Áp lực nào khiến ngân hàng khó giảm lãi suất huy động?

Cuộc đua lãi suất ngầm

Ngày 9/4, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã kêu gọi các ngân hàng giảm lãi suất huy động để làm cơ sở giảm lãi suất cho vay nhằm hỗ trợ nền kinh tế. Ngay sau đó, gần như toàn bộ các ngân hàng đã đồng thuận giảm lãi suất huy động ở các kỳ hạn từ 6-12 tháng với mức giảm từ 0,1 - 1%/năm.

Nhưng trên thực tế, do tăng trưởng nguồn vốn huy động thấp hơn tăng trưởng tín dụng (tốc độ tăng dư nợ tín dụng), nhiều ngân hàng vẫn tìm cách thu hút tiền gửi thông qua các hình thức tặng kèm lãi suất “bên ngoài” hoặc trả lãi suất cao thông qua bên thứ ba.

Chẳng hạn, Ngân hàng Thương mại cổ phần (TMCP) Phương Đông (OCB) niêm yết mức lãi suất huy động kỳ hạn 6-12 tháng là 6,7 - 6,8%/năm nhưng thông qua Liobank - ứng dụng ngân hàng số do OCB hợp tác cùng Fintech Farm phát triển - mức lãi suất thực nhận của khách hàng với kỳ hạn 6 tháng có thể lên tới 8,2%/năm. Ứng dụng Liobank còn có nhiều chương trình ưu đãi như: chỉ cần duy trì số dư từ 500.000 đồng trở lên, khách hàng sẽ được cộng thêm 3,5%/năm lãi suất; được nhận ngay 6 triệu đồng/sổ nếu giới thiệu bạn bè mở sổ tiết kiệm kỳ hạn từ 6 tháng trở lên và giữ sổ tối thiểu 3 tháng.

Khi có tài khoản trên ví điện tử MoMo, người dùng có thể chọn gửi tiết kiệm vào các ngân hàng đối tác của MoMo với lãi suất hấp dẫn, chẳng hạn gửi tiết kiệm kỳ hạn 12 tháng vào Ngân hàng MBV thì được hưởng lãi suất 7%/năm. Do chi phí huy động thực tế của các ngân hàng vẫn neo ở mức cao nên lãi suất cho vay thương mại chưa thể giảm. Mức lãi suất ưu đãi năm đầu (cố định trong 6 tháng đầu) khi cho vay để sản xuất, kinh doanh phổ biến là 8 - 9%/năm, sau đó theo mức bằng lãi suất tham chiếu cộng thêm biên độ khoảng 1,5%/năm. Mức lãi suất cho vay mua nhà còn cao hơn mức trên.

Khách hàng tham khảo lãi suất tiền gửi tiết kiệm tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Nam Á (Nam A Bank)

Một nhân viên Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank) cho biết, lãi suất cho vay mua nhà cố định năm đầu là 10,2%/năm. Nhân viên Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) cũng cho biết, lãi suất cho vay cố định là 11%/năm cho năm đầu, 11,7%/năm cho 2 năm đầu, sau đó thả nổi thì có thể lên 12,5 - 14%/năm. Ngay ở khối ngân hàng nước ngoài như UOB, Woori Bank, Shinhan Bank… vốn có lãi suất cho vay thấp, hiện tại, mức lãi suất cho vay năm đầu tiên cũng 9,2 - 9,4%/năm.

Lãi suất cho vaykhó giảm sâu

Chuyên gia tài chính độc lập Huỳnh Trung Minh phân tích, ngân hàng không thể hạ mạnh lãi suất do 3 nguyên nhân.
Thứ nhất, bất ổn địa chính trị thế giới khiến người dân có tâm lý phòng thủ, rút vốn khỏi các kênh như chứng khoán, bất động sản để tìm nơi “ẩn náu” tiền an toàn; nếu ngân hàng không giữ chân thì họ sẽ chuyển dòng tiền đi nơi khác. Thứ hai, các ngân hàng huy động vốn ngắn hạn nhưng cho vay trung và dài hạn nên buộc phải duy trì cuộc đua lãi suất nhằm giữ dòng tiền huy động liên tục, phòng khi khách hàng rút tiền hàng loạt. Thứ ba, trong quá khứ, nhiều ngân hàng đã áp dụng lãi suất cao cho kỳ hạn 1-2 năm khiến chi phí vốn hiện tại vẫn quá cao, nếu giảm lãi suất huy động đột ngột thì sẽ mất thanh khoản.

Theo ông, để vẫn hút được vốn mà vẫn không làm phật lòng cơ quan quản lý, nhiều ngân hàng chọn giải pháp bắt tay với các công ty công nghệ tài chính (fintech) hoặc các định chế tài chính trung gian nhằm đẩy mức lãi suất ngầm lên cao. Điều này đang trực tiếp tạo ra một sân chơi bất bình đẳng và gây thiệt thòi nghiêm trọng cho chính hệ thống ngân hàng. Những ngân hàng tôn trọng chủ trương của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước, chủ động hạ lãi suất để hỗ trợ nền kinh tế thì ngay lập tức phải chịu cảnh “chảy máu” dòng tiền, mất hết khách hàng vào tay đối thủ. Những ngân hàng cho vay qua kênh fintech hoặc ứng dụng số thì vẫn sống khỏe và thâu tóm thị phần tiền gửi.

Cũng theo ông Huỳnh Trung Minh, không thể dùng mệnh lệnh hành chính ép buộc các ngân hàng. Cần tạo cơ chế điều tiết đồng bộ, vừa trao “con cá”, vừa trao “cần câu”, tức là Ngân hàng Nhà nước chủ động hỗ trợ thanh khoản trực tiếp cho các ngân hàng, kêu gọi điều tiết lẫn nhau, linh hoạt hạ tỉ lệ dự trữ bắt buộc, đồng thời nới lỏng hợp lý tỉ lệ dùng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn trong giai đoạn căng thẳng, xử phạt nghiêm khắc các hình thức liên kết ngầm với fintech.

Tiến sĩ Nguyễn Trí Hiếu - Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển thị trường tài chính và bất động sản toàn cầu - phân tích, trong khi các ngân hàng lớn có lợi thế về quy mô và tệp khách hàng trung thành để dễ dàng hạ lãi suất thì các ngân hàng nhỏ và vừa lại đối mặt với bài toán sống còn về thanh khoản. Nếu hạ lãi suất theo quy định chung, họ có nguy cơ bị hụt dòng tiền gửi. Để vừa tuân thủ lời kêu gọi hạ lãi suất, vừa giữ chân khách hàng, nhiều ngân hàng buộc phải vận dụng các sản phẩm chuyển đổi hoặc kênh huy động gián tiếp (qua ứng dụng số, hệ sinh thái đối tác).

Do đó, theo ông, nếu chỉ nhìn vào biểu lãi suất tiết kiệm được niêm yết tại quầy mà vội đánh giá lãi suất đang giảm là chưa toàn diện: “Lãi suất cho vay thấp chỉ khả thi khi ngân hàng huy động được nguồn vốn rẻ và kiểm soát được nợ xấu. Khi nợ xấu phát sinh, chi phí trích lập dự phòng tăng lên, ngân hàng buộc phải giữ biên độ lãi suất cao cho an toàn, khiến lãi vay chung khó giảm sâu”. Theo ông, thay vì kêu gọi giảm lãi suất chung chung, cơ quan quản lý cần đưa ra các chỉ tiêu định lượng cụ thể, như yêu cầu giảm biên độ lãi suất cho vay bao nhiêu phần trăm đối với từng lĩnh vực ưu tiên.

Thanh Hoa