Các môn STEM được nhiều học sinh chọn thi tốt nghiệp THPT, vì sao?

Thí sinh chuyển dịch mạnh sang các môn STEM

Bộ GD-ĐT ghi nhận năm nay, số lượng thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT cao nhất trong nhiều năm trở lại đây với 1.223.776 em, tăng khoảng 60.000 thí sinh so với năm 2025. Ở các môn tự chọn, xu hướng dịch chuyển sang nhóm lĩnh vực STEM khi số lượng đăng ký tăng mạnh ở nhiều môn.

So với năm trước, môn vật lý từ 354.298 tăng lên 389.630 thí sinh, tương đương gần 10%; môn hóa học tăng từ 246.700 lên 253.966 thí sinh, tăng gần 3%. Nhiều môn mới ghi nhận mức tăng đột biến như công nghệ công nghiệp từ 2.428 lên 7.402 thí sinh, hơn 204%; công nghệ nông nghiệp từ 21.962 lên 31.091 thí sinh, hơn 41%.

Sinh viên Trường đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM) thực hành tại xưởng ô tô

Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân - Trưởng phòng Đào tạo Trường đại học Công nghiệp TPHCM - nhận định, việc số lượng thí sinh đăng ký các môn tin học, công nghệ công nghiệp và công nghệ nông nghiệp tăng trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay phản ánh khá rõ tác động từ chương trình mới cũng như thay đổi trong phương thức tuyển sinh của các trường. Đây là tín hiệu tích cực đối với nhóm ngành STEM.

“Điều quan trọng là năm nay thí sinh đã hiểu rõ hơn việc nhiều trường đại học bắt đầu sử dụng các môn này trong tổ hợp xét tuyển nên các em chủ động lựa chọn môn thi phù hợp với thế mạnh và định hướng nghề nghiệp” - ông nói.

Theo ông, từ năm 2025, khi chương trình mới được triển khai đầy đủ, nhiều trường đại học, đặc biệt ở khối STEM, bắt đầu đưa các môn mới vào tổ hợp xét tuyển. Đồng thời, quy định mới không còn giới hạn số lượng tổ hợp xét tuyển cũng tạo điều kiện để các trường mở rộng thêm nhiều tổ hợp mới. Ví dụ, trước đây các ngành điện - điện tử, cơ khí, tự động hóa hay kỹ thuật máy tính chủ yếu xét các tổ hợp xoay quanh toán, vật lý, hóa học hoặc tiếng Anh.

Hiện nay, ngoài các môn cốt lõi bắt buộc như toán và vật lý, trường có thể bổ sung các tổ hợp mới với môn tin học hoặc công nghệ công nghiệp. Từ đó giúp thí sinh có thêm lựa chọn phù hợp với năng lực và định hướng nghề nghiệp.

Cơ hội việc làm giúp “hút” thí sinh

Một yếu tố khác khiến các môn STEM tăng mạnh thí sinh là sự thay đổi trong nhận thức nghề nghiệp của thế hệ Z. Thạc sĩ Phạm Thái Sơn - Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, Trường đại học Công Thương TPHCM - cho rằng, sự xuất hiện ngày càng nhiều doanh nghiệp công nghệ, sản xuất công nghệ cao và lĩnh vực kỹ thuật mới đã mở ra cơ hội việc làm lớn. Nhóm ngành kỹ thuật - công nghệ hiện cũng trở thành xu hướng được thí sinh ở các thành phố quan tâm nhiều hơn nên lượng thí sinh đăng ký tăng mạnh.

“Hiện nay, xu hướng mới của ngành công nghệ và kỹ thuật là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào mọi lĩnh vực. Robot, y khoa, điện tử, cơ khí, công nghệ thực phẩm… gần như lĩnh vực nào cũng có AI hỗ trợ nên các ngành STEM đang phát triển rất mạnh. Ngoài ra, các ngành STEM phù hợp hơn với nhu cầu và định hướng nghề nghiệp của thế hệ Z nên các em đăng ký nhiều hơn” - ông nhận định.

Trong khi đó, Bộ GD-ĐT đã trình Chính phủ dự thảo quy định chính sách học bổng dành cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược nhằm thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực STEM chất lượng cao. Theo đó, sinh viên đại học khối STEM có thể được hỗ trợ từ 3,7-5,5 triệu đồng/tháng, trong khi học viên sau đại học và nghiên cứu sinh có thể nhận tối đa 8,4 triệu đồng/tháng. Đây được xem là mức hỗ trợ lớn chưa từng có dành cho khối ngành STEM.

Mới đây, Bộ GD-ĐT cũng đã phê duyệt 90 chương trình đào tạo kỹ sư, thạc sĩ tài năng thuộc lĩnh vực STEM tại 23 trường đại học trên cả nước. Đây được xem là bước đi quan trọng trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao của Việt Nam giai đoạn mới. Người học ở các chương trình STEM tài năng sẽ được miễn, giảm học phí và ưu tiên hưởng học bổng ở mức cao nhất.

Ngoài ra, theo chuẩn chương trình kỹ sư, thạc sĩ tài năng do Bộ GD-ĐT ban hành, sinh viên tốt nghiệp chương trình kỹ sư tài năng sẽ được cấp bằng kỹ sư bậc 7, tương đương trình độ thạc sĩ. Với chương trình thạc sĩ tài năng, người học nhận bằng thạc sĩ; còn chương trình thạc sĩ tích hợp cử nhân tài năng sẽ được cấp đồng thời bằng cử nhân và bằng thạc sĩ.

Nguyễn Loan