Không thể để phụ nữ mãi gánh việc nhà một mình

Cấp gần dân nhất lại yếu nhất về bình đẳng giới

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (TP Hải Phòng) đánh giá, công tác bình đẳng giới đã đạt được một số kết quả tích cực, khá toàn diện trên các lĩnh vực chính trị, lao động, giáo dục, y tế, an sinh xã hội. Việc đạt và vượt kế hoạch ở nhiều chỉ tiêu cho thấy công tác này đã có những chuyển biến rõ rệt.

Dù vậy, bà vẫn cho rằng, có những điểm nghẽn đang làm chậm tiến trình bình đẳng giới thực chất và bền vững. Theo báo cáo, tỉ lệ nữ lãnh đạo chủ chốt ở cấp tỉnh đã vượt mục tiêu, cấp bộ cũng gần đạt nhưng ở cấp xã, tỉ lệ này vẫn còn thấp. “Điều đó cho thấy, cùng một mục tiêu về phụ nữ tham gia lãnh đạo nhưng cấp gần dân nhất lại đang là cấp yếu nhất. Nếu bình đẳng giới chưa đứng vững từ cơ sở thì thành tựu ở cấp trên sẽ khó lan tỏa, tạo chuyển biến thực chất trong đời sống xã hội” - bà trăn trở.

Theo bà, con số “rất đáng suy nghĩ” trong phụ lục báo cáo là thời gian làm công việc nội trợ và chăm sóc gia đình không được trả công của phụ nữ vẫn cao hơn đáng kể so với nam giới. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội học tập, làm việc, thăng tiến và tham gia lãnh đạo của phụ nữ. Bà nhấn mạnh: “Nếu phụ nữ vẫn phải gánh phần lớn công việc chăm sóc gia đình thì dù chính sách có mở rộng cơ hội đến đâu, khả năng tiếp cận cơ hội ấy trong thực tế vẫn bị thu hẹp”.

Đại biểu Quốc hội Đỗ Đức Hồng Hà - Nguồn ảnh: Quốc hội

Bà cho rằng, để khắc phục, Chính phủ cần tiếp tục rà soát, phân công rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương đối với từng nhóm chỉ tiêu bình đẳng giới, đặc biệt là các chỉ tiêu chưa đạt hoặc đạt thấp kéo dài. Đồng thời, cần coi kết quả thực hiện bình đẳng giới là một tiêu chí đánh giá chất lượng quản trị và mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Ngoài ra, Chính phủ cần ưu tiên các giải pháp tác động vào cấp cơ sở và vào các nguyên nhân mang tính cấu trúc của bất bình đẳng giới, như tạo nguồn cán bộ nữ, hỗ trợ phụ nữ giảm gánh nặng chăm sóc gia đình, thay đổi định kiến giới trong gia đình và cộng đồng.

Thiếu dữ liệu giới dẫn tới “mù chính sách”

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (TP Hà Nội) chỉ ra rằng, việc thống kê dữ liệu về giới là một lỗ hổng dẫn tới tình trạng “mù chính sách”. Theo báo cáo của Chính phủ, công tác thống kê còn nhiều khó khăn, chưa có cơ sở dữ liệu thống kê giới tập trung.

Đại biểu này dẫn chứng: “Theo báo cáo, có tới 7/20 chỉ tiêu (chiếm 35%) chưa đạt hoặc chưa thu thập được số liệu trong năm 2025. Ví như tỉ lệ nữ giám đốc, nữ chủ doanh nghiệp, tỉ suất sinh ở tuổi vị thành niên, tỉ lệ nữ thạc sĩ, tiến sĩ… Nhiều số liệu chỉ thu thập được qua các cuộc tổng điều tra chu kỳ 5 năm, 10 năm”. Theo ông, dữ liệu là “mạch máu” của quản lý nhà nước; nếu không có các số liệu thống kê kịp thời, chính xác, chỉ phụ thuộc vào các cuộc tổng điều tra dài hạn thì chính sách sẽ bị động, phản ứng chậm trước những biến động về giới trong xã hội.

Để khắc phục lỗ hổng này, theo ông, phải bổ sung ngay nhiệm vụ số hóa và đồng bộ hóa dữ liệu giới vào phương hướng năm 2026. Chính phủ cần chỉ đạo tích hợp ngay các thông tin tách biệt về giới. Mọi báo cáo chuyên ngành từ trung ương đến địa phương phải có phân tách số liệu nam, nữ làm điều kiện tiên quyết để được nghiệm thu, phê duyệt.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga - Nguồn ảnh: Quốc hội

Đồng quan điểm trên, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, các dữ liệu về giới chưa đầy đủ, đồng bộ, chưa phản ánh được cả số lượng lẫn chất lượng tham gia. Với thực tế này, việc xây dựng chính sách rất dễ “đúng về chủ trương nhưng chưa trúng về đối tượng, chưa sát với nhu cầu thực tế”. Đó là lý do cần xây dựng hệ thống dữ liệu giới đồng bộ, hiện đại, liên thông, không chỉ đo tỉ lệ tham gia mà còn phản ánh được chất lượng tham gia, chất lượng tiếp cận và chất lượng thụ hưởng.

Bên cạnh vấn đề dữ liệu, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cũng phản ánh biến động của đội ngũ làm công tác bình đẳng giới sau khi sáp nhập địa giới, cơ quan hành chính. Phần lớn cán bộ phụ trách là người mới, kiêm nhiệm, thường xuyên luân chuyển, thiếu tính ổn định và thiếu kinh nghiệm thực tiễn. Ông cho rằng, đây là “vòng luẩn quẩn” khi bổ nhiệm, đào tạo rồi lại sáp nhập, luân chuyển và đào tạo lại từ đầu. Việc lồng ghép nhiệm vụ cho cán bộ kiêm nhiệm đang làm mờ nhạt trách nhiệm chuyên trách. Ông đề nghị Bộ Nội vụ khẩn trương rà soát và quy định rõ vị trí việc làm chuyên trách hoặc có mô tả công việc cụ thể với số thời gian bắt buộc dành cho công tác bình đẳng giới; bổ sung giải pháp xây dựng cơ chế giữ chân cán bộ.

Đại biểu Hồng Hà cũng cảnh báo về tình trạng “trắng kinh phí” thực hiện công tác bình đẳng giới ở cấp cơ sở. Nhiều xã không có kinh phí để triển khai công tác này. Vì vậy, theo ông, khi phân bổ ngân sách hằng năm, cần quy định rõ tỉ lệ phần trăm ngân sách tối thiểu, có mục tiêu cụ thể bắt buộc dành riêng cho công tác bình đẳng giới ở cấp cơ sở, không gộp chung vào khoản chi thường xuyên lồng ghép. Ông cũng kiến nghị xử lý nghiêm người đứng đầu các địa phương không quan tâm, không cấp kinh phí cho hoạt động này, coi đây là một biểu hiện của việc không hoàn thành trách nhiệm được giao.

Huyền Anh