3 nhà cùng tham gia chuyển đổi giao thông

Giá xăng dầu tăng mạnh do căng thẳng địa chính trị ở Trung Đông thúc đẩy người dân tìm đến xe điện như một giải pháp tiết kiệm và bền vững hơn

Chuyển đổi sang giao thông xanh là xu hướng tất yếu của thế giới. Các cam kết giảm phát thải, đặc biệt là mục tiêu “net Zero” (mức phát thải các bon bằng 0) vào năm 2050 buộc các quốc gia phải thay đổi. Ở Việt Nam, thị trường xe điện đang tăng trưởng nhanh với tốc độ trung bình 18 - 19% mỗi năm, thuộc nhóm dẫn đầu ASEAN. Trong bức tranh chung đó, TPHCM và TP Hà Nội đang đóng vai trò đầu tàu về chuyển đổi giao thông theo hướng xanh hóa, với những chính sách và bước đi cụ thể.

Tuy nhiên, để tận dụng “cửa sổ cơ hội” này, chính quyền TPHCM nên đề ra lộ trình rõ ràng và quyết liệt hơn. Trong ngắn hạn (giai đoạn 2026-2027), nên đảm bảo 100% xe buýt mới đều sử dụng điện, đồng thời mở rộng thêm 20-30 tuyến buýt điện; thúc đẩy việc chuyển đổi 50 - 70% xe taxi và xe ôm “công nghệ” sang điện song song với việc xây dựng hàng ngàn trụ sạc điện công cộng để người dân có thể sạc hoặc thay pin thuận lợi nhất; có các chính sách hỗ trợ tài chính để khuyến khích người dân chuyển đổi phương tiện giao thông.

Trong trung hạn (giai đoạn 2028-2030), cần hướng tới mục tiêu 100% xe buýt, taxi và xe công sử dụng điện hoặc năng lượng xanh; hạn chế dần xe máy xăng tại khu vực trung tâm, đồng thời phát triển lưới điện thông minh, cho phép xe điện không chỉ tiêu thụ mà còn có thể cung cấp điện ngược trở lại hệ thống. Đây cũng là giai đoạn cần hoàn thành mục tiêu chuyển đổi hàng trăm ngàn xe máy “công nghệ” sang điện. Trong dài hạn (giai đoạn 2031-2050), mục tiêu cần hướng đến là một hệ sinh thái giao thông hoàn toàn mới: loại bỏ xe chạy bằng xăng dầu, phát triển kinh tế tuần hoàn cho pin, tích hợp trí tuệ nhân tạo vào hệ thống giao thông thông minh.

Dù vậy, không thể thiếu những lưu ý quan trọng cho quá trình chuyển đổi. Hạ tầng sạc và lưới điện cần được đầu tư đồng bộ để tránh tình trạng quá tải. Chi phí ban đầu của xe điện vẫn là rào cản, đòi hỏi có các chính sách hỗ trợ thực chất để mọi tầng lớp nhân dân đều có thể tiếp cận. Ngoài ra, nguồn nhân lực kỹ thuật cũng cần được chuẩn bị, bằng cách đào tạo hàng chục ngàn kỹ thuật viên.

Một yếu tố then chốt khác là đảm bảo tính “xanh” thực sự của quá trình chuyển đổi. Điện năng cần được sản xuất từ các nguồn tái tạo như điện mặt trời, điện gió, đồng thời phải có giải pháp xử lý và tái chế pin sau khi hết vòng đời. Các tiêu chuẩn an toàn và quy chuẩn kỹ thuật cũng cần được áp dụng nghiêm ngặt. Điều quan trọng hơn cả là đảm bảo sự công bằng trong chuyển đổi. Giao thông xanh không thể là “đặc quyền” của một bộ phận cư dân có điều kiện, mà phải là xu hướng chung của toàn xã hội.

Để làm được điều đó, sự phối hợp giữa 3 nhà gồm Nhà nước, doanh nghiệp và trường đại học là yếu tố then chốt. Mô hình “3 nhà” sẽ giúp giải quyết đồng thời các bài toán về công nghệ, hạ tầng và nguồn nhân lực.

Với tất cả những yếu tố hiện tại, TPHCM đang đứng trước cơ hội lớn để bứt tốc chuyển đổi xanh. Nếu tận dụng tốt, thành phố có thể vươn lên trở thành “thủ phủ giao thông xanh” của Việt Nam. Cơ hội đã rõ ràng. Vấn đề còn lại là hành động và hành động ngay từ bây giờ.

Phó giáo sư, tiến sĩ Đỗ Văn Dũng - Chủ tịch Hội Ô tô và Thiết bị động lực TPHCM