Phim Việt nâng tầm bản sắc vùng miền

Bối cảnh trở thành chất liệu cảm xúc

Phòng vé Việt sắp tới sẽ lần lượt chứng kiến màn phô diễn văn hóa dân gian đặc sắc của miền núi và miền Tây Nam Bộ thông qua 2 bộ phim Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng (khởi chiếu ngày 17/4) và Heo năm móng (khởi chiếu ngày 24/4). Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng kể về cuộc truy lùng phí phông - loài quỷ khát máu trong truyền thuyết dân gian của đồng bào miền núi. Một loạt địa điểm độc đáo chưa từng xuất hiện trên màn ảnh rộng (làng đá dựng Tà Phình, thung lũng Mù Sương, hang Dơi…) được đoàn phim giới thiệu đến người xem.

Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng ghi hình ở Mộc Châu, giới thiệu nhiều nét văn hóa vùng núi cao - Ảnh do đoàn phim cung cấp

Heo năm móng theo chân Khải - chủ kênh “Người chết kể chuyện” - đến miếu Ông Tà để khám phá những bí mật tâm linh tại vùng đất này. Để phục vụ cho câu chuyện phim lấy cảm hứng từ truyền thuyết huyền bí trong văn hóa Nam Bộ, ê kíp đi sâu khai thác các chất liệu văn hóa tín ngưỡng dân gian. Chẳng hạn, tái hiện cảnh tắm Phật hay các điệu múa dành riêng cho việc thờ phượng, cầu bình an của người miền Tây nói chung, người Khơ Me nói riêng như múa bóng rỗi, múa chằn.

Đạo diễn Lưu Thành Luân (phim Heo năm móng) mong muốn không chỉ kể một câu chuyện về tình người, mối quan hệ gia đình, xã hội mà còn hy vọng thông qua mỗi khung hình sẽ khắc họa được đặc trưng tín ngưỡng, nét đẹp của văn hóa dân gian - thứ tạo nên hồn cốt một vùng miền.

Không còn lấy bối cảnh vùng miền chỉ để phục vụ cho sự mới lạ, làm mãn nhãn thị giác người xem, phim Việt bắt đầu chọn vùng đất cụ thể và cài những đặc trưng của cảnh sắc, văn hóa, con người nơi đó vào câu chuyện. Mùi phở lấy bối cảnh Hà Nội, tôn vinh món phở - tinh hoa ẩm thực Hà thành, nhân vật ăn nói nhiều ẩn ý. Báu vật trời cho ghi hình ở Bình Thuận trước đây; khai thác nét đẹp văn hóa truyền thống vùng biển Nam Trung Bộ qua tục thờ cá ông, nghề làm mắm; các nhân vật mang vẻ hào sảng của người miền biển từ lời nói đến cách hành xử. Miền Tây trở thành chất liệu cảm xúc cho Quỷ nhập tràng 2, hiện lên qua cảnh đẹp Bảy Núi (An Giang), nghề dệt truyền thống, ẩm thực đặc trưng như canh chua, cá kho tộ và cả những hiện tượng tâm linh.

Thách thức không nhỏ

Khai thác yếu tố bản địa đang là hướng đi đúng của phim Việt vì đem lại màu sắc riêng cho từng tác phẩm, tôn vinh các giá trị Việt. Nhiều phim dễ đạt doanh thu trăm tỉ đồng như Quỷ nhập tràng 2, Báu vật trời cho. Ngoài ra, xu hướng đẩy mạnh yếu tố vùng miền còn là cách tăng cường bản sắc, tạo dấu ấn riêng để dễ xuất khẩu phim ra nước ngoài.

Heo năm móng mang đến bức tranh văn hóa Khơ Me đặc sắc của miền Tây Nam Bộ - Ảnh do đoàn phim cung cấp

Tuy vậy, việc chạy đua đưa chất liệu vùng miền lên màn ảnh cũng là thách thức không nhỏ với các đoàn phim, nhất là về mặt bối cảnh. Đạo diễn Pom Nguyễn (phim Quỷ nhập tràng 1, 2) cho hay: “Ở phần 1, phim mang hơi hướng Tây Nguyên, khai thác làng nghề mai táng ở Bảo Lộc. Bối cảnh và nghề truyền thống này chưa xuất hiện nhiều trên màn ảnh. Sang phần 2 lấy bối cảnh miền Tây và làng nghề dệt, việc tìm một căn nhà cổ thích hợp để quay ở miền Tây không dễ. Ngôi nhà trong phần 2 từng được nhiều đoàn sử dụng nên ê kíp phải thiết kế lại để người xem không thấy nhàm chán. Việc này khá tốn kém. Chưa kể việc đoàn phim đến các vùng miền để ghi hình nhiều ngày cũng khiến kinh phí sản xuất đội lên”.

Làm phim tôn vinh bản sắc địa phương, lấy vùng miền làm chất liệu là việc đáng khuyến khích nhưng không nên xem đó là mục tiêu duy nhất phải hướng đến. Dù bối cảnh vùng miền nào, quen hay lạ, cũ hay mới, quan trọng hơn cả vẫn là việc đặt chúng một cách hợp lý vào câu chuyện, nhân vật, tạo chiều sâu cho tác phẩm thay vì chỉ phô diễn về mặt hình thức.

Hương Nhu