Di sản cần được kể lại theo cách của người trẻ

Khoảng trống nằm ở cảm xúc

“Zi Tích Talk” là chiến dịch truyền thông - đồ án tốt nghiệp do nhóm SENS, gồm 5 sinh viên ngành truyền thông đa phương tiện, Trường đại học FPT - Phạm Hồng Anh, Nguyễn Hải Yến, Lê Hoàng Tuyết Nhi, Tạ Hoàng Yến và Mai Văn Trí - thực hiện.

“Zi Tích Talk” được khởi nguồn từ trăn trở về định danh và cội nguồn. Nguyễn Hải Yến - đại diện nhóm - chia sẻ: “Chúng tôi là những người trẻ sinh ra và lớn lên giữa lòng thành phố nhưng lại cảm thấy mình như người lạ ngay trong chính không gian di sản bao quanh”. Chính sự xa lạ ấy thôi thúc họ xây dựng một dự án văn hóa thực tế, có sự nghiên cứu, chiến lược và tác động đến cộng đồng.

Tác phẩm đoạt giải Nhất cuộc thi Zi Thấu Tích - Nguồn ảnh: BTC

Nhằm giải mã thái độ của giới trẻ với di tích, nhóm đã thực hiện khảo sát với hơn 300 bạn trẻ tại TPHCM, kết hợp các lý thuyết nền tảng về tâm lý học và truyền thông văn hóa. Kết quả cho thấy một sự thật thú vị: người trẻ vẫn tò mò và tự hào về di tích, kiến trúc thành phố. Tuy nhiên, sự quan tâm thường chỉ dừng lại ở mức nhận biết, chưa chuyển hóa thành sợi dây kết nối tinh thần sâu sắc. Nguyên nhân cốt lõi ở việc thiếu cách tiếp cận mang tính cá nhân hóa.

Vì vậy, ngay từ đầu, SENS đã khát khao tạo ra một không gian nơi di tích không phải là những thực thể tĩnh lặng để nhìn ngắm mà là đối tượng để đối thoại. Chữ “Zi” là cách làm mới chữ “Di” - tượng trưng cho việc người trẻ bước vào vị trí chủ động, có quyền đặt câu hỏi, chia sẻ cảm nhận và kể lại câu chuyện về di tích để biến những giá trị xưa cũ thành một phần của đời sống hiện tại.

Biến di sản thành trải nghiệm sống

Sự sáng tạo của nhóm được cụ thể hóa qua lộ trình 3 chặng: Khởi - Thấu - Tỏa. Giai đoạn Zi Khởi Tích đóng vai trò khơi gợi sự tò mò thông qua những hình ảnh bắt mắt và ngôn ngữ ngắn gọn trên nền tảng TikTok. Tiếp đến, Zi Thấu Tích trao quyền cho cộng đồng thông qua cuộc thi nhiếp ảnh. Cuối cùng, triển lãm Zi Tỏa Tích đưa những câu chuyện ấy vào không gian thực, tạo sự tương tác 2 chiều trực tiếp giữa người xem và di sản.

Các bạn trẻ đến tham quan triển lãm “Zi Toả Tích” - Ảnh: BTC

Sức lan tỏa của dự án trên mạng xã hội được minh chứng bằng những con số ấn tượng: chuỗi video ngắn trên TikTok ghi nhận hơn hàng ngàn lượt xem và thu hút hàng ngàn lượt tiếp cận cùng nhiều bình luận tích cực trên các nền tảng số. Ngoài ra, với hơn 140 tác phẩm nhiếp ảnh dự thi, dự án tiếp tục ghi nhận những cách tiếp cận đầy bất ngờ.

Dẫu vậy, hành trình trẻ hóa cách tiếp cận di tích của 5 bạn trẻ phải đối mặt với những thử thách khó nhằn về chuyên môn. Khó khăn lớn nhất là tìm ra điểm giao thoa giữa sự trang nghiêm của di tích và tính sáng tạo để thu hút người trẻ. Đại diện nhóm khẳng định: “Với chúng tôi, tính chính xác là nền tảng bắt buộc”.

Để giải bài toán ấy, nhóm lựa chọn phương án tách bạch 2 lớp nội dung. Phần dữ liệu lịch sử được kiểm chứng khắt khe từ nhiều nguồn và tham khảo trực tiếp tài liệu từ Trung tâm Bảo tồn và Phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa TPHCM. Trong khi đó, khâu sáng tạo được dành trọn cho cách đặt vấn đề và kỹ thuật kể chuyện.

Là sinh viên thực hiện dự án văn hóa, nhóm không tránh khỏi áp lực về kinh phí. Điều giữ họ đi tiếp đến từ những tín hiệu rất nhỏ: một bình luận, một bài dự thi hay đơn giản là việc ai đó bắt đầu chú ý hơn đến nơi mình từng đi qua.
“Trong tương lai, chúng tôi muốn phát triển “Zi Tích Talk” thành một nền tảng bền vững, kết nối sâu hơn với các bảo tàng và tổ chức văn hóa để di tích, kiến trúc thành phố trở thành một phần không thể thiếu trong nhận thức và đời sống của thế hệ trẻ” - Hải Yến bộc bạch.

Từ đề tài tốt nghiệp, “Zi Tích Talk” bước đầu cho thấy khả năng mở ra hướng tiếp cận khác đối với di tích, trong đó người trẻ vừa là đối tượng tiếp nhận vừa là chủ thể tham gia vào quá trình diễn giải, kết nối. Trong bối cảnh các hoạt động làm mới di sản ngày càng đa dạng, cách tiếp cận này bổ sung thêm một góc nhìn, rằng muốn thực sự được chạm, cần đặt di tích trong mối liên hệ cụ thể với trải nghiệm của người tiếp cận.

Hồng Nga