Trào lưu 'diet stacking' nguy hiểm thế nào?

Sau vài tuần ăn uống thoải mái trong dịp Giáng sinh, nhiều người thường xem tháng 1 là thời điểm để thay đổi chế độ ăn. Các nghiên cứu cho thấy việc áp dụng nhiều chế độ ăn cùng lúc có thể gây hại sức khỏe.

Xu hướng "diet stacking"

Các nhà khoa học đã cảnh báo về xu hướng "diet stacking” (ăn kiêng chồng chéo), theo nhiều chế độ ăn kiêng cùng lúc - như kết hợp ăn chay, không gluten, ít chất béo, ít FODMAP (carbohydrate khó tiêu, dễ gây đầy hơi, đau bụng và rối loạn tiêu hóa, đặc biệt ở người có đường ruột nhạy cảm) hoặc “ăn sạch” - thường không có sự hướng dẫn của chuyên gia.

Xu hướng ăn kiêng chồng chéo có thể gây hại sức khỏe - Ảnh: Freepik

Mặc dù từng chế độ ăn riêng lẻ có thể mang lại lợi ích, nhóm nghiên cứu cảnh báo rằng việc “xếp chồng” chúng lên nhau có thể làm gia tăng rủi ro về thể chất, dinh dưỡng và tâm lý.

Nghiên cứu do chuyên gia dinh dưỡng học Caroline Tuck (Đại học Swinburne, Úc) dẫn đầu, phối hợp với chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng Sarah Melton (Đại học Monash, Úc) cho thấy, nhiều người áp dụng liên tiếp các chế độ ăn hạn chế để giảm triệu chứng, giảm cân hoặc cải thiện sức khỏe đường ruột mà không đánh giá hiệu quả hay phù hợp.

Bà Tuck cho biết, trong một số trường hợp, việc theo nhiều chế độ ăn cùng lúc là cần thiết và có căn cứ khoa học. Tuy nhiên, có người liên tục thêm các chế độ ăn kiêng mới (như không gluten, ít chất béo hay “ăn sạch”) mà không xem chúng có thực sự phù hợp hay hiệu quả không, và cũng không dừng lại những chế độ đã không còn tác dụng.

Rủi ro về sức khỏe thể chất, dinh dưỡng và tinh thần

"Diet stacking" làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính, kiệt sức kéo dài - Ảnh minh họa: Freepik

Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng, rủi ro của "diet stacking" không chỉ dừng lại ở mệt mỏi ngắn hạn. Theo thời gian, việc hạn chế quá mức có thể gây thiếu hụt dinh dưỡng và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính, bao gồm: bệnh tim mạch, tiểu đường type 2, béo phì, loãng xương, suy giảm miễn dịch, sức khỏe tinh thần kém, tình trạng kiệt sức kéo dài.

Các nhà nghiên cứu lo ngại rằng, nhiều người dựa vào ăn kiêng thay vì đi khám và điều trị y tế. Đặc biệt với các bệnh đường tiêu hóa, bệnh nhân có thể tập trung vào ăn uống như giải pháp chính, dẫn đến điều trị không đầy đủ nguyên nhân gốc rễ và làm chậm quá trình hồi phục. Tác động tâm lý của "diet stacking" cũng rất đáng lo ngại. Những người mắc bệnh đường tiêu hóa vốn đã có nguy cơ cao rối loạn ăn uống, và "diet stacking" có thể làm tình trạng trầm trọng thêm.

Một số yếu tố có thể làm tăng thêm nguy cơ này, bao gồm lo ngại về hình ảnh cơ thể, chủ nghĩa hoàn hảo, căng thẳng tâm lý, áp lực xã hội và các triệu chứng đường ruột nghiêm trọng hơn.

Các nhà nghiên cứu cũng chỉ ra sự cô đơn và cô lập xã hội là những hậu quả thường bị bỏ qua, vì chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt có thể khiến các bữa ăn chung, lễ kỷ niệm và ăn ngoài trở nên căng thẳng hoặc thậm chí không thể thực hiện được.

Xét về mặt dinh dưỡng, việc kết hợp nhiều chế độ ăn kiêng cũng có thể làm giảm đáng kể sự đa dạng thực phẩm, điều cần thiết để đáp ứng nhu cầu về chất dinh dưỡng đa lượng và vi lượng.

Nguy cơ này cũng tăng lên đối với những người đang phải đối mặt với các rối loạn tiêu hóa, vì các triệu chứng có thể làm suy giảm quá trình tiêu hóa, hấp thụ và cảm giác thèm ăn. Việc kết hợp các chế độ ăn kiêng trị liệu mà không có kế hoạch cẩn thận có thể dẫn đến thiếu hụt canxi, chất xơ, folate, sắt, các vitamin quan trọng và protein.

Tuck đã đưa ra ví dụ về một người ăn chay và bắt đầu chế độ ăn ít FODMAP để kiểm soát các triệu chứng đường ruột. Nhiều nguồn protein thực vật phổ biến có hàm lượng FODMAP cao, có nghĩa là lượng protein nạp vào có thể nhanh chóng trở nên không đủ nếu không có sự hướng dẫn của chuyên gia.

Các chế độ ăn khác - chẳng hạn như chế độ loại trừ ngắn hạn cho bệnh Crohn - không đầy đủ dinh dưỡng nếu áp dụng lâu dài và cần bổ sung dưỡng chất để tránh suy dinh dưỡng.

Ngay cả các chế độ ăn trị liệu suốt đời, chẳng hạn như ăn không chứa gluten cho bệnh celiac, cũng cần được quản lý cẩn thận. Ngũ cốc không chứa gluten thường có hàm lượng chất xơ thấp hơn, chất béo và natri cao hơn, điều này có thể ảnh hưởng đến cảm giác no, điều chỉnh sự thèm ăn và sức khỏe tim mạch chuyển hóa lâu dài nếu không được cân bằng hợp lý.

Tuck cho biết, điều cần rút ra là không nên từ bỏ hoàn toàn việc thay đổi chế độ ăn uống, mà cần tiếp cận chúng một cách thận trọng.

Làm việc với một chuyên gia dinh dưỡng có thể giúp đảm bảo rằng các chiến lược ăn uống dựa trên bằng chứng khoa học, đầy đủ chất dinh dưỡng và bền vững.

Thu Phong (theo Newsweek)