Kiến tạo “người nông dân chuyên nghiệp”

Nông dân của thời đại mới

Ông Đặng Quang Giàu - Tổ trưởng Tổ hợp tác sản xuất hoa kiểng khóm Tân An (phường Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp) - cho biết, lâu nay Sa Đéc là vùng chuyên canh hoa kiểng lớn ở đồng bằng sông Cửu Long, nhưng không ít hộ chưa thể làm giàu bởi tình trạng sản xuất manh mún, thiếu ứng dụng công nghệ mới. Để thay đổi, hàng chục nông dân ở khóm Tân An liên kết thành lập tổ hợp tác và lặn lội đi nhiều nơi tìm giống hoa mới, cách làm mới. Sau đó, ông Đặng Quang Giàu và các thành viên mạnh dạn chuyển đổi từ việc trồng cúc mâm xôi truyền thống màu vàng, sang giống cúc mâm xôi nhiều màu có nguồn gốc xứ lạnh.

Du khách bơi xuồng trải nghiệm cánh đồng hoa đa sắc của Tổ hợp tác sản xuất hoa kiểng khóm Tân An (phường Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp)

Việc chuyển đổi ban đầu gặp không ít khó khăn, nhưng nhờ kiên trì, chịu khó, vừa làm vừa học hỏi và rút kinh nghiệm, cuối cùng họ đã thành công với giống cúc mâm xôi đa sắc (cam, hồng, đỏ, tím…), ra hoa đồng loạt, màu sặc sỡ, tươi lâu, khiến người chơi hoa rất thích. Bên cạnh sản phẩm cúc mâm xôi nhiều màu, tổ hợp tác còn đầu tư xây dựng các tiểu cảnh, thiết kế cánh đồng hoa trên mặt nước, tạo điểm bán sản phẩm và kết hợp phát triển du lịch trải nghiệm. Nhờ vậy đã thu hút khoảng 50.000 lượt khách đến tham quan vào dịp tết hằng năm, tăng thêm nguồn thu nhập cho các thành viên và mở ra hướng đi mới đầy triển vọng.

Ông Đoàn Thanh Hiền - Chủ nhiệm Câu lạc bộ Khoa học kỹ thuật chăm sóc xoài xã Mỹ Thọ - chia sẻ, ông và nhiều nông dân địa phương gắn bó với vườn xoài mấy chục năm qua, nhưng luôn trăn trở làm thế nào để nâng giá trị và giàu lên từ trái xoài. Sau khi tỉnh Đồng Tháp triển khai đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng bền vững, gắn sản xuất với nhu cầu thị trường, ông Đoàn Thanh Hiền mạnh dạn mở rộng vườn xoài lên 1,7ha và thiết kế hệ thống phun tưới tự động, áp dụng quy trình canh tác VietGAP, GlobalGAP, ghi chép sổ sách nhằm đảm bảo truy xuất nguồn gốc và chủ động liên kết với doanh nghiệp để tìm đầu ra cho trái xoài.

Khi vườn xoài phát triển căn cơ, ông Hiền mở điểm du lịch sinh thái, giới thiệu đến du khách về nguồn gốc trái xoài, quy trình sản xuất sạch; thưởng thức các món ngon từ xoài như yaourt xoài, rượu xoài, dưa xoài, xoài sấy, cùng các dịch vụ câu cá, đờn ca tài tử… Chưa dừng lại, ông còn tiên phong cùng địa phương phát triển mô hình “Cây xoài nhà tôi” bằng cách bán trái xoài qua “mạng” đi khắp nơi. Với sự năng động, đột phá trong cách nghĩ, cách làm, ông Đoàn Thanh Hiền trở thành nông dân sản xuất giỏi, vươn lên làm giàu và “kéo” nhiều bà con xung quanh cùng phát triển.

Là vùng chuyên canh sầu riêng trọng điểm của tỉnh Đồng Tháp, ông Trần Hữu Toàn - Giám đốc Hợp tác xã Sầu riêng Ngũ Hiệp (xã Ngũ Hiệp) - nhìn nhận, sầu riêng là loại cây mang lại giá trị kinh tế cao, nhưng để đảm bảo lợi nhuận và phát triển bền vững thì nông dân buộc phải thay đổi phương thức canh tác, ứng dụng truy xuất nguồn gốc, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật… Phía hợp tác xã còn chủ động hợp tác với các đơn vị xuất khẩu để hình thành chuỗi liên kết chặt chẽ từ sản xuất, chăm sóc, thu mua. Bên cạnh thị trường lớn Trung Quốc, còn phải nỗ lực mở rộng việc xuất khẩu sang những thị trường khác như Nhật Bản với trái sầu riêng tươi, đạt tiêu chuẩn chất lượng và giá bán cao. “Sự mạnh dạn thay đổi sản xuất, thích ứng nhu cầu thị trường đã tạo cho nông dân tính năng động, nhạy bén, không ngừng đổi mới để bắt kịp nền nông nghiệp hiện đại” - ông Trần Hữu Toàn chia sẻ.

Giúp nông dân từng bước “chuyên nghiệp hóa”

Nhiều nông dân ở tỉnh Đồng Tháp nhìn nhận, bên cạnh các yêu cầu chung là chuyên cần, tự học hỏi, thì nông dân ngày nay cần chuyển đổi tư duy sản xuất, tiếp cận thị trường, liên kết và ứng dụng công nghệ trong quản lý chi phí sản xuất; tuân thủ các quy định về chất lượng, môi trường… Mạnh dạn thay đổi sẽ mang lại hiệu quả kinh tế và từng bước trở thành “nông dân chuyên nghiệp”. Dù vậy, nhiều nông dân còn gặp không ít khó khăn trong áp dụng công nghệ mới vào sản xuất, nắm bắt diễn biến - nhu cầu thị trường, ghi chép sổ sách canh tác, quảng bá hình ảnh nông sản. Những hạn chế trên rất cần thay đổi và sự hỗ trợ của ngành chức năng để nông dân tự tin chuyển dần từ nhà nông truyền thống sang nông dân chuyên nghiệp trong thời đại mới.

Ông Đặng Quang Giàu - Tổ trưởng Tổ hợp tác sản xuất hoa kiểng khóm Tân An (phường Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp) - chia sẻ về những nỗ lực trong xây dựng hình ảnh về “Người nông dân chuyên nghiệp”

Ông Lê Quốc Thanh - Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia - cho rằng, đã đến lúc nông dân phải thay đổi để trở nên chuyên nghiệp, bởi hiện nay nông sản làm ra không chỉ bán ở địa phương hay trong nước, mà phải hướng tới xuất khẩu, nhất là các thị trường khó tính như EU, Mỹ, Nhật Bản… Do đó, nông sản phải chất lượng, tươi ngon, đảm bảo an toàn, truy xuất nguồn gốc. Để làm được như vậy thì nông dân cần thay đổi tư duy canh tác theo hướng “sản xuất những gì thị trường cần”. Ông Lê Quốc Thanh cũng cho biết, hệ thống khuyến nông từ trung ương đến địa phương sẽ đồng hành cùng nông dân trong tiến trình “chuyên nghiệp hóa”.

Theo ông Phan Văn Thắng - Phó bí thư thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Đồng Tháp - mô hình “người nông dân chuyên nghiệp” được tỉnh triển khai thí điểm vài năm nay ở một số địa phương. Đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có 121.000 hội viên đăng ký tham gia, trong đó 42.000 người được công nhận “nông dân chuyên nghiệp”. Tới đây tỉnh sẽ chỉ đạo ngành chức năng tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của ngành nông nghiệp; ban hành chính sách đặc thù về phát triển nông nghiệp.

Ông Phan Như Nguyện - Phó chủ tịch thường trực Trung ương Hội Nông dân Việt Nam - đánh giá cao mô hình “người nông dân chuyên nghiệp” ở tỉnh Đồng Tháp, bước đầu đã mang lại những hiệu quả rõ nét, gắn với lợi ích của nông dân, có thể nghiên cứu triển khai ở các vùng miền khác.

Văn Phước - Văn Hoàng

Muốn chuyển đổi nền nông nghiệp phải chuyển đổi nông dân

Muốn chuyển đổi nền nông nghiệp phải chuyển đổi nông dân, bởi khi nông dân thay đổi thì nông trại sẽ thay đổi; nhiều nông trại thay đổi thì nền nông nghiệp sẽ thay đổi. Do đó, cần thay đổi hình ảnh nông dân là người “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”, lam lũ, phụ thuộc vào may rủi, làm nông bằng kinh nghiệm truyền đời.

Cần thấy rằng, nghề nông không chỉ là kế sinh nhai, mà là một nghề và nghề nào cũng cần tri thức. Người nông dân hôm nay không chỉ biết trồng lúa, mà phải hiểu đất đang thiếu gì, phải đọc được thị trường cần gì, phải biết tiêu chuẩn chất lượng của thế giới ra sao, hiểu chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử. Người nông dân chuyên nghiệp phải biết ghi chép chi phí, tính toán lợi nhuận, biết liên kết hợp tác xã, đàm phán hợp đồng, bảo vệ thương hiệu, biết học hỏi suốt đời. Chuyên nghiệp không nằm ở bằng cấp, mà nằm ở tư duy làm nghề. Làm nông không còn là “trông trời, trông đất” mà là quản trị rủi ro, là kinh tế nông nghiệp, văn hóa sản phẩm, xây dựng câu chuyện thương hiệu… Muốn vậy, ngành chức năng cần hỗ trợ đào tạo kỹ năng cho nông dân, tạo môi trường học tập, cơ hội tiếp cận thông tin minh bạch, tạo niềm tin để nông dân dám thay đổi.

Đáng mừng là ngày càng nhiều nông dân tự học cách bán hàng online, biết live stream giới thiệu sản phẩm, chủ động liên kết vùng nguyên liệu, tính toán phát thải thấp.
Không ai có thể chuyên nghiệp hóa nông dân thay cho chính nông dân. Nếu chúng ta tiếp tục nhìn nông dân như “người yếu thế cần hỗ trợ” thì nông dân mãi yếu thế. Nếu chúng ta nhìn nông dân như “đối tác phát triển” thì nông dân sẽ trở thành động lực phát triển. Do đó cần định vị lại nhận thức: nông dân không chỉ là người sản xuất, nông dân là doanh nhân của ruộng đồng, là kỹ sư của đất đai, nhà quản trị của hệ sinh thái. Và khi nông dân được tôn trọng như một nghề tri thức, thì nông nghiệp Việt Nam mới thực sự bước sang một chương mới. n

Lê Minh Hoan - Phó chủ tịch Quốc hội