Thời đại mới, phẩm chất thi ca ở đâu?

Sáng ngày 27/2, tọa đàm chủ đề Đô thị thi ca được tổ chức tại Hội Nhà văn TPHCM, với sự tham gia của các nhà thơ nhiều thế hệ, cùng bàn luận về những vấn đề của thi ca hiện đại. Đây cũng là sự kiện mở màn cho chuỗi các hoạt động của Ngày thơ Việt Nam tại TPHCM năm nay.

"Phẩm chất thi ca" trong thời hiện đại là một trong những nội dung được người cầm bút đặc biệt quan tâm.

Tập thơ nhiều tác giả với những cảm xúc viết về thành phố được xuất bản năm 2025

"Khi đã có Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Nghị định 350 của Chính phủ về quy định khuyến khích phát triển văn học thì không gian thi ca đô thị sẽ có chiều kích ra sao?

Một đô thị hào hiệp và nghĩa tình như TPHCM, chắc chắn đủ sức dung nạp và đủ chỗ sáng tạo cho mọi khát vọng thi ca. Vậy thì, không ai có quyền thờ ơ với những câu hỏi cần thiết cho tương lai đô thị thi ca" - nhà thơ Lê Thiếu Nhơn, Trưởng ban Nhà văn Trẻ - Hội Nhà văn TPHCM phát biểu đề dẫn tại tọa đàm Đô thị thi ca.

Các nhà thơ nhiều thế hệ, nhà phê bình văn học cũng đã cùng có những góc nhìn, ý kiến xoay quanh câu chuyện của thơ thời hiện đại.

* Nhà thơ Nguyễn Vũ Quỳnh: "Thơ nhiều nhưng hiếm tác phẩm hay"

Nhìn lại chặng đường thơ 40 đổi mới, tôi thấy trên bình diện thơ TPHCM cho đến hôm nay cơ bản là phát triển rất nhanh nhưng tác phẩm tầm vóc thì còn ít lắm. Nhiều người làm thơ nhưng thơ hay tạo nên sức cuốn hút thì hiếm. Nhiều người chỉ phản ánh tâm tư bé mọn của mình, viết chưa vượt qua được cái tôi của họ khiến sợi dây gắn kết với cộng đồng vô cùng mong manh.

Bạn đọc đang đặt ra nhiều đòi hỏi khắt khe hơn với các nhà thơ TPHCM. Công chúng không quay lưng với thi ca thì trách nhiệm của các nhà thơ cũng lớn lao hơn, cam go hơn.

Nhiều tác phẩm thơ Việt xuất hiện trong tuyển tập thơ song ngữ Hàn - Việt

* Tiến sĩ Hà Thanh Vân: "Thi ca đô thị đầy ắp thân phận con người"

Nếu như thơ ca giai đoạn trước thường nghiêng về cảm hứng sử thi, những tiếng lòng chung của thời đại thì thơ ca đô thị TPHCM đương đại lại dấn thân sâu hơn vào những vỉa tầng của đời sống cá nhân và thế sự khách quan. Đó là một không gian nghệ thuật đầy ắp những va đập, giữa truyền thống và hiện đại, giữa vẻ hào nhoáng của những tòa cao ốc và nỗi cô đơn sát sườn của những thân phận nhập cư, giữa thực tại trần trụi và thế giới ảo đầy biến động.

Đọc thơ TPHCM hôm nay, ta bắt gặp một cái nhìn nhân văn sâu sắc hướng về phía những vỉa hè sinh kế. Đó là sự va đập giữa ánh sáng neon rực rỡ của các trung tâm thương mại với bóng tối lặng lẽ trong căn phòng trọ của người nhập cư. Các nhà thơ không né tránh những mặt trái của đô thị hóa; trái lại, họ sử dụng chúng như một chất liệu để tạo nên tính hiện thực gai góc, buộc người đọc phải suy ngẫm về cái giá của sự phát triển, sự thay đổi cũng như những góc khuất phận người.

* Nhà thơ Trần Đức Tín: "Thơ cần được làm mới"

Nếu cảm xúc thi ca thế kỷ 20 thường gắn với cảnh vật và hoài niệm, thì từ giữa thập niên 2000 trở đi, nhiều nhà thơ phương Nam bắt đầu đẩy mạnh tính tự vấn. Cái tôi thi sĩ không tự khẳng định mình bằng những tuyên ngôn lớn, mà bằng những suy nghĩ nhỏ nhưng dai dẳng.

Khi đô thị miền Nam mở rộng với tốc độ chóng mặt, đời sống cũng bị nén lại trong những không gian chật hẹp và những nhịp chuyển động nhanh. Điều này tất yếu tác động đến thi ca.

Nhiều bài thơ hay được phổ nhạc, trở thành những tác phẩm có giá trị vượt thời gian trong suốt nửa thế kỷ qua

Thơ phương Nam cho thấy khả năng hội nhập với những xu hướng rộng hơn của thơ đương đại Việt Nam và thế giới. Nhưng điều đáng lưu ý là dù thể nghiệm đến đâu, phần lớn các nhà thơ vẫn giữ được một lõi cảm xúc chân thành. Thể nghiệm không phải để phô diễn kỹ thuật, mà để tìm một cách nói phù hợp với đời sống đang biến đổi.

Song Giang