Ông hoàng tuồng cổ - Nghệ sĩ Ưu tú Vũ Linh và 'kỹ năng dìu đào bẩm sinh'

Hành trình trở thành ngôi sao cải lương của NSƯT Vũ Linh không chỉ có tài năng mà còn là thái độ nghiêm cẩn với nghiệp Tổ. Ảnh: Internet

Anh kép có duyên dìu đào

Nghệ sĩ Ưu tú (NSƯT) Vũ Linh được Tổ nghiệp ban cho duyên nghề rất đặc biệt, ông có thể nhập cuộc ngọt ngào bất cứ thể loại tuồng nào, từ tuồng cổ đến tuồng xã hội và cả tuồng sử.

Khán giả yêu mến NSƯT Vũ Linh bởi tài năng và thái độ lao động nghệ thuật nghiêm túc, bên bỉ. Đồng nghiệp yêu thương ông vì ông luôn bảo bọc, nâng đỡ nghệ sĩ, nhất là những diễn viên mới vào nghề. NSƯT Vũ Linh nổi tiếng với việc luôn tạo cơ hội cho đàn em được hát chung, để vừa được dìu dắt học nghề, đồng thời có cơ hội khẳng định mình và toả sáng.

Có lẽ hiếm có kép nào dìu đào giỏi như NSƯT Vũ Linh, một “kỹ năng” thường được giới nghề gọi đùa là “kỹ năng dìu đào bẩm sinh”. Các cô đào khi kết hợp với NSƯT Vũ Linh đều nhanh chóng nổi tiếng, và sự nổi tiếng rất bền bỉ, dài lâu. Các cô đào gắn liền với NSƯT Vũ Linh được nhắc đến nhiều nhất là Tài Linh, Phương Hồng Thủy, Thoại Mỹ, Ngọc Huyền, Thanh Thanh Tâm....

NSƯT Vũ Linh và cô đào NSƯT Phương Hồng Thuỷ. Ảnh: NSƯT Phương Hồng Thuỷ cung cấp

Dù may mắn được kết hợp lâu dài hay chỉ 1 vài vở diễn, suất diễn, nhưng tất cả các cô đào đều trân trọng những lần được diễn cùng NSƯT Vũ Linh. NSƯT Vũ Linh dìu đào không bắt nguồn từ sự ưu ái hay vị nể, càng không phải một cách ông muốn thể hiện mình trên sân khấu. Mà đó là bản năng nghề nghiệp của một anh kép giỏi nghề và hiểu sân khấu đến tận cùng.

NSƯT Vũ Linh nâng bạn diễn bằng nhịp ca vững, nhịp thoại chắc, bằng ánh mắt, động tác… như chất xúc tác hỗ trợ bạn diễn có cơ hội khoe giọng, chứng minh khả năng ca diễn và tự tin để toả sáng.

Là một trong những cô đào của NSƯT Vũ Linh, NSƯT Phương Hồng Thuỷ vẫn thường nói về bạn diễn, người anh lớn của mình bằng sự kính trọng nhưng đầy thương yêu: “Tài năng của anh Năm Vũ Linh còn thể hiện ở việc dù là ngôi sao lớn, nhưng anh không bao giờ để hào quang của mình lấn át bạn diễn. Trái lại, anh dùng chính uy tín và tên tuổi đã được khán giả tin yêu như một bệ đỡ an toàn, một sự bảo chứng thầm lặng cho những gương mặt đứng cạnh mình”.

NSƯT Vũ Linh và cô đào NSƯT Thoại Mỹ. Ảnh: NSƯT Thoại Mỹ cung cấp

Nhờ vậy, nhiều cô đào khi diễn chung với Vũ Linh đã được khán giả nhớ đến họ không phải vì được đứng cạnh ngôi sao, mà vì họ đã chứng minh được tài năng vốn có.

NSƯT Vũ Linh dìu các cô đào đi cùng không xuất phát từ sự ưu ái mang tính hình thức, cũng không phải là cách ông thể hiện mình trên sân khấu. Đó là bản năng nghề nghiệp của một anh kép giỏi nghề, hiểu được những khả năng còn tiềm ẩn của bạn diễn để nâng đỡ bạn diễn bằng nhịp ca vững, cách thoại chắc và sự tương tác kịp thời, đủ để bạn diễn tự tin ca diễn, thể hiện tài năng và khẳng định vị trí của mình.

Hành trình bền bỉ của một ngôi sao

NSƯT Vũ Linh hội đủ yếu tố cần có để trở thành kép mùi của sân khấu, từ vóc dáng cao ráo, gương mặt sáng, thần thái hào hoa, lối diễn tinh tế đến giọng ca nội lực, đầy quyến rũ. Nhưng hành trình trở thành ngôi sao cải lương của ông không dễ dàng. Đi hát từ sớm, trải qua rất nhiều đoàn hát lớn nhỏ, ông học nghề, tích lũy kinh nghiệm nghề nghiệp từ những vai diễn. Đó là quá trình phấn đấu bền bỉ hơn là sự may mắn bất ngờ.

Thành công của NSƯT Vũ Linh là quá trình phấn đấu bền bỉ dù ông sở hữu tài năng và nhiều thế mạnh nổi trội của một kép chính. Ảnh: Internet

Không phô trương, NSƯT Vũ Linh nhẹ nhàng, thanh thản trong từng câu ca, nhưng giọng ca của ông vẫn cứ làm mê đắm lòng người, vẫn khiến khán giả khóc, cười, thương cảm với từng số phận mà ông đảm nhận. Đồng nghiệp của NSƯT Vũ Linh nể phục người nghệ sĩ tài hoa đó bởi cách xử lý câu chữ rất đắt và hiếm thấy ở sân khấu cải lương. Cách xử lý dấu nặng mang thương hiệu Vũ Linh khiến câu vọng cổ nghe vừa ngọt vừa quyến rũ và đong đầy cảm xúc.

Có rất nhiều lợi thế nhưng NSƯT Vũ Linh chưa bao giờ lạm dụng kỹ thuật, mà luôn tìm cho mình chìa khoá để mở từng vai diễn. Vì thế, dù đảm nhận hàng trăm nhân vật với nhiều dạng vai khác nhau, nhưng chưa bao giờ NSƯT Vũ Linh lặp lại chính mình hoặc nhập nhằng giữa các vai diễn. Nhân vật của ông trên sân khấu kép văn ra kép văn, kép võ ra kép võ. Chính sự chuẩn chỉnh đó cho khán giả tin vào nhân vật, và khiến bạn diễn nhập vai tốt hơn, thể hiện cảm xúc hiệu quả hơn.

Đôi đào kép Song Linh (Vũ Linh - Tài Linh) một thời gây "bão". Ảnh: Internet

Anh kép đẹp, tài hoa hễ xuất hiện trên sân khấu là lại khiến khán giả thổn thức với những vai diễn ở tuồng cổ lẫn tuồng xã hội như Lương Sơn Bá – Chúc Anh Đài, Xử án Bàng Quý Phi, Trảm Trịnh Ân, Thần Nữ dâng Ngũ Linh Kỳ, Chiêu Quân cống Hồ, Hòn vọng phu, Giũ áo bụi đời, Cô đào hát…

Ở thời kỳ hoàng kim của sân khấu cải lương, NSƯT Vũ Linh là một trong những tên tuổi bảo chứng phòng vé. Tại rạp hát, khán giả xếp hàng mua vé từ sớm, còn ở nhiều sân bãi địa phương, chỉ cần nghe tin đoàn hát có Vũ Linh về diễn, từ đầu giờ chiều, người dân đã nườm nượp kéo đến xí chỗ chờ xem.

Nghiêm cẩn, mực thước trong nghề

Được gọi là ngôi sao sân khấu cải lương, ông hoàng cải lương tuồng cổ, tài năng của NSƯT Vũ Linh không chỉ đóng khung trong hình tượng kép đẹp. Ở giải Trần Hữu Trang, hạng mục Diễn viên xuất sắc, NSƯT Vũ Linh khiến khán giả và cả giới chuyên môn bất ngờ khi chọn vai lão tướng Nguyễn Địa Lô (trích đoạn Bức ngôn đồ Đại Việt) để dự thi.

Có lẽ đó là điều không mấy anh kép đẹp thời đó dám thử thách, vì vừa sợ mình “xấu” đi trong mắt khán giả, vừa ngại áp lực quá lớn khi phải vượt qua cái bóng của chính mình.

NSUT Vũ Linh hai lần trở thành thí sinh đạt giải thưởng đầu tiên của Giải Trần Hữu Trang (Giải Trần Hữu Trang 1991 và giải Xuất sắc Trần Hữu Trang 1995). Ảnh: Tư liệu

Sự lựa chọn vai diễn ấy cho thấy bản lĩnh nghề nghiệp của NSƯT Vũ Linh, người dám bước ra khỏi vùng an toàn, dám làm mới chính mình và chủ động dấn thân vào những thử thách khó để khám phá trọn vẹn khả năng còn tiềm ẩn. Nỗ lực ấy đã được ghi nhận bằng Huy chương Vàng hạng mục Xuất sắc của Giải Trần Hữu Trang năm 1995.

Có một điều khá thú vị, năm 1991, khi Giải Trần Hữu Trang được tổ chức lần đầu, NSƯT Vũ Linh đã là một trong những nghệ sĩ đầu tiên đoạt Huy chương Vàng Triển vọng. Bốn năm sau, khi giải thưởng mở thêm hạng mục Diễn viên Xuất sắc, ông tiếp tục trở thành nghệ sĩ đầu tiên được vinh danh ở hạng mục này.

Hai dấu mốc ấy không chỉ khẳng định tài năng, mà còn cho thấy hành trình nghề nghiệp bền bỉ của nghệ sĩ luôn muốn làm mới mình bằng những điều khác biệt.

Nổi tiếng với tài năng, NSƯT Vũ Linh còn nổi tiếng bởi sự nghiêm cẩn, chuẩn mực và kỷ luật trong nghề nghiệp, ngay cả khi đã chạm đến đỉnh cao của vinh quang và thành công. Đồng nghiệp của NSƯT Vũ Linh nhận xét, càng thành công, ông càng khó tính hơn với chính mình và với các nghệ sĩ trẻ.

NSƯT Vũ Linh hỗ trợ con gái nuôi Bình Tinh. Ảnh: Internet

Sẵn sàng truyền nghề, dìu dắt đàn em, nhưng NSƯT Vũ Linh cũng được biết đến là người khó tính, yêu cầu cao, đòi hỏi việc ca diễn phải bài bản, đúng chuẩn.

Nghệ sĩ trẻ trước mỗi buổi tập luyện với ông luôn phải chuẩn bị nghiêm túc, bởi họ hiểu rõ ông không chấp nhận sự qua loa. Dù vậy, lớp nghệ sĩ trẻ vẫn mong có cơ hội được làm việc, tập luyện cùng ông.

Không phân biệt bạn diễn là người mới hay nghệ sĩ đã nổi tiếng, một khi đã nhận lời, NSƯT Vũ Linh luôn nhiệt tình, sẵn sàng lăn xả, hướng dẫn và hỗ trợ, tạo điều kiện để bạn diễn phát huy tối đa khả năng ca diễn và khẳng định mình.

Hồng Phượng mang tiếng hát cố NSƯT Vũ Linh lên sân khấu trong suất hát ngày 10/1:

Nghiêm cẩn trên sàn diễn, nhưng trong cuộc sống đời thường, NSƯT Vũ Linh lại sống chan hòa, gần gũi với mọi người. Trong những buổi tập, biết mọi người ngại mình nghiêm khắc nên NSƯT Vũ Linh rất hóm hỉnh, đôi khi trêu chọc để không khí bớt căng thẳng. Đôi khi không hài lòng do các diễn viên trẻ mất tập trung hoặc chưa chuẩn bị kỹ trước khi lên sàn tập, NSƯT Vũ Linh quở phạt bằng lời nói mang tính hài hước, đủ để người được nhắc đến biết mình đã sai, nhưng không quá áp lực nặng nề.

NSƯT Vũ Linh được nhiều nghệ sĩ kính trọngg, yêu mến, xem như một người anh lớn cả trong nghề nghiệp lẫn đời thường. Ảnh: Internet

Khó tính và nghiêm khắc trong nghề, nhưng ông vẫn được nhiều đồng nghiệp yêu thương, xem như người anh lớn, bởi sự tinh tế và nhạy cảm. Chỉ cần nhìn thần sắc, ông biết đàn em của mình đang gặp khó khăn để thủ thỉ sẻ chia, an ủi và động viên kịp thời.

Ngay cả lúc sức khoẻ của ông đã yếu, không thể biểu diễn, nhưng thế hệ đàn em vẫn tìm đến người anh lớn để nhờ ông hướng dẫn một vai diễn mới, hoặc đơn giản chỉ để được nghe giọng nói ấm áp và những lời khuyên của ông khi gặp khó khăn trong cuộc sống, công việc…

Ngôi nhà của ông, cho đến ngày ông ra đi, dường như chưa bao giờ thiếu tiếng cười, thiếu những tình cảm ấm áp của các thế hệ nghệ sĩ. Ngày ông đi xa, dẫu ngày đó không bất ngờ, nhưng vẫn khiến giới nghệ sĩ và khán giả mộ điệu hụt hẫng tiếc thương.

Đã gần 3 năm kể từ ngày NSƯT Vũ Linh tạm biệt khán giả, đồng nghiệp, nhưng hình ảnh người anh kép tài hoa vẫn hiện diện trong ký ức nghề của đồng nghiệp và nhiều thế hệ khán giả.

Những vai diễn ông để lại vẫn được nhắc đến như những chuẩn mực khó thay thế. Những bài học về thái độ lao động nghệ thuật của ông vẫn được các nghệ sĩ nhắc nhớ như một thước đo nghiêm cẩn về đạo đức và kỷ luật sân khấu.

Hoa Nguyễn