Để xe buýt trở thành lựa chọn ưu tiên

Khi trời nắng nóng, nhiều người chọn đi xe buýt để tránh khói bụi và cái nắng gay gắt - ẢNH: TỨ QUÝ

Miễn tiền vé chỉ là cú hích ban đầu về chi phí. Chất lượng dịch vụ xe buýt mới chính là yếu tố quyết định việc người dân có từ bỏ xe máy hay không. Xe buýt phải tiện lợi, nhanh chóng và đáng tin cậy hơn phương tiện cá nhân. Một trong những điểm yếu lớn nhất của xe buýt hiện nay là tần suất chưa cao, thời gian chờ đợi còn dài.

Không ít tuyến xe buýt có khoảng cách giữa các chuyến từ 15-30 phút, thậm chí lâu hơn vào giờ thấp điểm. Khi chính sách miễn phí được triển khai, nếu không tăng số chuyến, nguy cơ quá tải, chen chúc là rất lớn. Do đó, việc đầu tiên cần làm là tăng tần suất hoạt động, đặc biệt là trong giờ cao điểm và trên các tuyến có lượng khách lớn.

Song song đó, yếu tố đúng giờ và độ tin cậy phải được cải thiện rõ rệt. Hiện nay, xe buýt vẫn thường trễ giờ do kẹt xe, lịch trình thiếu ổn định. Để khắc phục, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ như GPS để giám sát và điều hành theo thời gian thực, linh hoạt điều chỉnh lịch trình. Nên nghiên cứu triển khai làn đường ưu tiên cho xe buýt trên một số trục chính, kết hợp với điều tiết giao thông ở các điểm dừng, nhằm giảm thiểu ảnh hưởng của ùn tắc.

Mạng lưới xe buýt hiện vẫn chưa bao phủ đều ở ngoại thành, các khu đô thị mới; khả năng kết nối giữa các tuyến và giữa xe buýt với metro còn hạn chế khiến hành trình của người dân bị gián đoạn, kém thuận tiện. Cần mở rộng mạng lưới theo hướng đa tầng như tăng tuyến trục chính, bổ sung tuyến nhánh, phát triển tuyến đêm và đặc biệt là tăng cường kết nối đa phương thức như xe buýt - metro, xe buýt - xe đạp công cộng. Hạ tầng tiếp cận như vỉa hè, lối đi bộ đến trạm xe buýt cần được cải tạo đồng bộ, đảm bảo an toàn, sạch sẽ, có mái che, ghế ngồi và thông tin rõ ràng.

Ngoài ra, do TPHCM có nhiều hẻm nhỏ, cần tái cấu trúc mạng lưới theo hướng linh hoạt hơn, trong đó nên phát triển các tuyến xe buýt cỡ nhỏ để đi sâu vào khu dân cư. Khi xe buýt vào được gần nơi ở, người dân sẽ không cần gửi xe máy hay di chuyển thêm chặng trung gian. Các tuyến xe buýt nhỏ này có thể đóng vai trò trung chuyển, kết nối với các tuyến xe buýt lớn hoặc metro, hình thành mạng lưới liên thông, thuận tiện và hiệu quả hơn.

Chất lượng phương tiện cần được nâng cấp. Xe buýt phải sạch sẽ, thoáng mát, có đầy đủ tiện ích như wifi, cổng sạc USB, không gian phù hợp cho người khuyết tật và xe đẩy trẻ em. Cần đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi sang xe buýt điện để xe chạy êm hơn, giảm tiếng ồn và khí thải. Đội ngũ tài xế, tiếp viên cần được đào tạo bài bản, có thái độ phục vụ thân thiện, chuyên nghiệp. Đồng thời, cần xử lý nghiêm các hành vi gây mất trật tự trên xe để tạo môi trường văn minh, an toàn cho hành khách.

Việc ứng dụng công nghệ vào vận hành xe buýt là yêu cầu tất yếu. Các ứng dụng di động cần được hoàn thiện để người dân có thể theo dõi xe buýt theo thời gian thực, lập kế hoạch hành trình, nhận thông báo khi có sự cố hoặc chậm trễ. Dù miễn phí, hệ thống vé điện tử vẫn cần được duy trì để phục vụ công tác quản lý và thống kê.

Để xe buýt thực sự trở thành lựa chọn ưu tiên, cũng cần triển khai các giải pháp hỗ trợ đi kèm, như cải thiện hạ tầng xung quanh trạm, xử lý tình trạng lấn chiếm vỉa hè, bố trí bãi giữ xe máy an toàn để người dân có thể gửi xe máy để lên xe buýt. Cần thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ chất lượng dịch vụ của các đơn vị vận hành, với hệ thống thưởng phạt rõ ràng để đảm bảo hiệu quả thực thi.

Phó giáo sư, tiến sĩ ĐỖ VĂN DŨNG - Chủ tịch Hội Ô tô và Thiết bị động lực TPHCM