Xét nghiệm máu có thể dự báo sớm thời điểm khởi phát Alzheimer

Phương pháp này này giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ, theo dõi tiến triển và can thiệp sớm cho người có nguy cơ cao - Ảnh minh họa: Istock

Nhóm nghiên cứu tại Trường Y khoa Đại học Washington (Mỹ) cho biết, phương pháp này có thể ước tính độ tuổi khởi phát triệu chứng với sai số chỉ khoảng 3-4 năm.

"Công trình của chúng tôi cho thấy tính khả thi của việc sử dụng xét nghiệm máu, rẻ hơn và dễ tiếp cận hơn rất nhiều so với chụp não hay xét nghiệm dịch não tủy để dự báo thời điểm xuất hiện triệu chứng Alzheimer. Trong giai đoạn trước mắt, các mô hình này sẽ giúp tăng tốc nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng. Về lâu dài, mục tiêu là có thể tư vấn cho từng bệnh nhân về nguy cơ và thời điểm khởi phát, từ đó xây dựng kế hoạch làm chậm hoặc ngăn chặn bệnh" - tiến sĩ Suzanne E. Schindler, tác giả chính nghiên cứu - cho biết.

Hiện bệnh Alzheimer chưa có phương pháp chữa, việc xác định sớm ai có nguy cơ cao và khi nào triệu chứng sẽ xuất hiện được kỳ vọng sẽ mở đường cho các can thiệp kịp thời.

Phương pháp dự báo sớm bệnh dựa trên p-tau217, một dấu ấn sinh học trong máu liên quan trực tiếp đến sự tích tụ của amyloid và tau trong não - 2 đặc điểm then chốt của bệnh Alzheimer. Những protein này thường bắt đầu tích lũy nhiều năm trước khi xuất hiện vấn đề trí nhớ.

Để xây dựng mô hình, nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu từ 603 người lớn tuổi, tham gia 2 chương trình nghiên cứu lớn là Trung tâm Nghiên cứu Alzheimer Knight của WashU và sáng kiến toàn quốc về chẩn đoán hình ảnh Alzheimer (ADNI). Tất cả người tham gia đều sống độc lập khi bắt đầu nghiên cứu.

Các mẫu máu được phân tích bằng PrecivityAD2 - xét nghiệm chẩn đoán Alzheimer do công ty C2N Diagnostics phát triển - cùng nhiều xét nghiệm p-tau217 khác, trong đó có một xét nghiệm đã được Cục Quản lý Thực phẩm và dược phẩm Mỹ (FDA) chấp thuận.

Nhà thần kinh học Kellen Petersen, đồng tác giả nghiên cứu, ví von: nồng độ amyloid và tau trong não giống như "vòng tuổi của thân cây". "Khi biết số vòng, ta biết cây bao nhiêu tuổi. Amyloid và tau cũng tích tụ theo một quy luật nhất quán, và thời điểm chúng trở nên dương tính dự báo khá chính xác khi nào một người sẽ xuất hiện triệu chứng Alzheimer. Điều này cũng đúng với p-tau217 trong huyết tương".

Nghiên cứu cho thấy sự khác biệt rõ rệt theo độ tuổi. Những người có p-tau217 tăng từ khoảng 60 tuổi thường mất thêm gần 20 năm mới xuất hiện triệu chứng. Trong khi đó, nếu p-tau217 chỉ tăng ở tuổi 80, các triệu chứng có thể xuất hiện chỉ sau khoảng 11 năm.

Theo các nhà khoa học, điều này gợi ý rằng não bộ trẻ tuổi có khả năng chống chịu tốt hơn trước những thay đổi sớm của Alzheimer, còn người cao tuổi có thể biểu hiện triệu chứng sớm hơn dù mức độ tổn thương thấp hơn.

"Những mô hình như vậy có thể giúp các thử nghiệm lâm sàng hiệu quả hơn, bằng cách xác định những người nhiều khả năng xuất hiện triệu chứng trong một khoảng thời gian nhất định. Nếu tiếp tục được hoàn thiện, phương pháp này hoàn toàn có tiềm năng được sử dụng trong chăm sóc y tế cá nhân" - nhà thần kinh học Petersen nhận định.

Gia Vũ (theo Newsweek)