Nghệ sĩ Tài Linh: Từ nhân viên phòng vé đến cô đào cải lương nổi tiếng

Một lối rẽ bất ngờ đã đưa cô nhân viên bán vé Phú Nhuận trở thành cô đào chính nổi tiếng Tài Linh - Ảnh: tư liệu

Bước ngoặt bất ngờ của cô nhân viên bán vé đoàn hát

Câu nói "nghề chọn người, chứ người không chọn nghề" có lẽ rất đúng với nghệ sĩ Tài Linh. Tốt nghiệp phổ thông trung học, gia đình gặp biến cố bất ngờ, mẹ bà dẫn các con về quê Bến Tre. Riêng nghệ sĩ Tài Linh - tên thật là Phú Nhuận - ở lại, theo chị gái là đào chánh Tài Lương, vào làm nhân viên bán vé ở Đoàn cải lương Sài Gòn 3.

Làm quen với tiếng đờn lời ca mỗi ngày, Phú Nhuận yêu cải lương từ lúc nào không hay. Ngoài giờ bán vé, cô mê mẩn ngồi xem các nghệ sĩ tập tuồng, rồi học ca theo. Thấy em gái của đào chánh Tài Lương xinh xắn, chịu học ca, nghệ sĩ Thanh Điền, Thanh Kim Huệ... khuyến khích Phú Nhuận tham gia lớp ca cổ của thầy Duy Khanh (con của nhạc sĩ Vũy Chỗ).

Ngày đó, chắc ít ai ngờ cô học viên mới, bắt đầu tập tễnh học ca, học diễn ở tuổi người khác đã là sao, lại có thể có thể thành công và còn nổi tiếng hơn cả chị gái Tài Lương và em trai Chí Linh, những người được học bài bản từ rất sớm.

Thời đó, gọi là học, nhưng đa phần học viên phải tự rèn luyện là chính. Phú Nhuận tìm cách để được học mọi nơi, mọi lúc, từ việc ngồi cánh gà học lóm các nghệ sĩ ngoài sân khấu trong các suất diễn đến nài nỉ các nghệ sĩ, nhạc công của đoàn dạy thêm cho những bài bản cải lương, cách lấy hơi, nhả chữ, luyến láy….

Bắt đầu đến với sân khấu cải lương khá trễ, nhưng tài năng thiên bẩm cộng thêm nỗ lực không ngừng đã giúp Tài Linh tỏa sáng - Ảnh: Tư liệu

Ở Đoàn Sài Gòn 3 ba năm, vừa bán vé, vừa học nghề, lần đầu được bước ra sân khấu với vai quần chúng, chỉ ca một câu nhưng Phú Nhuận vẫn lo lắng, hồi hộp đến mất ăn, mất ngủ. Cho đến lúc đó, Phú Nhuận vẫn không nghĩ mình có thể trở thành một nghệ sĩ cải lương thực thụ bởi cô vẫn chưa rành hết bài bản vọng cổ và cũng không thực sự tự tin khi bước ra sân khấu.

Có lẽ được sinh ra để trở thành đào hát nổi tiếng, nên dù đến với nghề hát rất trễ, dù không đủ tự tin, nhưng “chất” nghệ sĩ ở Phú Nhuận vẫn thấp thoáng trong thần thái, trong giọng ca và lối diễn xuất. Thần thái đó đủ để Đoàn Cải lương Nha Trang mời Phú Nhuận về làm đào chánh, mở ra một hành trình mới cho nghệ sĩ Tài Linh.

Một năm ở Đoàn Nha Trang, đứng chung với các nghệ sĩ Quốc Trầm, Phương Dung, Vương Tuấn, Lệ Huyền, cô đào Phú Nhuận dần được khán giả miền Trung ghi nhớ qua những tuồng như Công chúa tóc thơm, Cây gậy thần, Tình ca biên giới…

Nghệ sĩ Tài Linh sinh ra để trở thành cô đào nổi tiếng - Ảnh: Tư liệu

Sau đó, cô đào Phú Nhuận tiếp tục được rèn nghề ở nhiều đoàn tỉnh: Tiếng ca Sông Cửu, Tây Ninh II, Long Giang, Vũng Tàu II, Cửu Long I… Nghệ danh Tài Linh cũng ra đời trong thời gian này và may mắn một lần nữa lại mỉm với nghệ sĩ Tài Linh khi bà được Đoàn Cải lương tuồng cổ Minh Tơ mời về thay thế nghệ sĩ Thùy Dương.

Nhờ sự chỉ bảo tận tình của NSND Thanh Tòng, cùng bản tính siêng năng, cần cù và luôn khát khao học hỏi, tên tuổi Tài Linh từ đây vụt sáng qua hàng loạt vai diễn: Hàn Tố Mai (Trảm Trịnh Ân), Điêu Thuyền (Phụng Nghi Đình), Chúc Anh Đài (Lương Sơn Bá - Chúc Anh Đài), Thái Bình công chúa (Thái Bình công chúa), Võ Tắc Thiên (Võ Tắc Thiên).

Trong bối cảnh sân khấu cải lương thời bấy giờ, Tài Linh có lẽ là một ngoại lệ hiếm hoi. Khi nổi danh với những vai đào chánh, bà vẫn chấp nhận làm mình xấu đi, già đi để hoóa thân thành đào mụ. Và dấu son của bà ở Đoàn Cải lương Minh Tơ chính là vai Lý Thần Phi (Bích Vân Cung kỳ án).

Lý Thần Phi - một những vai diễn gắn liền với tên tuổi NS Tài Linh - Ảnh: tư liệu

Cho đến nay, nhiều khán giả lẫn giới làm nghề vẫn nhắc Lý Thần Phi của nghệ sĩ Tài Linh và cho rằng chưa ai có thể thay thế. Nhưng ít ai biết, ngày đó bà từng nghĩ đến việc trả vai vì sợ mình không đảm đương nổi nhân vật. Nhưng suy nghĩ thấu đáo, bà sợ trả vai vừa phụ lòng tin của đạo diễn, vừa mất đi cơ hội được thử thách bản thân. Ban ngày tập tuồng ở đoàn, đêm về, khi chồng con đã ngủ, bà ra nhà sau tập nhấn nhá câu chữ, trau chuốt từng động tác. Những nỗ lực, quyết tâm đó đã cho nghệ sĩ Tài Linh có thêm một vai diễn để đời.

Nghệ sĩ Tài Linh để lại những dấu ấn rất riêng trong lòng khán giả mộ điệu bởi lối diễn tĩnh, không ồn ào, không phô trương nhưng rất sâu và chắc. Bà rất giỏi trong thể hiện những cung bậc cảm xúc khác nhau của nhân vật. Những vai diễn đào thương của nghệ sĩ Tài Linh vì vậy dẫu nhiều nhiều bi kịch nhưng không bi lụy, cứ khiến người xem day dứt, nhớ thương khi bước chân ra khỏi rạp hát.

Đôi uyên ương sân khấu Tài Linh - Vũ Linh

Thập niên 1990, Tài Linh - Vũ Linh nhanh chóng trở thành cặp đào kép được đông đảo khán giả mến mộ. Trên các bảng bình chọn thời bấy giờ, họ thường xuyên nằm trong nhóm những đôi diễn được yêu thích nhất, chỉ xếp sau Minh Vương - Lệ Thủy.

Nghệ sĩ Tài Linh rất giỏi trong thể hiện những cung bậc cảm xúc khác nhau của nhân vật. Những vai diễn đào thương của nghệ sĩ Tài Linh khiến người xem day dứt, nhớ thương - Ảnh: Tư liệu

Thời điểm đó, Vũ Linh đầu quân về Đoàn Trần Hữu Trang 2. Khi đoàn chuẩn bị dựng vở Lương Sơn Bá - Chúc Anh Đài, vốn biết thế mạnh của Tài Linh ở tuồng cổ, NSƯT Vũ Linh đã đề nghị mời Tài Linh về diễn tăng cường.

Kể từ đó, sân khấu cải lương và Đoàn Trần Hữu Trang 2 đã có thêm một đôi uyên ương Vũ Linh - Tài Linh. Đôi uyên ương đã chinh phục khán giả với Lương Sơn Bá -– Chúc Anh Đài, Bản tình ca còn đó, Phụng Nghi Đình, Gánh cải Trạng Nguyên… và nhiều tuồng cải lương xã hội khác.

Yếu tố giúp đôi đào kép "song Linh" luôn chiếm được cảm tình của công chúng là khả năng sáng tạo để luôn làm mới trong từng vai diễn và không bao giờ lặp lại chính mình.

Nghệ sĩ và khán giả khi đó đều có chung nhận xét Vũ Linh - Tài Linh chinh phục người xem bằng sự hòa quyện trọn vẹn giữa lời ca và diễn xuất, tạo nên hình ảnh một đôi đào kép thanh mai trúc mã.

Đôi uyên ương sân khấu Tài Linh - Vũ Linh nổi tiếng ở thập niên 1990 - Ảnh tư liệu

Khi trở về Đoàn Minh Tơ, họ tiếp tục song hành cùng nhau trong Thanh Xà - Bạch Xà, Tôi không làm hoàng hậu. Khi cộng tác với Đoàn Sông Bé 2, Vũ Linh - Tài Linh lại tạo tiếng vang với Chiêu Quân cống Hồ, Nặng gánh giang sơn…

Giữa họ tồn tại một sự ăn ý hiếm có, luôn phối hợp nhịp nhàng, nắm bắt nhanh diễn biến tâm lý của nhau. Giọng Vũ Linh trầm ấm, âm vực rộng, giọng Tài Linh cao, trong, êm ái. 2 chất giọng tưởng đối lập nhưng lại hỗ trợ nhau, đặc biệt hiệu quả khi thể hiện những số phận éo le, những lớp diễn gay cấn.. khiến khán giả tin vào nhân vật, câu chuyện đang diễn ra trên sân khấu. Sự ăn ý đó đã đưa tên tuổi đôi đào kép Tài Linh - Vũ Linh trở thành một trong những dấu son của sân khấu cải lương thập niên 1990.

Thập niên 1990, nghệ sĩ Tài Linh được đạo diễn Hữu Minh (Kim Lợi Studio) mời hát tân nhạc cho một dự án mới. Bà phải làm quen lại từ đầu với nhịp phách, tiết tấu của nhạc nhẹ, thay đổi cách nhấn nhá, buông chữ, luyến láy… đặc trưng khi ca vọng cổ, cải lương. Bà từng bước làm mới tiếng ca của mình, cùng với sự mày mò, chỉnh sửa và xử lý kỹ thuật tinh tế của ê-kíp phòng thu Kim Lợi. Nghệ sĩ Tài Linh trên bìa của album Mưa bụi - Ảnh: intenet Chất giọng đặc biệt của nghệ sĩ Tài Linh khi đó đã thuyết phục ca sĩ Đình Văn đồng ý kết hợp song ca. Đôi song ca Đình Văn - Tài Linh nhanh chóng gây chú ý với ca khúc Tùy hứng lý qua cầu, tạo nên đợt sóng mới cho thị trường băng cassette. Từ đó, doanh số bắt đầu tăng mạnh, vượt qua mốc 150.000 bản, phá nhiều kỷ lục trước đó và lan tỏa rộng khắp các miền đất nước. Biệt danh "Nữ hoàng băng đĩa" của nghệ sĩ Tài Linh cũng ra đời trong giai đoạn này.

Gia đình là nơi bình yên nhất để quay về

Năm 2004, khi sự nghiệp đang ở giai đoạn rực rỡ, nghệ sĩ Tài Linh bất ngờ chia tay sân khấu và khán giả để theo gia đình sang Mỹ định cư. Khi được hỏi bà có buồn vì lựa chọn đó, Tài Linh mỉm cười: “Cởi bỏ xiêm y, mũ mão, lau lớp phấn son, tôi cũng chỉ là một người phụ nữ bình thường. Và với tôi, gia đình luôn là nơi bình yên, hạnh phúc nhất”.

Nhắc về ông xã, nghệ sĩ Tài Linh luôn nói bằng giọng trìu mến. Họ yêu nhau từ thời còn là học sinh trung học, rồi nên vợ nên chồng, đồng hành hơn 40 năm. Khi bà mải mê lưu diễn, lịch quay video dày đặc, ông là người gánh phần nhà cửa để bà yên tâm làm nghề. Vì vậy, lúc phải lựa chọn, bà chọn gia đình, như một sự san sẻ công bằng trong đời sống hôn nhân.

NSƯT Vũ Linh - NS Tài Linh trong vở Lan và Điệp - Ảnh: Tư liệu

Thời gian mới qua Mỹ, Tài Linh phải bắt đầu lại từ vạch xuất phát. Bà ghi danh học khóa đào tạo chuyên viên thẩm mỹ để có một công việc ổn định. Hơn 40 tuổi, bà vẫn chăm chỉ đi học tiếng Anh mỗi sáng, rồi từ đầu giờ chiều đến tối tiếp tục “tu luyện” với lớp thẩm mỹ.

Giáo viên giảng hoàn toàn bằng tiếng Anh, không hiểu bài ngay tại lớp, bà ghi âm buổi học, về nhà nghe lại. Từ nào chưa hiểu, bà ghi ra giấy, tra từ điển. Cũng có những lúc khó quá, ý nghĩ bỏ cuộc chợt xuất hiện, nhưng rồi nghệ sĩ Tài Linh vẫn đi tiếp. Ngày nhận bằng chứng nhận hoàn thành khóa học, bà vui như ngày còn là cô bé nhận bằng tốt nghiệp phổ thông, niềm vui của người đã đứng vững bằng chính nỗ lực của mình.

Giờ đây, khi đã lên chức bà nội, nghệ sĩ Tài Linh vẫn được nhiều đồng nghiệp ngưỡng mộ với cuộc sống gia đình yên ấm và lối sống giản dị, chan hòa. Rời xa sân khấu đã khá lâu và dường như bà chưa có ý định quay trở lại, nhưng khán giả yêu mến cô đào Tài Linh vẫn mong một ngày được gặp lại thần tượng của mình dưới ánh đèn sân khấu.

Hoa Nguyễn