Đề xuất công chứng 'từ xa', cắt giảm các thủ tục tốn kém, không cần thiết

Đại biểu Phạm Văn Hòa (tỉnh Đồng Tháp) - ảnh: QH

Sáng 11/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội thảo luận về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật công chứng.

Đóng góp ý kiến vào dự thảo luật, đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa (tỉnh Đồng Tháp) hiện vẫn có ý kiến khác nhau giữa dự thảo luật này và một số luật chuyên ngành như Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Đất đai…

Do đó cần rà soát để xác định rõ trường hợp nào bắt buộc phải công chứng, trường hợp nào không, tránh tình trạng chồng chéo, dẫn đến phát sinh thủ tục không cần thiết, gây phiền hà, tốn kém cho người dân.

Bên cạnh đó, theo vị đại biểu, thực tế có những trường hợp yêu cầu công chứng, chứng thực là chưa thực sự cần thiết. Ví dụ như việc sao y văn bằng, chứng chỉ khi cán bộ, công chức được bổ nhiệm hoặc bổ nhiệm lại. Trong khi hồ sơ này đã được kiểm tra, xác thực từ khâu tuyển dụng, việc tiếp tục yêu cầu sao y nhiều lần là gây tốn kém, phiền hà.

Đại biểu cho rằng cần xem xét cắt giảm những thủ tục mang tính “giấy phép con” như vậy.

Cùng với đó, đối với các thủ tục như khai sinh, khai tử, kết hôn, di chúc…, không nhất thiết phải thực hiện tại văn phòng công chứng. Bởi cấp xã hiện nay đã đủ thẩm quyền và đang thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ này. Việc phân cấp cho cấp xã sẽ giúp giảm chi phí, giảm tải cho hệ thống công chứng, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho người dân.

Đặc biệt, đại biểu đề xuất nghiên cứu, bổ sung quy định về “công chứng từ xa”. Nếu được thiết kế chặt chẽ, công chứng từ xa có thể bảo đảm an toàn với nhiều lớp bảo vệ như xác thực danh tính điện tử, kết nối cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, ứng dụng sinh trắc học và các giải pháp kỹ thuật số.

Dù lưu ý những rủi ro như giả mạo danh tính, bị tác động ngoài ý chí hoặc sự cố kỹ thuật, song đại biểu vẫn cho rằng đây là hướng đi phù hợp với chủ trương trong chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính, đỡ tốn kém và thuận lợi cho người dân.

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (tỉnh Hưng Yên) - ảnh: QH

Cũng quan tâm tới nội dung này, đại biểu Nguyễn Đại Thắng (tỉnh Hưng Yên) nêu, về phạm vi giao dịch phải công chứng, dự thảo hiện còn sử dụng các khái niệm định tính như “giao dịch quan trọng”, “mức độ an toàn pháp lý cao”, dễ dẫn đến áp dụng không thống nhất.

Ông đề nghị liệt kê cụ thể các loại giao dịch bắt buộc phải công chứng như bất động sản, thừa kế, doanh nghiệp ngay trong luật để bảo đảm minh bạch.

Một điểm mới của dự thảo là cho phép không yêu cầu xuất trình bản chính khi thông tin đã có trong các cơ sở dữ liệu. Đây là bước tiến phù hợp với xu hướng chuyển đổi số, góp phần giảm thủ tục tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, đại biểu cũng chỉ ra, phải cân nhắc kỹ bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế. Lý do là các cơ sở dữ liệu còn phân tán, chưa được kết nối đồng bộ nhiều dữ liệu nên chưa bảo đảm tính "đúng, đủ, sạch, sống", đồng thời cơ chế xác định và chịu trách nhiệm pháp lý đối với dữ liệu còn chưa rõ ràng.

Trong bối cảnh đó, nếu cho phép bỏ hoàn toàn việc đối chiếu bản chính, rủi ro pháp lý có thể chuyển từ người dân sang công chứng viên, thậm chí làm phát sinh các tranh chấp phức tạp hơn.

Từ thực tiễn trên, cơ quan chủ trì soạn thảo cần quy định rõ điều kiện áp dụng bao gồm hạ tầng kỹ thuật mức độ kết nối và độ tin cậy của dữ liệu, xác định cụ thể trách nhiệm pháp lý của cơ quan quản lý dữ liệu, cơ quan, cá nhân cung cấp dữ liệu và thiết kế lộ trình thực hiện phù hợp, không áp dụng ngay trên diện rộng.

Minh Quang