng được hệ sinh thái đồng bộ gồm cơ chế thị thực linh hoạt, môi trường học thuật cởi mở, hạ tầng nghiên cứu hiện đại, cơ hội khởi nghiệp và thương mại hóa công nghệ, cùng chất lượng sống hấp dẫn cho chuyên gia và gia đình đi cùng.

Trong giai đoạn phát triển mới, Đại học Quốc gia TPHCM đặt mục tiêu thuộc nhóm 100 đại học hàng đầu châu Á, đồng thời thúc đẩy các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo, công nghệ blockchain, công nghệ sinh học, vật liệu tiên tiến, năng lượng sạch, công nghệ bán dẫn và chuyển đổi số. Nhà trường cũng đẩy mạnh mô hình hợp tác giữa nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp nhằm gắn kết nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn và thị trường.

Đại học Quốc gia TPHCM cũng triển khai nhiều chương trình trọng điểm để thu hút nhân tài, tuy nhiên, lãnh đạo đơn vị này cho rằng, nỗ lực của riêng các cơ sở giáo dục đại học là chưa đủ nếu thiếu một hệ thống chính sách quốc gia linh hoạt, minh bạch và có sức cạnh tranh quốc tế. Nếu có cơ chế thu hút nhân tài thông thoáng, gắn với môi trường học thuật tốt, cơ sở vật chất hiện đại và chính sách hỗ trợ hấp dẫn, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành điểm đến mới của nhân tài trong khu vực.

Các chuyên gia cho rằng, thị thực nhân tài không nên được nhìn nhận đơn thuần là một chính sách nhập cư hay thủ tục hành chính - Ảnh: Nguyễn Loan

Ông Ngô Đông Hải, Phó trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương - cho biết, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, nguồn nhân lực chất lượng cao và nhân tài đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Nhiều quốc gia đang triển khai mạnh mẽ các chính sách thị thực nhân tài, tạo ra cuộc đua thu hút chất xám trên phạm vi toàn cầu.

Theo ông, đối với Việt Nam, việc nghiên cứu và hoàn thiện chính sách thị thực nhân tài không chỉ là yêu cầu cấp thiết trước mắt mà còn là chiến lược dài hạn nhằm thu hút chuyên gia, trí thức quốc tế và kiều bào tham gia phát triển đất nước, qua đó thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển dịch mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ.

Ông cũng chỉ ra những hạn chế hiện nay như chính sách còn phân tán, thiếu tính đột phá; môi trường làm việc và đãi ngộ chưa đủ sức cạnh tranh quốc tế; hệ sinh thái thu hút nhân tài chưa đồng bộ; liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học còn hạn chế.

Cần hoàn thiện chính sách thị thực nhân tài

Để tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc hiện nay, tại hội thảo, ông Ngô Đông Hải đề xuất làm rõ một số nội dung trọng tâm.

Một là, làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của chính sách thị thực nhân tài trong bối cảnh mới: vai trò của thị thực nhân tài trong chiến lược phát triển quốc gia; mối quan hệ giữa thu hút nhân tài quốc tế và phát triển nguồn lực trong nước.

Hai là, nghiên cứu một cách khoa học và toàn diện kinh nghiệm của các quốc gia đi trước như Singapore (với chương trình RIE), Trung Quốc, Hàn Quốc, hay Ấn Độ để rút ra các bài học về thiết kế chính sách, tổ chức thực thi và xây dựng hệ sinh thái nhân tài, tìm ra một mô hình thị thực nhân tài ưu việt, thông thoáng, phù hợp với đặc thù thể chế của Việt Nam.

Ông Ngô Đông Hải, Phó trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương - Ảnh: Nguyễn Loan

Ba là, đề xuất mô hình chính sách phù hợp với Việt Nam theo hướng chuyển từ tư duy “thu hút” sang “cạnh tranh nhân tài toàn cầu”, thiết kế cơ chế thị thực nhân tài thông thoáng, cạnh tranh; thí điểm các khu vực, mô hình đặc thù (sandbox chính sách), trong đó mạnh dạn đặt doanh nghiệp và thị trường vào trung tâm của hệ sinh thái nhân tài. Hoàn thiện cơ chế đãi ngộ, sử dụng và đánh giá nhân tài. Xây dựng chính sách trọn gói: từ thị thực, cư trú, thu nhập, đến môi trường sống.

Bốn là, đề xuất giải pháp đột phá, trong đó xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo như các “cụm sáng tạo” và “đô thị nhân tài” gắn với các trung tâm đại học lớn như Đại học Quốc gia TPHCM trong đào tạo, kết nối và giữ chân nhân tài; tăng cường phân cấp, trao quyền cho các trung tâm đổi mới sáng tạo; gắn chính sách nhân tài với chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức.

Năm là, thu hút nhân tài bên ngoài phải đi đôi với việc bồi dưỡng, phát triển nội lực trong nước.

Nhiều chuyên gia khác cũng đề xuất cần xây dựng cơ chế đặc thù dành cho chuyên gia quốc tế, nhà khoa học, chuyên gia công nghệ chiến lược, trí thức kiều bào và sinh viên tốt nghiệp từ các đại học hàng đầu thế giới. Cơ chế này cần có thời hạn lưu trú đủ dài, quy trình xét duyệt nhanh, điều kiện minh bạch, cho phép linh hoạt làm việc, nghiên cứu và khởi nghiệp, đồng thời bảo đảm quyền lợi phù hợp cho gia đình đi cùng.

Ông Lê Hải Bình, Phó giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh - nhận định, Việt Nam cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy về phát triển nhân tài, xem đây là chiến lược phát triển quốc gia dài hạn chứ không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành giáo dục hay khoa học công nghệ. Cùng với đó là xây dựng môi trường làm việc minh bạch, chuyên nghiệp, có khả năng cạnh tranh quốc tế để người tài được cống hiến và phát triển lâu dài.

Nguyễn Loan