Kể chuyện văn hóa quê hương bằng du lịch

Chàng trai Vàng Mí Hồng bắt đầu hành trình thực hiện ước mơ từ chính ngôi nhà của mình, từ văn hóa dân tộc mình với mong muốn giản dị: để nhiều người biết đến Lao Xa hơn và người H’Mông được hiểu đúng hơn.

Đi thật xa để trở về

Căn homestay của Vàng Mí Hồng là một ngôi nhà trình tường với tường đất nện, mái ngói âm dương, 3 gian vững chãi, khung gỗ chắc chắn… đã tồn tại hơn 7 thập niên. Mọi thứ gần như được giữ nguyên vẹn, từ kết cấu đến không gian sống. Trên tường, một dòng chữ tiếng Anh khiến nhiều du khách bật cười, tạm dịch: Không hát karaoke sau 6g chiều, đi ngủ lúc 10g đêm.

Vợ chồng anh Vàng Mí Hồng - ẢNH: K.V.

Anh Mí Hồng giải thích: “Người H’Mông có những quy định nghiêm ngặt về âm thanh trong cộng đồng. Sự yên tĩnh vừa là thói quen sinh hoạt vừa là một phần của nếp sống, của sự tôn trọng lẫn nhau giữa các gia đình trong bản. Làm du lịch nhưng không đánh đổi văn hóa; làm du lịch nhưng vẫn phải giữ được nếp sống, văn hóa bản địa - với tôi, 2 điều này quan trọng như nhau”.

Ít ai biết chủ nhân không gian ấy từng theo học ngành công nghệ thông tin tại Đại học Thái Nguyên. Cố gắng học với ước mơ dùng kiến thức góp sức xây dựng thôn bản nhưng đến khi tốt nghiệp, Vàng Mí Hồng vẫn cảm nhận mình không thuộc về công nghệ hay màn hình máy tính. Suốt hơn 3 năm, anh rong ruổi khắp vùng Tây Bắc vừa làm hướng dẫn viên vừa học lỏm cách nấu ăn, pha chế, phục vụ du lịch…

Những chuyến đi giúp anh tích lũy kinh nghiệm, đồng thời cho anh cơ hội nhìn thấy cách du lịch có thể thay đổi một vùng đất. Khi đã đi đủ xa, anh chọn quay về bởi nhận ra nơi mình muốn bắt đầu chính là quê hương. Được bố ủng hộ, căn homestay đầu tiên của anh là một nhà ngủ tập thể ra đời.

Càng làm, anh càng nhận ra giá trị của du lịch không chỉ nằm ở thu nhập. Những vị khách đầu tiên đến Lao Xa đã trò chuyện, chia sẻ, mở ra cho người dân trong thôn, đặc biệt là người trẻ, những góc nhìn mới mẻ về thế giới bên ngoài.

Anh tin nếu làm đúng cách, ngoài lợi ích kinh tế, du lịch còn là cầu nối giúp cộng đồng bước ra thế giới nhưng vẫn gắn bó mật thiết với nơi mình sinh ra.

Làm du lịch để giữ văn hóa

Từ khu nhà ở tập thể ban đầu, Vàng Mí Hồng dành dụm, cải tạo và đầu tư thêm những căn phòng riêng theo dạng bungalow và vẫn giữ phong cách kiến trúc bản địa. Tất cả đều được xây dựng bằng vật liệu đơn giản, sạch sẽ, tiện nghi... Anh còn lắp đèn sưởi trong phòng tắm để khách không bị lạnh giữa mùa đông giá buốt của cao nguyên đá.
Khi homestay dần có lượng khách ổn định, anh bắt đầu thuyết phục các gia đình trong thôn cùng làm du lịch; hướng dẫn từng chi tiết nhỏ từ cách sắp xếp, trang trí phòng ốc đến cách đón tiếp, chăm sóc du khách.

“Tôi mong có nhiều gia đình cùng làm. Có nhà làm lưu trú, có nhà chuyên nấu ăn… Khi đó, kinh tế phát triển, văn hóa Lao Xa cũng được biết đến nhiều hơn. Thấy văn hóa của mình có giá trị, người dân sẽ càng muốn gìn giữ” - anh nói.

Một góc homestay Nhà cổ Lao Xa của anh Vàng Mí Hồng - ẢNH: K.V.

Điều đặc biệt ở Vàng Mí Hồng không chỉ là cách làm du lịch mà còn là cách anh kể câu chuyện văn hóa của dân tộc mình. Anh có thể kể chi tiết về nguồn gốc của người H’Mông, những cuộc di dân từ hàng trăm năm trước, những dấu ấn còn lại trong đời sống hôm nay…

Trong gian nhà chính, các loại nhạc cụ truyền thống của dân tộc H’Mông được treo ngay ngắn. Vàng Mí Hồng say sưa kể về từng loại, từ nguồn gốc, ý nghĩa… đến cách người H’Mông sử dụng chúng trong đời sống hằng ngày. Anh hướng dẫn khách thổi, thử tạo ra vài âm thanh đơn giản. Những trải nghiệm ấy dẫu nhỏ nhưng để lại cảm xúc rất riêng bởi trong từng âm thanh như có cả câu chuyện văn hóa được kể bằng sự chân thành, mộc mạc.

Không học qua trường lớp bài bản, kiến thức của anh được tích lũy từ những câu chuyện của người già trong làng, từ những ghi chép rời rạc trong thôn, từ sự tò mò và khao khát hiểu sâu hơn về cội nguồn.

Trước xu hướng du lịch địa phương ngày càng bị thương mại hóa, Vàng Mí Hồng chọn con đường chậm nhưng bền vững hơn - làm du lịch để giữ văn hóa. Chính văn hóa ấy đã tạo nên giá trị lâu dài cho quê hương.

Hoàng Anh