Đào tạo nhân lực, giữ gìn và phát huy văn hóa Khmer Nam Bộ

Phóng viên: Xin tiến sĩ cho biết về nhiệm vụ trọng tâm của nhà trường trong công tác đào tạo nguồn nhân lực và giữ gìn nét văn hóa độc đáo của đồng bào Khmer Nam Bộ.

Tiến sĩ Ngô Sô Phe: Phải thấy rằng, nguồn nhân lực có vai trò quan trọng, quyết định sự phát triển kinh tế - xã hội. Việt Nam có 54 dân tộc anh em, mỗi dân tộc đều có tiếng nói, chữ viết, lễ hội, kiến trúc, trang phục, phong tục tập quán và bản sắc văn hóa riêng. Các giá trị văn hóa này do các cộng đồng mỗi dân tộc gìn giữ, sáng tạo ra trong quá trình sản xuất, phát triển…

Tiến sĩ Ngô Sô Phe - Hiệu trưởng Trường Ngôn ngữ - văn hóa - nghệ thuật Khmer Nam Bộ và Nhân văn (thuộc Đại học Trà Vinh)

Đại học Trà Vinh được thành lập năm 2006, ngoài nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực chung, trường còn là nơi duy nhất trong cả nước được Chính phủ giao thực hiện nhiệm vụ trọng điểm quốc gia đào tạo nhân lực về ngôn ngữ - văn hóa - nghệ thuật Khmer Nam Bộ. Cụ thể, Trường Ngôn ngữ - văn hóa - nghệ thuật Khmer Nam Bộ và Nhân văn không chỉ có vai trò trong việc đào tạo nguồn nhân lực, góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của đồng bào Khmer, mà còn có vai trò trong việc gắn kết giữa bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa phục vụ phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc.

* Tiến sĩ có thể thông tin một số kết quả mà nhà trường đạt được trong thời gian qua?

- Những năm qua, nhà trường đã đào tạo và cung cấp hàng ngàn nhân lực có trình độ đại học, sau đại học cho thị trường lao động trong và ngoài nước, trong đó có 4.317 nhân lực là đội ngũ trí thức người dân tộc Khmer. Đây là nguồn nhân lực đã đóng góp vào việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống dân tộc, cũng như truyền dạy ngôn ngữ, văn hóa, nghệ thuật Khmer cho các thế hệ sinh viên kế thừa; từ đó góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc Khmer. Trong hàng ngàn nhân lực chất lượng cao cung cấp cho các ngành, các địa phương có đội ngũ giáo viên dạy tiếng Khmer, đây là đội ngũ tiếp tục kế thừa giảng dạy và phát triển ngôn ngữ mẹ đẻ của dân tộc tại các địa phương.

Biểu diễn sân khấu Dù kê, do Đại học Trà Vinh tổ chức

Một trong những điểm sáng là nhà trường đã góp phần lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống dân tộc Khmer đến bạn bè quốc tế. Trường có Câu lạc bộ Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ thu hút đông đảo sinh viên tham gia, góp phần để thế hệ trẻ gìn giữ, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc Khmer và lan tỏa đến với bạn bè quốc tế. Ngoài việc tạo sân chơi lành mạnh cho sinh viên trong học thuật, câu lạc bộ còn là nơi thực hành trình diễn phục vụ cộng đồng, mang bản sắc văn hóa, nghệ thuật truyền thống Khmer đến với bạn bè trong - ngoài tỉnh và quốc tế. Các buổi giao lưu biểu diễn có tính quốc tế cũng là cơ hội để sinh viên và giảng viên học tập, tiếp cận các nền văn hóa khác nhau của các quốc gia, đồng thời lan tỏa những di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mà tổ tiên đã để lại.

* Được biết nhà trường đã thực hiện thành công dự án cấp bộ về biên soạn bộ từ điển song ngữ “Việt - Khmer, Khmer - Việt” với số lượng tới 84.000 từ?

- Đúng vậy. Nhà trường rất vui mừng và tự hào khi được cấp trên giao nhiệm vụ thực hiện dự án cấp bộ về biên soạn bộ từ điển song ngữ “Việt - Khmer, Khmer - Việt” với số lượng lên tới 84.000 từ. Dự án đã được nghiệm thu đưa vào sử dụng. Bộ từ điển này đóng vai trò quan trọng trong quan hệ hữu nghị hợp tác giữa Việt Nam - Campuchia trong lĩnh vực học thuật và nghiên cứu, đồng thời giúp ích rất nhiều trong việc bảo tồn và phát triển chữ viết, ngôn ngữ dân tộc Khmer lên tầm cao hơn.

Trình diễn âm nhạc Khmer Nam Bộ ở Đại học Trà Vinh

* Xin tiến sĩ cho biết những định hướng tới đây trong công tác đào tạo và nhiệm vụ bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc Khmer Nam Bộ?

- Nhà trường tiếp tục thực hiện nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực các ngành học đặc thù trình độ đại học như: Sư phạm tiếng Khmer, ngôn ngữ Khmer, văn hóa học, biểu diễn nhạc cụ truyền thống và bậc thạc sĩ, tiến sĩ về văn hóa học. Phát triển nguồn nhân lực không chỉ có vai trò quan trọng trong bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, mà còn góp phần truyền dạy tiếng mẹ đẻ, truyền dạy các loại hình nghệ thuật đến các thế hệ trẻ kế thừa.

Song song đó, trường cũng tăng cường hợp tác quốc tế trong chương trình giảng dạy và nghiên cứu, mở rộng hợp tác nghiên cứu liên quan về ngôn ngữ, văn hóa, nghệ thuật Khmer Nam Bộ. Đặc biệt, nhà trường sẽ tăng cường nghiên cứu, thực hiện các đề tài về số hóa di sản văn hóa, để bảo tồn, trao truyền các ngữ liệu cổ quý hiếm đến các thế hệ kế thừa qua hoạt động xây dựng, làm giàu kho ngữ liệu số hóa để phát triển học thuật, nghiên cứu chuyên sâu. Nhà trường cũng tăng cường thực hiện chính sách thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao có trình độ tiến sĩ là người dân tộc Khmer hoặc người tốt nghiệp tiến sĩ các ngành liên quan đến ngôn ngữ, văn hóa, nghệ thuật Khmer về công tác. Chúng tôi đề xuất Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Bộ Tài chính xem xét chính sách miễn giảm học phí cho sinh viên là người dân tộc thiểu số học đại học bằng tiếng dân tộc. Đây là chính sách cần thiết để con em người dân tộc thiểu số có cơ hội học lên cao hơn.

* Xin cảm ơn tiến sĩ.

Cần thống nhất nhận thức và hành động trong bảo tồn văn hóa Khmer Theo bà Trịnh Thị Thủy - Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch - đồng bào dân tộc Khmer Nam Bộ có truyền thống văn hóa đặc sắc. Những giá trị văn hóa ấy - từ hệ thống chùa Phật giáo Nam tông, các lễ hội truyền thống, nghệ thuật trình diễn dân gian, đến tiếng nói, chữ viết và tri thức dân gian, là những di sản vô cùng quý báu cần được gìn giữ, bảo tồn và phát huy trong bối cảnh phát triển và hội nhập hiện nay. Các vận động viên ở TP Cần Thơ tham gia đua ghe ngo - đây là môn thể thao rất được đồng bào Khmer yêu thích Thời gian qua, thực hiện các đề án bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số, công tác bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Khmer đạt được nhiều kết quả tích cực. Nhiều loại hình di sản được phục dựng; các lễ hội, nghệ thuật truyền thống được duy trì; đời sống văn hóa của đồng bào Khmer từng bước được nâng cao. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn cũng đang đặt ra không ít khó khăn, thách thức. Do đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch mong muốn nhận được sự quan tâm, phối hợp chặt chẽ của các bộ ngành, địa phương; sự đồng hành của các nhà khoa học, nghệ nhân và đặc biệt là sự chủ động, tích cực của người dân với tư cách là chủ thể văn hóa trong việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; thống nhất nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị về vai trò, ý nghĩa của bảo tồn văn hóa Khmer; xác định đây không chỉ là nhiệm vụ văn hóa mà còn là nhiệm vụ chính trị xã hội quan trọng, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc… Bà Nguyễn Thị Ngọc Điệp - Phó chủ tịch UBND TP Cần Thơ - cho biết, công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống dân tộc Khmer luôn được thành phố quan tâm tạo điều kiện gìn giữ và phát huy. Thành phố đề nghị các sở, ngành, địa phương tiếp tục quan tâm thực hiện tốt các chính sách dân tộc; tăng cường đầu tư cho hoạt động văn hóa cơ sở; hỗ trợ bảo tồn tiếng nói, chữ viết, nghệ thuật truyền thống của đồng bào Khmer; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của thế hệ trẻ về trách nhiệm giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

Huỳnh Lợi (thực hiện)