Những nạn nhân nghèo khổ tại các “trang trại” lừa đảo Đông Nam Á bị bỏ quên

Những người bị lừa đảo đã trốn sang Thái Lan từ khu trại KK Park ở Myanmar. Campuchia và Myanmar đang chứng kiến ​​số lượng nạn nhân vô gia cư tại các trung tâm lừa đảo ngày càng tăng. Ảnh: Getty Images

Lời kêu gọi được đưa ra sau một báo cáo của Tổ chức Ân xá Quốc tế công bố hồi tháng Giêng, trong đó mô tả tình trạng những người được cứu khỏi các “trang trại” lừa đảo trực tuyến đang mắc kẹt lại tại Campuchia và Myanmar. Báo cáo cho rằng đây là một “cuộc khủng hoảng quốc tế”, khi số lượng người bị tổn thương tâm lý, không hộ chiếu, không nơi ở ngày càng gia tăng.

Giấc mơ đổi đời bị lừa đảo

Ước tính hàng trăm ngàn người từ hơn 50 quốc gia đang bị mắc kẹt trong các khu phức hợp lừa đảo rộng lớn tại Campuchia, Myanmar, Lào, Philippines và Malaysia. Phần lớn họ bị dụ dỗ bằng những lời hứa về công việc lương cao trong lĩnh vực công nghệ hoặc dịch vụ khách hàng và bị buôn bán qua biên giới, ép buộc tham gia vào các đường dây lừa đảo trực tuyến do các băng nhóm tội phạm điều hành.

Những người từ chối làm việc hoặc không đạt “chỉ tiêu” bị đe dọa, đánh đập, tra tấn, thậm chí bị tấn công tình dục. Một số trường hợp được cho là đã tử vong trong quá trình bị giam giữ.

Felix, 31 tuổi, người Ethiopia, là một trong những nạn nhân. Sau 18 tháng bị giam cầm tại hai trại khác nhau ở Myanmar, anh được thả ra khi căn bệnh thận mãn tính ngày càng nặng. Đây là hậu quả của những ca làm việc kéo dài 18 tiếng mỗi ngày trước máy tính – khiến anh không còn khả năng lao động.

Hơn 250 nạn nhân của các băng nhóm lừa đảo được thả ở Myanmar đã đến Thái Lan vào tháng 2/2025. Ảnh: EPA

“Giống như địa ngục. Họ đánh, đá bạn không thương xót” - Felix kể lại.

Sau khi được thả, anh phải chờ đợi hai tháng tại Bangkok trước khi được hồi hương, trong thời gian đó được hỗ trợ lương thực và điều trị y tế bởi International Justice Mission. Cuối cùng, anh buộc phải phẫu thuật cắt bỏ một quả thận.

Được giải cứu nhưng không có nơi trú ẩn

Trong năm qua, chính phủ Thái Lan và Campuchia cùng chính quyền quân sự Myanmar đã tiến hành nhiều chiến dịch truy quét các khu phức hợp lừa đảo mọc lên dọc biên giới kể từ đại dịch COVID-19. Hơn 7.000 người được giải cứu trong một chiến dịch tại Myanmar hồi tháng Hai năm ngoái và thêm 2.000 người khác vào tháng Mười.

Tuy nhiên, theo các tổ chức cứu trợ, việc giải cứu chỉ là bước khởi đầu. Hàng ngàn người sau đó rơi vào tình trạng không nơi nương tựa.

Tại Campuchia, nhiều người trốn thoát phải ngủ ngoài đường. Ở Myanmar, những người được giải cứu bị giữ tại bãi đậu xe, trại quân đội hoặc trung tâm giam giữ trong nhiều tuần để chờ xử lý.

Các nhóm cứu trợ địa phương như Quỹ Immanuel (Thái Lan) đang quá tải và thiếu kinh phí. Trong khi đó, các tổ chức nhân đạo lớn chưa tham gia đáng kể vào việc giải quyết vấn đề này.

“Điểm mù” của hệ thống nhân đạo

Một trong những trở ngại lớn nhất là việc nhiều người sống sót từng bị ép tham gia hoạt động lừa đảo, khiến họ không được nhìn nhận như nạn nhân buôn người.

“Hầu hết mọi người không coi họ là nạn nhân” - đại diện Acts of Mercy nhận định. Tại cả Thái Lan và Campuchia, một số người sống sót thậm chí còn bị bắt giữ.

Tại Campuchia, Ling Li - từ tổ chức cộng đồng quốc tế - cho biết, Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) không thể cung cấp chỗ ở cho nạn nhân nếu họ không có thị thực hợp lệ, do ràng buộc pháp lý. Trong khi đó, phần lớn các nạn nhân thường bị đưa qua biên giới bằng được bất hợp pháp và không có giấy tờ.

“Điều này đặt ra một câu hỏi nghiêm trọng và đau lòng. Nếu các tổ chức quốc tế có nhiệm vụ bảo vệ nạn nhân lại không thể cung cấp sự bảo vệ hoặc nơi an toàn cho những người sống sót, thì vai trò của họ vẫn chưa phát huy hết" - ông Li nói.

Nguy cơ tiếp tục rơi vào vòng xoáy bóc lột

Các chuyên gia cảnh báo, nếu không được hỗ trợ kịp thời, nhiều nạn nhân có thể bị buộc phải quay trở lại các khu lừa đảo - nơi ít nhất họ có chỗ ở và thức ăn.

Những người Indonesia được giải cứu khỏi các trung tâm lừa đảo ở Campuchia chờ đợi bên ngoài đại sứ quán Indonesia tại Phnom Penh, Campuchia, ngày 22/1. Ảnh: Getty Images

Tomoya Obokata - báo cáo viên đặc biệt của Liên hiệp quốc về các hình thức nô lệ hiện đại - cho rằng, chính phủ các nước cần chịu trách nhiệm cung cấp nơi trú ẩn an toàn, chăm sóc y tế và hỗ trợ tâm lý cho nạn nhân trước khi họ được hồi hương. Ông cũng đề xuất tịch thu tài sản và lợi nhuận từ các hoạt động lừa đảo để tài trợ cho các tổ chức tuyến đầu.

Trong khi số người bỏ trốn ngày càng tăng, các tổ chức cứu trợ kêu gọi sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các chính phủ, cơ quan thực thi pháp luật và tổ chức nhân đạo, đồng thời yêu cầu coi những người này là nạn nhân của nạn buôn người.

Giữa những chiến dịch truy quét rầm rộ và các tuyên bố cứng rắn, hàng ngàn con người vẫn đang ngủ trên vỉa hè, không quốc tịch trên thực tế, mắc kẹt giữa biên giới pháp lý và sự thờ ơ của hệ thống quốc tế. Cuộc khủng hoảng này, theo các chuyên gia xã hội, không còn là vấn đề của riêng một quốc gia, mà là trách nhiệm chung của cộng đồng toàn cầu.

Thảo Nguyễn (theo Guardian)