NSND Minh Vương: 'Tới giờ tôi vẫn chỉ mê hát'

NSND Minh Vương và cuộc sống bình yên phía sau ánh đèn sân khấu. Ảnh: TV

NSND Minh Vương, người nghệ sĩ không bao giờ hài lòng với chính mình

Hơn nửa thế kỷ gắn bó với cải lương, kỷ niệm của NSND Minh Vương với nghề hát không chỉ là những bức ảnh ghi dấu hành trình từ cậu bé 14 tuổi đoạt giải Khôi nguyên vọng cổ đến khi trở thành người nghệ sĩ được nhiều thế hệ khán giả yêu mến. Cũng không chỉ là những vai diễn để đời gắn liền với tên tuổi ông. Với NSND Minh Vương, còn có những “kỷ vật” rất đặc biệt: những tờ giấy in lời ca cổ chi chít nét bút ghi chú.

Ở chỗ này, ông chỉnh lại một chữ cho mềm hơn; chỗ khác, ông ghi thêm cách luyến láy, nhấn nhá, hay đánh dấu nhịp nghỉ để câu ca tròn trịa, mượt mà hơn. Những tờ bài ca đầy nét gạch xóa, sửa chữa ấy lại rất đẹp, bởi đó là minh chứng của thái độ lao động nghệ thuật nghiêm túc và tinh thần sáng tạo không ngừng của nghệ sĩ Minh Vương, ngay cả khi ông đã được công chúng gọi bằng cái tên “ông hoàng cải lương”.

Khôi nguyên vọng cổ 14 tuổi Nguyễn Văn Vưng. Ảnh: NSCC

Năm 1964, cậu bé Nguyễn Văn Vưng (tên thật của NSND Minh Vương), học trò ruột của thầy Bảy Trạch, khi ấy mới 14 tuổi, đã vượt qua hơn 300 thí sinh để trở thành Khôi nguyên vọng cổ. Ngay sau đó, Vưng được ông bầu Long mời về hát cho đoàn Kim Chung với giao kèo 2 năm, trị giá 10.000 đồng. Ở thời điểm đó, anh kép Vưng vẫn giữ nguyên thói quen từ những ngày học với thầy Bảy Trạch: tự phân nhịp, phân câu, sửa từ để ca cho thật ưng ý.

Lâu dần, điều đó trở thành một trong những thói quen đặc biệt của NSND Minh Vương. Ông nói mình không tự tin và cũng không quen chỉ ca theo những gì đã có sẵn.

“Dù là bài bản, điệu lý quen thuộc, tôi vẫn phải đọc kỹ lời ca để hiểu hết ý tác giả, hiểu rõ từng câu. Lúc đó mới sắp nhịp, chọn cách nhấn nhá. Ngay cả khi tập ca, tôi vẫn tiếp tục chỉnh sửa lại sao cho hợp lý, mượt mà. Mấy chục năm trong nghề, mỗi lần tập ca bài mới, tôi vẫn như thời mới đi học ca ngày trước” - ông chia sẻ.

Tự nhận ngoài thời gian học với thầy Bảy Trạch, phần lớn con đường làm nghề còn lại đều là tự học, học lóm, nên với NSND Minh Vương, việc không ngừng tìm tòi sáng tạo để tạo dấu ấn riêng được ông xem như kim chỉ nam trong nghề.

Kép mùi Minh Vương từng làm không biết bao nhiêu trái tim thổn thức bởi giọng ca ngọt ngào và lối diễn giàu cảm xúc. Ảnh: NVCC

Khi đã trở thành “giọng ca vàng” của các hãng băng đĩa, NSND Minh Vương vẫn chưa một giây phút nào chủ quan hay hài lòng với những gì đã có. Ông tiếp tục tìm kiếm sự khác biệt với những gì đã có của chính mình. Không ca theo khuôn, ông chọn lối rải nhịp đều ở các câu, lối ca được nhiều người nhận xét có nét gần với cách ca của nghệ sĩ Út Trà Ôn.

Luôn học hỏi cái hay, cái đẹp từ các bậc tiền bối, nhưng NSND Minh Vương không rập khuôn. Đồng nghiệp nhiều thế hệ đặc biệt nể lối ca lùa ở cuối câu của ông. Khi ca, ông “để dành” nhiều chữ ở cuối câu rồi ca nhanh để dứt câu. Lối ca này khá khó, nếu không chắc nhịp, thiếu chọn lọc trong cách ngắt câu, rất dễ gây khó chịu cho người nghe.

Ngay cả một số người làm nghề cũng nhận xét, khi nghe NSND Minh Vương ca, rất khó xác định ông đang ở nhịp nào. Nhưng khi xuống nhịp cuối câu, ông không bao giờ “đổ trật khuôn”.

NSND Minh Vương - NSND Lệ Thuỷ thời cùng hát ở đoàn cải lương Kim Chung. Ảnh: Tư liệu

Mỗi nhân vật là một nỗ lực hoá thân

Đoạt giải Khôi nguyên vọng cổ khi còn quá nhỏ, cậu bé Văn Vưng khi ấy nghĩ đơn giản rằng mình sẽ trở thành nghệ sĩ cải lương nổi tiếng nhờ giọng ca thiên phú. Nhưng chỉ sau một thời gian ngắn theo gánh Kim Chung, Văn Vưng nhận ra mình đã lầm.

Giọng hát và duyên sân khấu là trời cho, nhưng giống như viên ngọc thô, giọng ca phải được mài dũa mới có thể tỏa sáng. Để trở thành nghệ sĩ thực thụ, không chỉ cần ca hay mà còn phải biết diễn.

Dù được bầu Long ký giao kèo với số tiền rất cao, Khôi nguyên vọng cổ Văn Vưng vẫn chỉ được hát “chút chút” ở mấy lớp viết thêm cho quen sân khấu. Xác định được hành trình cần phải đi, khi các nghệ sĩ tập tuồng, Văn Vưng để ý thầy tuồng chỉ dạy. Mỗi suất hát, cậu bé Vưng lại chăm chú học theo cách ca, cách diễn của các nghệ sĩ đi trước.

Võ Minh Luân vở Đời cô Lựu, một trong những vai diễn gắn liền với tên tuổi của NSND Minh Vương. Ảnh: Tư liệu

Về đoàn Kim Chung khi đoàn đã có hai kép chánh nổi tiếng là Minh Cảnh và Minh Phụng, nhiều người từng nghĩ, Văn Vưng khó có cơ hội trở thành kép chính. Nhưng nhờ nỗ lực bền bỉ, Khôi nguyên vọng cổ dần được giao hát kép ba rồi kép nhì. Suốt một thời gian dài, ông đóng kép nhì cho cặp đào kép Lệ Thủy – Minh Phụng.

Và Văn Vưng đã bắt đầu một hành trình mới vào cuối thập niên 1960, khi bầu Long lập gánh Kim Chung 3 để Văn Vưng làm kép chánh. Ông đổi nghệ danh cho Văn Vưng thành Minh Vương với lời hứa sẽ đưa Minh Vương thành vua trong nghề hát.

Từ đầu những năm 1970, tên tuổi Minh Vương bắt đầu tỏa sáng. Ông được nhiều hãng băng đĩa chú ý, mời thu âm… Khôi nguyên vọng cổ đã trở thành nghệ sĩ thực thụ.

NSND Minh Vương - NSND Lệ Thuỷ trong vở Tô Ánh Nguyệt (Đoàn cải lương 2/84). Ảnh: Tư liệu

Nghe NSND Minh Vương kể, cứ ngỡ hành trình của ông được trải toàn hoa hồng. Nhưng nhiều nghệ sĩ cùng thế hệ với NSND Minh Vương cho rằng, để từ một anh kép ba trở thành kép chánh và được ông bầu lập cho gánh hát riêng là một quá trình lao động nghệ thuật bền bỉ, với nỗ lực không ngừng và khả năng sáng tạo đáng nể của ông.

Hỏi NSND Minh Vương về nhận xét đó, ông trả lời: “Là nghệ sĩ, ai cũng mong mình được khán giả biết đến. Nhưng tấm gương của những người đi trước cho tôi bài học: sự nổi tiếng chỉ bền lâu khi mình có đủ thực lực và không bao giờ ngừng sáng tạo, dù đang ở bất kỳ vị trí nào trong nghề”.

Có giọng ca nổi trội, nhưng NSND Minh Vương không lạm dụng việc khoe giọng nhằm gây chú ý. Trái lại, có những lúc ông chọn cách tiết chế, thậm chí xin đạo diễn sử dụng một đoạn nhạc thay cho lời ca, để nhân vật được bộc lộ nội tâm hiệu quả hơn.

Kép đẹp Minh Vương và đào thương Lệ Thuỷ ở đoàn cải lương Kim Chung. Ảnh: Tư liệu

Một trong những sự chăm chút cho vai diễn tạo được hiệu quả tốt nhất cho vai diễn của NSND Minh Vương là lớp diễn Minh gặp lại Nguyệt sau 18 năm ở vở Tô Ánh Nguyệt. Ông xin đạo diễn cho thêm đoạn nhạc của bài Nặng tình xưa vào lớp diễn. Minh lặng lẽ cúi đầu sau một đoạn nhạc, rồi mới cất tiếng ca:

“Anh đang cúi đầu chờ ân huệ, em rộng lòng tha thứ cho anh…”

Hay lớp diễn Võ Minh Luân gặp cha (vở Đời cô Lựu), ông xin đạo diễn cho ca thêm bản Văn Thiên Tường lớp dựng "Ba hỡi, ba ơi… Sao bất ngờ như là giấc chiêm bao. Trong tâm tưởng vui mừng lẫn lộn biết bao. Ba… ba ơi, nước mắt trào đọng bờ mi khiến cho con tê tái nghẹn lời…” nghe thổn thức , nghẹn ngào…

Đến nay, những lớp diễn này vẫn được xem là những trích đoạn mẫu, thường được sinh viên kịch hát dân tộc chọn để tập luyện hoặc làm bài thi. Nhiều thế hệ khán giả cũng thuộc nằm lòng những câu ca đó.

NSND Minh Vương - NSND Lệ Thuỷ trong trích đoạn Máu nhuộm sân chùa

Hơn nửa thế kỷ làm nghề, NSND Minh Vương để lại dấu ấn trong nhiều vở diễn như Máu nhuộm sân chùa, Mùa xuân ngủ trong đêm, Đêm lạnh chùa hoang, Kiếp nào có yêu nhau, Tâm sự loài chim biển, Người tình trên chiến trận, Tô Ánh Nguyệt, Đời cô Lựu, Đường gươm Nguyên Bá… Nhiều vai diễn trong số đó đến nay vẫn được khán giả cho rằng chưa có người thay thế.

Vai diễn Nguyễn Trãi - phép thử NSND Minh Vương đặt ra với chính mình Kép đẹp Minh Vương chỉ một lần thử sức với kép lão qua vai Nguyễn Trãi trong vở Rạng ngọc Côn Sơn (tác giả Xuân Phong, đạo diễn NSND Đoàn Bá), nhưng đó cũng là một trong những vai diễn đáng nhớ nhất trong sự nghiệp của ông. Tạo hình nhân vật Nguyễn Trãi của NSND Minh Vương. Ảnh: Internet Đầu thập niên 1980, khi đạo diễn Đoàn Bá chuẩn bị dựng Rạng ngọc Côn Sơn cho Nhà hát Trần Hữu Trang, bất ngờ, kép đẹp Minh Vương xin được thử vai Nguyễn Trãi. Khi đó, NSND Minh Vương mới ngoài 30 tuổi, trong khi Nguyễn Trãi là nhân vật đã ngoài 60, đòi hỏi sự chững chạc về thần thái và cốt cách. “Nhìn ánh mắt đạo diễn, tôi biết ông còn do dự. Nhưng có lẽ thấy tôi quyết tâm và nghiêm túc quá nên ông đồng ý cho tôi thử” - NSND Minh Vương nhớ lại. Biết đây là thử thách lớn, NSND Minh Vương nghiên cứu kịch bản, tìm hiểu tính cách nhân vật, đồng thời “định dạng” hình ảnh Nguyễn Trãi từ dáng đi, ánh mắt đến giọng ca, cách thoại. Ông tìm học cách đi đứng sao cho ra dáng người lớn tuổi; tập ém giọng, tiết chế âm vực, chọn nhấn nhá phù hợp để thể hiện nội tâm nhân vật. Ngày công diễn, khán giả và đồng nghiệp bất ngờ và càng nể phục quyết tâm và tài năng của NSND Minh Vương. Nguyễn Trãi của Minh Vương điềm đạm và giữ được sự thanh thoát của một bậc ẩn sĩ.

Minh Vương - anh kép đa tình

Nhiều đồng nghiệp gọi đùa NSND Minh Vương là “ông hoàng đa tình”. Ông không né tránh và thừa nhận, có rất nhiều phụ nữ yêu mến anh kép Minh Vương, không ít người sẵn sàng làm tất cả vì ông.

NSND Minh Vương và NSND Bạch Tuyết trong một lần tái diễn trích đoạn Đời cô Lựu. Ảnh: Thuý Bình

Ông lý giải, một phần vì những vai diễn hiền lành, chịu nhiều thiệt thòi trên sân khấu khiến khán giả dễ cảm, phần khác vì bản thân ông là người đa cảm. Tuy vậy, ông khẳng định mình chưa từng lừa dối hay gạt gẫm bất kỳ ai, luôn nói rõ hoàn cảnh và cuộc sống của mình với những người bày tỏ tình cảm.

Chính những áp lực từ tình cảm của khán giả và dư luận đã góp phần đẩy cuộc hôn nhân đầu tiên của ông đến đổ vỡ. Cuộc sống gia đình ngột ngạt, những căng thẳng kéo dài khiến ông không còn đủ sức tập trung cho nghề.

Vì con cái, ông từng cố gắng chịu đựng. Nhưng khi mọi việc vượt quá giới hạn, ông rời khỏi nhà, chỉ mang theo bộ quần áo đang mặc, với hy vọng cuộc chia tay có thể giải thoát cho tất cả. Vậy nhưng khi chính thức chấm dứt cuộc hôn nhân đó, ông đã bật khóc. Ông nói: “Tôi thương các con phải chia lìa. Có lẽ tôi đã gục ngã nếu không có nghề hát”.

NSND Minh Vương và người vợ đã đồng hành cùng ông hơn ba thập kỷ. Ảnh: Trung Sơn

Sau nhiều sóng gió, NSND Minh Vương gắn bó với người vợ hiện tại đã hơn 3 thập kỷ. Bà ở bên ông trong những lúc khó khăn nhất, chăm sóc khi ông đau yếu, chờ đợi ca ghép thận, lặng lẽ ngồi ở cánh gà theo dõi từng đêm diễn.

Khi được hỏi vui, làm vợ ông hơn 30 năm chắc bà xã không biết ghen, NSND Minh Vương giọng đầy hạnh phúc khi nhắc về người bạn đời: “Ớt nào mà không cay. Bà xã tôi cũng biết ghen, biết buồn, nhưng hiểu công việc và tính cách của chồng nên luôn cố gắng vun vén để gia đình yên ấm”.

Hoa Nguyễn